Bhagavata Purana · Chapter 08.24
BhP_08.24.001/0 śrīrājovāca
bhagavan chrotumicchāmi hareradbhutakarmaṇaḥ /
avatārakathāmādyāṃ māyāmatsyaviḍambanam
yadarthamadadhādrūpaṃ mātsyaṃ lokajugupsitam /
tamaḥprakṛtidurmarṣaṃ karmagrasta iveśvaraḥ
etan no bhagavan sarvaṃ yathāvadvaktumarhasi /
uttamaślokacaritaṃ sarvalokasukhāvaham
BhP_08.24.004/0 śrīsūta uvāca
ity ukto viṣṇurātena bhagavān bādarāyaṇiḥ /
uvāca caritaṃ viṣṇormatsyarūpeṇa yat kṛtam
BhP_08.24.005/0 śrīśuka uvāca
goviprasurasādhūnāṃ chandasāmapi ceśvaraḥ /
rakṣāmicchaṃstanūrdhatte dharmasyārthasya caiva hi
uccāvaceṣu bhūteṣu caran vāyuriveśvaraḥ /
noccāvacatvaṃ bhajate nirguṇatvāddhiyo guṇaiḥ
āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ /
samudropaplutāstatra lokā bhūrādayo nṛpa
kālenāgatanidrasya dhātuḥ śiśayiṣorbalī /
mukhato niḥsṛtān vedān hayagrīvo 'ntike 'harat
jñātvā taddānavendrasya hayagrīvasya ceṣṭitam /
dadhāra śapharīrūpaṃ bhagavān harirīśvaraḥ
tatra rājaṛṣiḥ kaścin nāmnā satyavrato mahān /
nārāyaṇaparo 'tapat tapaḥ sa salilāśanaḥ
yo 'sāvasmin mahākalpe tanayaḥ sa vivasvataḥ /
śrāddhadeva iti khyāto manutve hariṇārpitaḥ
ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇam /
tasyāñjalyudake kācic chaphary ekābhyapadyata
satyavrato 'ñjaligatāṃ saha toyena bhārata /
utsasarja nadītoye śapharīṃ draviḍeśvaraḥ
tamāha sātikaruṇaṃ mahākāruṇikaṃ nṛpam /
yādobhyo jñātighātibhyo dīnāṃ māṃ dīnavatsala /
kathaṃ visṛjase rājan bhītāmasmin sarijjale
tamātmano 'nugrahārthaṃ prītyā matsyavapurdharam /
ajānan rakṣaṇārthāya śapharyāḥ sa mano dadhe
tasyā dīnataraṃ vākyamāśrutya sa mahīpatiḥ /
kalaśāpsu nidhāyaināṃ dayālurninya āśramam
sā tu tatraikarātreṇa vardhamānā kamaṇḍalau /
alabdhvātmāvakāśaṃ vā idamāha mahīpatim
nāhaṃ kamaṇḍalāvasmin kṛcchraṃ vastumihotsahe /
kalpayaukaḥ suvipulaṃ yatrāhaṃ nivase sukham
sa enāṃ tata ādāya nyadhādaudañcanodake /
tatra kṣiptā muhūrtena hastatrayamavardhata
na ma etadalaṃ rājan sukhaṃ vastumudañcanam /
pṛthu dehi padaṃ mahyaṃ yat tvāhaṃ śaraṇaṃ gatā
tata ādāya sā rājñā kṣiptā rājan sarovare /
tadāvṛtyātmanā so 'yaṃ mahāmīno 'nvavardhata
naitan me svastaye rājannudakaṃ salilaukasaḥ /
nidhehi rakṣāyogena hrade māmavidāsini
ity uktaḥ so 'nayan matsyaṃ tatra tatrāvidāsini /
jalāśaye 'sammitaṃ taṃ samudre prākṣipaj jhaṣam
kṣipyamāṇastamāhedamiha māṃ makarādayaḥ /
adanty atibalā vīra māṃ nehotsraṣṭumarhasi
evaṃ vimohitastena vadatā valgubhāratīm /
tamāha ko bhavān asmān matsyarūpeṇa mohayan
naivaṃ vīryo jalacaro dṛṣṭo 'smābhiḥ śruto 'pi vā /
yo bhavān yojanaśatamahnābhivyānaśe saraḥ
nūnaṃ tvaṃ bhagavān sākṣāddharirnārāyaṇo 'vyayaḥ /
anugrahāya bhūtānāṃ dhatse rūpaṃ jalaukasām
namaste puruṣaśreṣṭha sthityutpattyapyayeśvara /
bhaktānāṃ naḥ prapannānāṃ mukhyo hy ātmagatirvibho
sarve līlāvatārāste bhūtānāṃ bhūtihetavaḥ /
jñātumicchāmy ado rūpaṃ yadarthaṃ bhavatā dhṛtam
na te 'ravindākṣa padopasarpaṇaṃ mṛṣā bhavet sarvasuhṛtpriyātmanaḥ /
yathetareṣāṃ pṛthagātmanāṃ satām adīdṛśo yadvapuradbhutaṃ hi naḥ
BhP_08.24.031/0 śrīśuka uvāca
iti bruvāṇaṃ nṛpatiṃ jagatpatiḥ satyavrataṃ matsyavapuryugakṣaye /
vihartukāmaḥ pralayārṇave 'bravīc cikīrṣurekāntajanapriyaḥ priyam
BhP_08.24.032/0 śrībhagavān uvāca
saptame hy adyatanādūrdhvamahany etadarindama /
nimaṅkṣyaty apyayāmbhodhau trailokyaṃ bhūrbhuvādikam
trilokyāṃ līyamānāyāṃ saṃvartāmbhasi vai tadā /
upasthāsyati nauḥ kācidviśālā tvāṃ mayeritā
tvaṃ tāvadoṣadhīḥ sarvā bījāny uccāvacāni ca /
saptarṣibhiḥ parivṛtaḥ sarvasattvopabṛṃhitaḥ
āruhya bṛhatīṃ nāvaṃ vicariṣyasy aviklavaḥ /
ekārṇave nirāloke ṛṣīṇāmeva varcasā
dodhūyamānāṃ tāṃ nāvaṃ samīreṇa balīyasā /
upasthitasya me śṛṅge nibadhnīhi mahāhinā
ahaṃ tvāmṛṣibhiḥ sārdhaṃ sahanāvamudanvati /
vikarṣan vicariṣyāmi yāvadbrāhmī niśā prabho
madīyaṃ mahimānaṃ ca paraṃ brahmeti śabditam /
vetsyasy anugṛhītaṃ me sampraśnairvivṛtaṃ hṛdi
itthamādiśya rājānaṃ harirantaradhīyata /
so 'nvavaikṣata taṃ kālaṃ yaṃ hṛṣīkeśa ādiśat
āstīrya darbhān prākkūlān rājarṣiḥ prāgudaṅmukhaḥ /
niṣasāda hareḥ pādau cintayan matsyarūpiṇaḥ
tataḥ samudra udvelaḥ sarvataḥ plāvayan mahīm /
vardhamāno mahāmeghairvarṣadbhiḥ samadṛśyata
dhyāyan bhagavadādeśaṃ dadṛśe nāvamāgatām /
tāmāruroha viprendrairādāyauṣadhivīrudhaḥ
tamūcurmunayaḥ prītā rājan dhyāyasva keśavam /
sa vai naḥ saṅkaṭādasmādavitā śaṃ vidhāsyati
so 'nudhyātastato rājñā prādurāsīn mahārṇave /
ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ
nibadhya nāvaṃ tacchṛṅge yathokto hariṇā purā /
varatreṇāhinā tuṣṭastuṣṭāva madhusūdanam
BhP_08.24.046/0 śrīrājovāca
anādyavidyopahatātmasaṃvidas tanmūlasaṃsārapariśramāturāḥ /
yadṛcchayopasṛtā yamāpnuyur vimuktido naḥ paramo gururbhavān
jano 'budho 'yaṃ nijakarmabandhanaḥ sukhecchayā karma samīhate 'sukham /
yatsevayā tāṃ vidhunoty asanmatiṃ granthiṃ sa bhindyāddhṛdayaṃ sa no guruḥ
yatsevayāgneriva rudrarodanaṃ pumān vijahyān malamātmanastamaḥ /
bhajeta varṇaṃ nijameṣa so 'vyayo bhūyāt sa īśaḥ paramo gurorguruḥ
na yatprasādāyutabhāgaleśam anye ca devā guravo janāḥ svayam /
kartuṃ sametāḥ prabhavanti puṃsas tamīśvaraṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapadye
acakṣurandhasya yathāgraṇīḥ kṛtas tathā janasyāviduṣo 'budho guruḥ /
tvamarkadṛk sarvadṛśāṃ samīkṣaṇo vṛto gururnaḥ svagatiṃ bubhutsatām
jano janasyādiśate 'satīṃ gatiṃ yayā prapadyeta duratyayaṃ tamaḥ /
tvaṃ tvavyayaṃ jñānamamoghamañjasā prapadyate yena jano nijaṃ padam
tvaṃ sarvalokasya suhṛt priyeśvaro hy ātmā gururjñānamabhīṣṭasiddhiḥ /
tathāpi loko na bhavantamandhadhīr jānāti santaṃ hṛdi baddhakāmaḥ
taṃ tvāmahaṃ devavaraṃ vareṇyaṃ prapadya īśaṃ pratibodhanāya /
chindhy arthadīpairbhagavan vacobhir granthīn hṛdayyān vivṛṇu svamokaḥ
BhP_08.24.054/0 śrīśuka uvāca
ity uktavantaṃ nṛpatiṃ bhagavān ādipūruṣaḥ /
matsyarūpī mahāmbhodhau viharaṃstattvamabravīt
purāṇasaṃhitāṃ divyāṃ sāṅkhyayogakriyāvatīm /
satyavratasya rājarṣerātmaguhyamaśeṣataḥ
aśrauṣīdṛṣibhiḥ sākamātmatattvamasaṃśayam /
nāvy āsīno bhagavatā proktaṃ brahma sanātanam
atītapralayāpāya utthitāya sa vedhase /
hatvāsuraṃ hayagrīvaṃ vedān pratyāharaddhariḥ
sa tu satyavrato rājā jñānavijñānasaṃyutaḥ /
viṣṇoḥ prasādāt kalpe 'sminnāsīdvaivasvato manuḥ
satyavratasya rājarṣermāyāmatsyasya śārṅgiṇaḥ /
saṃvādaṃ mahadākhyānaṃ śrutvā mucyeta kilbiṣāt
avatāraṃ hareryo 'yaṃ kīrtayedanvahaṃ naraḥ /
saṅkalpāstasya sidhyanti sa yāti paramāṃ gatim
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0