Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhagavadāśayānusaraṇabhāsya · Chapter 7

7.1

)
yoginām iti / ādityaṃ rudram anyāṃ6 vā devatāṃ ye yuñjate
teṣāṃ7 yoginām api sarveṣāṃ madgatenānantarātmanā8 māṃ gatena
madāsaktacetasā śraddhāvān āstikyabuddhir bhajate9 yo māṃ sa me
yuktatamo mata iti // 48 //10
(iti śrī)bhagavadbhāskarakṛte gītābhāṣye ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ // 6 //
NOTES:
1. māhātmyadarśayatradhyāya^ ---va
2. kṛchācāndrāyaṇopavāsarebhyaḥ ---va
3. kevalakarmiṇo karma^ ---la
4. jānesyākṣiptatvāt^ ---va
5. 44 ---va/la
6. anyaṃ ---va
anyaṃ devatāṃ ---la
7. teṣo ---va
8. mahatenāntarātmanā ---va
9. samadāsaktacetasā śraddhavātāstivā buddhirmajatye ---va
10. 44 ---va/la
p. 166
atha saptamo 'dhyāyaḥ /1
ṣaṣthe 'dhyāye samādhir uktaḥ / yatra samādhīyate2 cittaṃ
tad īśvarākhyaṃ brahma savistaraṃ vaktavyam ity adhyāya ārabhyate /
na hy ajñātasvarūpasyopāsanaṃ6 śakyaṃ kartum iti /
bhagavān uvāca4 ---
(mayy āsaktamanāḥ pārtha yogaṃ yuñjan madāśritaḥ /
asaṃśayaṃ samagraṃ māṃ yathā jñāsyasi tac chruṇu

7.2

)
mayīti / mayi parameśvare5 svābhāvikasnehārdracetā6 yogaṃ
yuñjānaḥ kurvāṇa ity arthaḥ / mām āśrito madāśrito 'nanyaśaraṇaḥ
/
saṃśayarahitaṃ samagraṃ kṛtsnaṃ māṃ yathā yena prakāreṇa
jñāsyasi
pratipatsyase tac chruṇu // 1 //
vistaraprakāraṃ darśayati ---
(jñānaṃ te 'haṃ savijñānam idaṃ vakṣyāmy aśeṣataḥ /
yaj jñātvā na punar anyaj jñātavyam avaśiṣyate

7.3

)
jñānam iti / jñānam īśvarasvarūpabodhanam / tadvijñānasahitaṃ7
vakṣyāmi / viśeṣajñānam8 --- so 'ham --- ityādi / idam iti
pūrvoktaṃ parāmṛśyate / vakṣyāmi / kārtsyena9 /
yaj jñānaṃ10 jñātvā neha loke jñātavyaṃ punar avaśiṣyate // 2 //
NOTES:
1. śrījārayaṇāya namaḥ ---va/ lakoṣe nāyamaṃśaḥ
2. samādhīyato ---va
3. nahyajñānatasvarūpasyopasānaṃ ---la
4. mamavānuvāca ---va
5. prayipraremeśvare ---va
6. svabhāvikāsnehārdracetā ---la
snehāndravetāyoguṃyujānaḥ ---va
7. vitānasahitaṃ ---va
8. ... jñāne ---va
9. kātsyena ---va
10. yajñānaṃ ---va
p. 167
durlabhaṃ ca matsvarūpajñānam / katham ---
(manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścid yatati siddhaye /
yatatām api siddhānāṃ kaścin māṃ vitti tattvataḥ

7.4

)
manuṣyeti / manuṣyāṇāṃ sahasreṣu madhye kaścid yatati siddhaye
yatnaṃ1 karoti / yatatām api teṣāṃ siddhānāṃ2 siddhyarthaṃ3
pravṛttānām ity arthaḥ / kaścin māṃ vetti tattvataḥ4
yāthātathyena // 3 //
śrotāram abhimukhīkṛtyedānīṃ5 savistaram ātmānaṃ kathayati ---
(bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhir eva ca /
ahaṅkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtir aṣṭadhā

7.5

)
bhūmir iti / bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ kham iti pañcāpi bhūtamātrā
nirdiśyante6 sthūlaśarīrārambhiṇyaḥ / mano buddhir ity antaḥkaraṇaṃ
nirdiśyate / manograhaṇena bāhyam api karaṇaṃ gṛhyate
buddhīndriyakarmendriyalakṣaṇam7 /
ahaṅkāra ity anātmany ātmābhimāna ātmani cānātmābhimānaḥ /
sa8 ubhayavidho viparītapratyayaḥ saṃsārahetur yam avidyety
ācakṣate / me madīyāṣṭadhā bhinnā prakṛtiḥ
sthāvarajaṅgamalakṣaṇasya bhūtajātasya // 4 //
imām acetanāṃ prakṛtiṃ pṛthakkṛtya cetanāṃ nirdeṣṭum āha8 ---
(apareyam itas tv anyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām /
jīvabhūtāṃ mahābāho yayedaṃ dhāryate jagat

7.6

)
apareti10 / apareyam aṣṭadhā11 bhinnā prakṛtir aparā bhogyarūpā12
NOTES:
1. yatvaṃ ---va
2. sidgānāṃ
3. siddhārthaṃ ---va
4. tatvataḥ ---va
5. śrīttāramabhimukhīkṛtya ---va
6. vāyuriti ---la/va // nidiśyate ---va
7. buddhidriyakarmediya lakṣaṇa ---va
8. sa iti ---vakoṣe nāsti
9. imāmacetanā prakṛti pṛthakṛtya cetanāṃ nirdaṃṣṭumāha ---va
10. aparoti ---va
11. apareyāmaṣṭadhā ---va
12. bhoparūpā ---va
p. 168
paratantrā / aparāṃ pradhānabhūtāṃ1 prakṛtim ito 'nyāṃ
matsambandhinīṃ viddhi / jīvabhūtāṃ jīvatvaṃ prāptāṃ2
bhoktṛrūpeṇāvasthitām /
yayā prakṛtyedaṃ4 dhāryate jagadantar anupraviṣṭam5 /
(tathā ca) śrutiḥ --- anena jīvenātmanānupraviśya6 nāmarūpe
vyākaravāṇi --- iti // 5 //
dvābhyāṃ prakṛtibhyāṃ bhūtāni jāyanta ity āha7 ---
(etadyonīni bhūtāni sarvāṇīty upadhāraya /
ahaṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayas tathā

7.7

)
etad iti / ete dve8 prakṛtī yonī yeṣāṃ bhūtānāṃ tāny etadyonīni /
tatra yācetanā prakṛtiḥ sā kāryakāraṇarūpeṇa pariṇamate /
yā tu cetanā sā svakarmopārjitaphalabhoktṛrūpeṇāvatiṣṭhate9 /
tāny etāni jīvāviṣṭāni bhūtāni10 sarvāṇīty upadhāraya /
te ca matsambandhinyau11 / katham acetanā matto jātāś cetanāḥ punar
madasambhūtāḥ / yata evam ato 'haṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ
pralayas
tathā / prabhavanty asmād iti12 prabhavaḥ /
pralīyante 'sminn iti pralayaḥ13 /
kathaṃ punar gamyate samastasya jagato mūlakāraṇaṃ brahma iti /
śruteḥ --- sad eva saumyedam agra āsīt --- iti /
tadaikṣata sa ātmā --- iti /
sadātmaśabdābhyāaṃ parāmarśāc cetanaṃ14 kāraṇaṃ niścīyate /
na hy anumānena15 kevalenātyantātīndriyaṃ jagatkāraṇaṃ kaścit
samarthayituṃ śaktaḥ / asiddhānaikāntikaviruddhadoṣaduṣṭatvāt16 /
NOTES:
1. ^bhrūtāṅkṛti... ---va
2. jīvatvapraptāṃ ---va
3. bhokturūpe^ ---va
4. prakṛtyā idaṃ ---va
5. ... praviṣṭa ---va/la
6. śrutirjavinātmanā^ ---va
7. ityāha // 5 ---la/va
8. eta dve ---va
9. ^bhoktūrūpeṇāvatiṣṭate ---va
10. mūtāni ---va
11. satsambandhinyau ---va
12. prabhavajyasmāditi ---va
13. prālīyate ---va
14. sa ātmeṅkṛtyātmaśabdābhyāṃ parāmaśeścetanaṃ ---va
15. mahyanumānena ---va
16. kaścitsamartha ... duṣṭatvāt aṃśoyaṃ nāsti ---vakoṣe
p. 169
tatra sāṅkhyāḥ pradhānaṃ jagatkāraṇaṃ varṇayanti /
naiyāyikavaiśeṣikāḥ paramāṇūn /
tatra vādinaḥ parasparaviruddhaṃ jalpanto nādyāpy antaṃ gatāḥ1 /
śrutivirodhāc cānumānam ābhāsībhavati /
yat punar anumānaṃ śrutyanusāri tadanugrāhakatvenopanyasyate
tadāśrīyate / yena sarvajñaḥ sarvaśaktiś cetano jagatkartā sādhyate /
tārkikānumānena2 tu yasya yatra kartṛtvaṃ tatparijñānavatas
tacchaktiyuktasya3 kartṛtvopapatteḥ / rathaprāsādādikartṛvad iti4 /
anena5 cāsarvajñasyāsarvaśakter anīśvarasya6 siddheḥ
prakṛtavastvasiddher
anāśrayaṇam iti // 6 //
yata evam7 ---
(mattaḥ parataraṃ nānyat kiñcid asti dhanañjaya /
mayi sarvam idaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva

7.8

)
matta iti / mattaḥ parataraṃ nānyad aham eva sarvasmāj jagataḥ parataro
mūlakāraṇatvāt / kathaṃ punar asya kāraṇatvam / śaktipariṇāmāt /
tathā ca śrutiḥ8 --- tadātmānaṃ svayam akuruta ---
yathorṇanābhiḥ9 sṛjate gṛhṇate10 ca /
11apracyutasvarūpasyāpy acintyaśaktitvāt pariṇāmo bhavatīti /
yathākāśo12 vāyurūpeṇa pariṇamate na svarūpavināśo vāyoś ca
pañcavṛttirūpeṇādhyātmam13 /
NOTES:
1. jagatkāraṇa varṇayanti / naiyyāyikavaiṣikāḥ
paramāṃṇūstatravādinaṃ kaścit samārthayitu śakto
siddhānaikāntikavirudradoṣaduṣṭatvāttatra
sāṅkhyaḥ pradhānaṃ jagatkāraṇaṃ parasparaviruddhaṃ
jalpantonādyāpyantaṃ gatāḥ ---va
2. catano ... tārkikānumanina ---va
3. ... stachaktisya ---va
4. ... prasāda^ ---va
5. ... vādijyanena ---va
6. ... sarvaśaktoranīśvara^ ---va
7. yata eva ---la
8. ... pariṇāma tathā ca śruti ---va
9. yathorṇanābhaḥ ---la
yatho nābhaḥ ---va
10. gṛhṇate ---va
11. cāprattyutasvarūpa^ ---va
12. ṣathākāśo ---va
13. ... vinośo vāyośca paścavṛttirūpeṇādhyātma^ ---va
p. 170
yathā ca tantubhyaḥ1 paṭo jāyate tantusvarūpapracyutiḥ2 /
vicitraśaktayo hi bhāvāḥ / tathā coktaṃ purāṇe ---
acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃs tarkeṇa sādhayet /
prakṛtibhyaḥ3 paraṃ yat tu tad acintyasya4 lakṣaṇam // iti /
tathā ca mantraḥ ---
na tasya kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate
na5 tatsamaś cābhyadhikaś ca vidyate /
parāsya śaktir vividhaiva6 śrūyate
svābhāvikī7 jñānabalakriyā ca // iti /
mayi kāraṇe sarvam idaṃ kāryaṃ proktaṃ grathitam anusyūtam ity
arthaḥ /
yathā kārpāsasūtre8 maṇigaṇā yathā ca mṛdi śarāvādaya iti //
mamaitāḥ śaktayo yā abādiṣu rasādirūpā jagataḥ saṃsthitihetavas
tā
darśayati9 ---
(raso 'ham apsu kaunteya prabhāsmi śaśisūryayoḥ /
praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṃ nṛṣu

7.9

)
rasa iti10 / rasaḥ sāro yena śarīrapuṣṭir bhavati11 / iha prakaraṇe
jagatsthitihetūnāṃ12 saṅkīrtanam / vibhūtiprakaraṇe tu
kāraṇam akāraṇaṃ vā yad utkṛṣṭaṃ13 sattvaṃ tadupadiśyate /
cintanīyaṃ yad utkṛṣṭaṃ sattvaṃ tad upadiśyate14 /
cintanīyatvenety apunaruktatā15 / me
NOTES:
1. tatubhyaḥ ---va
2. jāyate tu svarūpapratyuti ---va
3. acityā ... sādhayerthaprakṛtimabhyaḥ ---va
4. paraṃ yattadacintyasya ---va
5. na matsamaśca ---va
6. vividhaṃ va ---va
7. svābhāvikau ---va
8. kārpasa^ ---va/la
9. hetavaṃsthādarśaṣati ---va
10. rasa iti ---va
11. rasāsāraṃ yena śarīrayuṣṭirbhavati ---va
12. tagatsthiti^ ---va
13. yudutkṛṣṭa ---va
14. tadupadiśyarte ---va
15. ... tvenetyupunaduktatā ---va
p. 171
rasarūpaprotā āpa iti kecid yojayanti / tad asat /
yathāśrutānvayabhaṅgaprasaṅgāt / sthitinimittānāṃ ca dharmāṇām
iha
vaktum iṣṭatvāt /
prabhāsmi / prakāśaḥ śaktiḥ / praṇava oṅkāraḥ /
so 'pi dhyānajapādāv upayogād utkarṣahetuḥ / śabdo 'smy ākāśe2 /
śabdena hi3 sarvalokavyavahāraḥ pravartate / puruṣasyedaṃ pauruṣaṃ
puṃstvaṃ prajananakāraṇam // 8 //
(puṇyaṃ pṛthivyāṃ gandho 'smi tejaś cāsmi vibhāvasau /
jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaś cāsmi tapasviṣu

7.10

)
kiṃ ca ---
(bījaṃ māṃ sarvabhūtānāṃ viddhi pārtha sanātanam /
buddhir buddhimatām asmi tejas tejasvinām aham

7.11

)
bījam iti / bījaṃ mūlakāraṇaṃ māṃ viddhi jānīhi / sanātanaṃ
nityam / buddhir asmi buddhimatāṃ8 bṛhaspatibhārgavādīnām9 /
tejaḥ prabhāvo 'smi tejasvināṃ10 rājñām // 10 //
(balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam /
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo 'smi bharatarṣabha

7.12

)
balam iti / balaṃ balavatāṃ11 cāham / tad viśinaṣṭi ---
kāmarāgavivarjitam / kāmena rāgeṇa ca rahitam / tatsamutthaṃ12
tu yad balaṃ
NOTES:
1. dhyānanayādāvupa^ ---va
2. śabdaussyākāśe ---va
3. śabde sarvanahi ---va
4. prajanakāraṇaṃ ---va/la
5. gadhaḥ ---va
6. purāṣahetutvāt ---va
7. hiraṇyaretāsi ---va
8. buddhivatāṃ ---va/la
9. ... tirbhārgavādīnāṃ ---va
10. tejāsvināṃ ---va
11. valavatā ---va
12. tatsamutpaṃ ---va
p. 172
pratyavāyanimittam / svābhāvikaṃ tu yad balaṃ tad utkarṣakāraṇam /
yathā vainateyādīnām / dharmeṇāviruddhaḥ1 kāmo bhūteṣu so 'ham
asmi
yathā svadāreṣu // 11 //
kiṃ ca ---
(ye caiva sāttvikā bhāvās tāmasā rājasāś ca ye /
matta eveti tān viddhi na tv ahaṃ teṣu te mayi

7.13

)
ye caiva sāttvikā bhāvā iti / sattvanivṛttāḥ / sāttvikā
devādayo rājasā asurā manuṣyāś ca2 tāmasāḥ sarpādayo3 matta
eva iti tān viddhi / na tv ahaṃ teṣu / nāhaṃ janāśritaḥ / te tu
punar mayi vartante4 / madadhīnavṛttaya ity arthaḥ // 12 //
athedānīṃ5 guṇānāṃ svabhāvaḥ kaścid kathyate ---
(tribhir guṇamayair bhāvair ebhiḥ sarvam idaṃ jagat /
mohitaṃ nābijānāti mām ebhyaḥ param avyayam

7.14

)
tribhir iti / tribhir guṇamayair bhāvaiḥ6 kṛtsnam idaṃ jagan mohitam /
nābhijānāti mām ebhyo guṇebhyaḥ param avyayaṃ vyayarahitam // 13 //
tribhir etair guṇair mohitasya saṃsārakāntārottāro nāstīty āha ---
(daivī hy eṣā guṇamayī mama māyā duratyayā /
mām eva ye prapadyante māyām etāṃ taranti te

7.15

)
daivīti / devasyeyaṃ daivī7 / hiśabdo hetau / yasya devasya mama māyā
nirmīyate na (māyāvikāḥ)8 / na jātam iti prakṛtir
NOTES:
1. tadutkarṣakānaṣṭikāmarāgāviraṇaṃyathāvainaneyādīnāṃ
dharmeṇāviruddhya ---la//va
dharmeṇa viruddhā ---la
2. mānuṣāśca ---va
3. tāmasāḥ yadiyo ---va
4. vartate ---va
5. athedāṃrna ---va
6. guṇamayerbhāvaiḥ ---
7. devī ---va
8. nimīyate ---va
9. na yāvikā ---la
p. 173
īśvarād utpannā māyocyate / śrutiś ca nirvakti1 --- māyāṃ tu
prakṛtiṃ
vidyān māyinaṃ tu maheśvaram --- iti /
na sāṅkhyānām iva nityā / yatra māyāśabdaḥ prajñāvacanaḥ
prayujyate
tatreyaṃ vyutpattiḥ /
mīyate paricchidyate2 prameyo 'rtha iti prajñā māyā / yathā ---
indro māyābhiḥ pururūpa īyate4 --- atīndriyaprajñābhir ity arthaḥ /
duratyayā duḥkhenātyayo 'tikramo 'syā iti duratyayā / yady evaṃ
śāstropadeśānarthakyam / neti brūmaḥ / mām eva ye prapadyante te
māyāṃ
tarantīti na doṣaḥ // 14 //
nanu ye prapadyanta5 iti viśeṣaṇam anarthakam / nety ucyate / arthavad eva
(tat /) katham ---
(na māṃ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ /
māyayāpahṛtajñānā āsuraṃ bhāvam āśritāḥ

7.16

)
na mām iti6 / māyayānantaroktayā prakṛtyāpahṛtajñānā āsuraṃ
bhāvaṃ śāṭyānṛtādilakṣaṇam āśritāḥ // 15 //
ke punas te ye tvāṃ prapadyante7 ---
(caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino 'rjuna /
ārto jijñāsur arthārthī jñānī ca bharatarṣabha

7.17

)
caturvidhā iti / caturvidhāś catuṣprakārādhikāriṇo8 māṃ
bhajante / ārto vyasanāpannaḥ / jijñāsuḥ parameśvarasambodhane
yatamānaḥ / arthārthī dravyākāṅkṣī / jñānī brahmavit // 16 //
NOTES:
1. nirvabhakti ---va
2. meyate parichidyate ---va
3. indramābhiḥ ---la
4. puruṣarūpadeyate ---va
5. pradyaṃ ta iti ---va
6. na smamiti ---va
7. pratipadyante ---va
pratipadyante ---la
8. atra vakoṣasya samāptiḥ
p. 174
kiṃ ca sarve tulyāḥ / kiñ caiṣāṃ kaścid adhika iti pṛcchāyāṃ
prāptāyām āha ---
(teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktir viśiṣyate /
priyo hi jñānino 'tyartham ahaṃ sa ca mama priyaḥ

7.18

)
(teṣāṃ iti /) teṣāṃ jñānī nityayuktaḥ / nirdhāraṇe ṣaṣṭhī /
nityayuktaḥ satatābhyāsī / mayy ekasmin bhaktir yasyāsāv ekabhaktiḥ1
/
sa viśiṣyate / priyo hi jñānino 'tyartham / viśvasya jagato 'ntarātmā
paramātmā /
mamāpi cāyam evātmeti manyamāno naisargikasnehapratibaddhabuddhir
atitarāṃ bhūyo bhūyo 'nurajyate /
sa ca mama priya iti // 17 //
yady api rāgadveṣāv īśvarasya na staḥ /
tathāpi śāstrārthayāthātmyaveditvād aikātmyaprāpteḥ priya ity
ucyate / itarebhya ārtādayaḥ2
parameśvaram āśrayanto 'nyebhyo mahākālabhaktebhyaḥ prakṛṣṭatarā iti
darśayitum āha ---
(udārāḥ sarva evaite jñānī tv ātmaiva me mataḥ /
āsthitaḥ sa hi yuktātmā mām evānuttamāṃ gatim

7.19

)
udārā iti / udārāḥ sarva evaite utkṛṣṭāḥ / jñānī tu
nirupacāram ātmaiva me mataḥ / katham / āsthitaḥ sa hi yuktātmā
mām evānuttamāṃ gatim / na vidyate 'nyottamā yasyā gates tām
anuttamām // 18 //
kim ekasminn eva janmani jñānītthaṃ3 tvā tvāṃ bhajate4
NOTES:
1. ^bhaktiryasyāsāvekabhaktiryasyāsāvekabhaktiḥ
2. iherebhya ārtādayoḥ
3. jñānītya
4. bhajante
p. 175
kiṃ vānekasminn iti / yady ekasminn eva tadārtādīnām api
jñānitvaprasaṅgaḥ / tatra tāratamyaṃ nopapadyata iti paramatam
āśaṅkyāha ---
(bahūnāṃ janmanām ante jñānavān māṃ prapadyate /
vāsudevaḥ sarvam iti sa mahātmā sudurlabhaḥ

7.20

)
bahūnām iti / yata ete ārtādayaḥ teṣām api bhagavati
janmāntaravāsanāsti /
yato nārāyaṇam eva te bhajante nānyāṃ devatām /
jñānī punar ekabhaktiḥ prayojanāntaranirapekṣaḥ
sannyāsakarmayogābhyāṃ sampanno bahūnāṃ janmanām ante māṃ
prapadyate /
kathaṃ prapadyate / vāsudevaḥ sarvam iti / vasanti tasmin sarvabhūtāni
/
vasati vāntaryāmi(tve)na sarvabhūteṣv iti vāsuḥ /
devanād dyotanād devaḥ / vāsuś cāsau devaś ceti vāsudevaḥ paramātmā
/
ātmaivedaṃ sarvam ---
sad eva saumyedam agra āsīt --- idaṃ sarvaṃ yad ayam ātmā -- iti
śruteḥ /
kāraṇātmanā prapañcātmanā cāvasthita iti pratipadyate / sa mahātmā
sudurlabhaḥ / santi hi dvaitadarśino 'pi bhaktāḥ // 19 //
kasmāt punaś caturvidhā eva1 bhajante na sarve ---
(kāmais tais tair hṛtajñānāḥ prapadyante 'nyadevatāḥ /
taṃ taṃ niyamam āśritya prakṛtyā niyatāḥ svayā

7.21

)
kāmair iti / kāmais taiḥ putrapaśvādibhir hṛtajñānāḥ /
rudrādityadurgāgāṇapatiprabhṛtayo (yā) anyā devatāḥ (tāḥ) ye
bhajante (taṃ) tam upavāsādiniyamam āśritya prakṛtyā
pūrvajanmavāsanayā svayā niyatāḥ / devatāntarabhaktānāṃ ca
tadvāsitacetasāṃ ca tato nivṛttir nāsti // 20 //
NOTES:
1. evaṃ
p. 176
katham1 ---
(yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ śraddayārcitum icchati /
tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tām eva vidadhāmy aham

7.22

)
ya iti / yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ / tanuṃ devatāmūrtim
ity arthaḥ / tasya tasyācalāṃ dṛḍhāṃ śraddhāṃ tām eva
vidadhāmy aham /
tatkarmānusāreṇa / karmaiva phalotpattau nimittam / īśvaras tu
karmānuvidhāyī niyantṛtvenāvatiṣṭhate // 21 //
(sa tayā śraddhayā yuktas tasyārādhanam īhate /
labhate ca tataḥ kāmān mayaiva vihitān hi tān

7.23

)
sa iti / sa tayā śraddhayā yuktas tasya devatāviśeṣasyārādhanaṃ
pūjanam īhate ceṣṭate nirvartayati tato labhate ca
kāmān abhipretārthān mayaiva vihitāṃs tān / hiśabdo hetau /
yasmād īśvaraḥ sarvatra phaladātā karmānurūpeṇa / tathā
(ca) śrutiḥ --- eṣa sarveśvara eṣa bhūtādhipatir eṣa bhūtapāla
eṣāṃ lokānām asambhedāya --- iti /
rahasi kṛtānāṃ prakāśakṛtānāṃ ca karmaṇāṃ
phalaparipākavibhāgajño hi saḥ // 22 //
devatāntaropāsanāt phalaṃ cel labheta tad apy astu / ko doṣa
iti ced āha ---
(antavat tu phalaṃ teṣāṃ tad bhavaty alpamedhasām /
devān devayajo yānti madbhaktāḥ śāśvataṃ padam

7.24

)
anteti / devān devayajo yānti prāpnuvanti / madbhaktāḥ
śāsvataṃ padam // 23 //
NOTES:
1. katham 20
2. tanudevatā
p. 177
kiṃ punaḥ kāraṇam / kecid devatāntaraṃ bhajante na tvām iti tad
ucyate ---
(avyaktaṃ vyaktim āpannaṃ manyante mām abuddhayaḥ /
paraṃ bhāvam ajānanto mamāvyayam anuttamam

7.25

)
avyaktam iti / svabhāvato 'vyaktam atisūkṣmaṃ santaṃ vyaktiṃ
prakaṭabhāvam āpannaṃ manyante mām abuddhayo 'lpabuddhayaḥ /
ayam api nārāyaṇākhyo viṣṇur mahādevādivad devatāviśeṣa eva
nātrādhikyaṃ kiñcid astīti /
paraṃ bhāvam ajānantaḥ samastasya jagato mūlakāraṇam īśvarāṇāṃ
brahmarudrendrādīnām apy adhīśvaro 'yam ity ajānanto na māṃ
bhajante // 24 //
kasyacid evāham anekasmin janmani bhaktim udvahataḥ svarūpaṃ
vivṛṇomi na sarvasya ---
(nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya yogam āyāsam āvṛtaḥ /
mūḍho 'yaṃ nābhijānāti loko mām ajam avyayam

7.26

)
nāham iti / nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya / katham / yogamāyayā
sañcchanna aiśvaryayogaḥ sa eva / māyāsaṃvaraṇahetutvāt /
tasmān mūḍho 'yaṃ nābhijānāti mām ajam avyayam // 25 //
ahaṃ tu sarvajñaḥ katham ---
(vedāhaṃ samatītāni vartamānāni cārjuna /
bhaviṣyanti ca bhūtāni māṃ tu veda na kaścana

7.27

)
vedeti / vedāhaṃ trikālaviṣayāṇi bhūtāni jānāmi /
māṃ tu veda na kaścana / ayaṃ mūḍho loka iti / yaḥ punar
jñānī sa jānāti vāsudevaḥ sarvam iti // 26 //
p. 178
kenāyaṃ loko mūḍhatvam āpannas tad ucyate ---
(icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata /
sarvabhūtāni sammohaṃ yānti sarge parantapa

7.28

)
iccheti / icchā rāgaḥ / rāgadveṣasamutthena dvandvamohena /
(dvandvāni) śītoṣṇasukhaduḥkhādīni tatsambandho moho dvandvamohaḥ /
upakāriṣu parārtheṣu rāgāt sukhaṃ tatsambandhī mohas tannibandhanā
ca pravṛttir apakāriṣu dveṣo duḥkhaṃ tannibandhanā ca nivṛttir iti /
evaṃ pravṛttinibaddhāni bhūtāni sarge śarīragrahaṇeṣu sammohaṃ
yānti / yadi punar dvandvaśabdena rāgadveṣayoḥ parāmarśaḥ kriyate
tadā1
dvandvagrahaṇam anarthakam icchādveṣasamutthena mohenety etāvad
vaktavyaṃ
syāt // 27 //2
tatra tu ---
(yeṣāṃ tv antaṃ gataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇyakarmaṇām /
te dvandvamohanirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ

7.29

)
yeṣām iti / yeṣāṃ tv antaṃ gataṃ pāpaṃ kṣīṇaṃ pāpaṃ3
puṇyakarmopacayāt te rāgadveṣasamutthadvandvamohavinirmuktā
bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ // 28 //
evam ---
(jarāmaraṇamokṣāya mām āśritya yatanti ye /
te brahma tadviduḥ kṛcchram adhyātmaṃ karma cākhilam

7.30

)
(jareti) / ye jarāmaraṇamokṣāya mām āśritya yatanti prayatante te
brahma tadviduḥ / kṛcchram adhyātmaṃ karma cākhilam /
vastutrayam etad arjunapraśnād anantaram uttaraṃ vakṣyāmaḥ // 29 //
NOTES:
1. yadā
2. syāttatra tu // 27 //
3. kṣīṇapāpaṃ
p. 179
aparam api vastucatuṣṭayam ---
(sādhibhūtādhidaivaṃ māṃ sādhiyajñaṃ ca ye viduḥ /
prayāṇakāle 'pi ca māṃ te vidur yuktacetasaḥ

Original text: Bhagavadāśayānusaraṇabhāsya · Edition: D. Subhadropadhyaya, Varanasi, 1965 (Sarasvati Bhavana Granthamala, 94) · Data entry Takahiro Kato · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc