Bhagavadāśayānusaraṇabhāsya · Chapter 6
)
bhoktāram iti / yajñānāṃ tapasāṃ ca phalam / tasya bhoktā /
bhoktaiḥ samarpitāni6 phalāni7 dṛṣṭvā tṛṣyati8 tuṣyatīty arthaḥ
/
na punas tasyāptakāmasyānyādṛśo9 bhogo 'sti yathā nivedya samarpaṇe10
devatā prīyate / sarveṣāṃ lokānāṃ mahāntaram īśvaram /
(suhṛdaṃ) pratyupakārānapekṣayo 'pakāriṇaṃ jñātvā māṃ11
śāntiṃ mokṣam ṛcchati
NOTES:
1. mruvorantare ---va
2. 28 va/la
3. vicāraṇāḥ ---va
4. 29 va/la
5. darśayitavya ityāha vyaṃ jñātvā mucyate ---va
darśīyatavya ityāha yaṃ jñātvā mucyate ---la
6. samaryitāni ---va
7. phalānni ---va
8. tapyati ---va
9. ^nyādaśo ---va
10. samarpaṇo ---va
11. sā ---va
p. 153
gacchati / dehasambandhābhimānaśūnyasya subrahmarūpeṇāvasthitasya1
bhagavato vacanam / ṛṣīṇām apīmāni2 vacanāni paramārthe
satye 'vasthitānām / yathā --- tad vai tathā paśyann ṛṣir vāmadevaḥ3
pratipede ---
ahaṃ manur abhavaṃ sūryaś ca --- iti / ata eva sarvakarmāṇi manasā
ity upapannam // 29 // 4
(iti śrī)bhagavadbhāskarakṛte5 gītābhāṣye pañcamo 'dhyāyaḥ //
NOTES:
1. śūvyasya subrahmarūpevasthitasya ---va
2. ^mṛṣīṇānavīśāni ---va
3. tadve tathā paśyu ṛṣirvā^ ---va
taddhaitatpaśyan ṛṣivamideva iti pāṭhāntaram
4. 30 va/la
5. bhagavadbhārakarakṛte ---va
6. pañcamodhyāyaḥ // 5 // ---la
p. 154
atha ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ /
anantarātīte granthe kevalajñānasaṅkīrtanāt tāvanmātrād eva
muktiḥ syād ataḥ karmatyāgaḥ kartavya iti
sāṅkhyadarśanākulitacetasaḥ1
saukaryāc ca2 mumukṣor buddhiḥ syāt tāṃ nirākartum āha ---
śrībhagavān uvāca ---
(anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ /
sa sannyāsī sa yogī ca na niragnir na cākriyaḥ
)
anāśrita iti / anāśritaḥ karmaphalābhisandhivarjitaḥ kāryaṃ nityaṃ
karma svāśrayam avihitaṃ3 karoti yaḥ sa sannyāsī4 sa yogī ca /
sa sannyāsī --- mayi sarvāṇi karmāṇi --- ity uktalakṣaṇo5
yogī ca --- brahmārpaṇam --- iti / na niragnir nirastāgniḥ /
akriyas tyaktakarmā / naivaṃvidhaḥ6 sannyāsī yogī ca yaḥ7 /
(i)ha vidyayā saha sambandho nakartuḥ8 / sāṅkhyānāṃ prasiddhas
tyaktakarmā caturthāśramī so 'tra pratiṣidhyate / yo hi buddhipūrvaṃ9
kartavyaṃ na karoti nāsāv āśrāmī /
prāyaścittī hi saḥ / tena saha vidyayā10 saha sambandho na kartavyaḥ /
atraikaveṇupāṇayaḥ karmatyāginaṃ mūrdhni11 padaṃ nihitam upalabhya
NOTES:
1. darśanākrulitacetasaḥ ---va
2. saukāryāśca ---va
3. svāśramāvihitaṃ ---va
4. sabhyāsī ---va
5. ^kalṣaṇa ---va
6. nevaṃ vidhaḥ ---va
7. yo ca ya ---va
8. yo (i)ha vidha(ya) ... kartuḥ aṃśoyaṃ ---lakoṣe nāsti
yaḥ ha vidyā saha sambandho na kartu iti ---vakoṣe pāṭhaḥ
9. ^pūrva ---va
10. vidyā saha ---va
11. mūdhni ---va
p. 155
tad anyathā kartuṃ prayatamānā bahvasambaddhaṃ garjanti1 / gṛhasthasya
stutyarthaṃ sannyāsitvaṃ yogitvaṃ cocyate2 / na punar niragner akriyasya
ca nirākaraṇaṃ kriyata iti / tad asat / anyanirākaraṇaparatvād asya
vākyasya / nityaṃ3 karma kurvataḥ sannyāsitvaṃ yogitvaṃ ca5 /
pūrvair eva ca vacanaiḥ6 prāptasya niragner akriyasya (ca)
pratiṣedhārthaṃ7 nānyo 'sya vākyasyārtho 'sti / yathā ---
saṅkṣepā(pa)vistarāv etau jñātvā ca pāramārthikau /
ajasram āste tac cittaḥ8 sa paraṃ yāti netaraḥ // iti /
yathā cābruvan pūrve vedapāragāḥ9 ---
sa dharma iti vijñāyate (yo) netareṣāṃ sahasraśaḥ /
ity uktavedapāragapratiṣedho '(va)gamyate / na ca stutir ekasmād atra
vaktavyā / karmayogitvaṃ10 gṛhasthādīnāṃ yathāśrutam evāsti /
tatra11 sannyāsitvaṃ nāma yadi12 karmatyāgitvam ucyate tato nindā syān
na tu stutiḥ / atha phalatyāgitvaṃ tad apy asty eva13 /
kiṃ tatra stutikalpanayā / pūrvatra14 bahuśaḥ phalasaṅkalparahitatvam
upadiṣṭam --- mā15 phaleṣu --- tyaktvā karmaphalāsaṅgam iti /
yasya hi bhagavān pramāṇabhūtas taduktatvād eva pratipadyate /
kiṃ stutyā / atha (a)pramāṇaṃ tathā stutir api vyarthā /
na cātra stutiparatvaṃ vākyasya pratīyate16
NOTES:
1. ^jāgatti ---la
vadvasaṃvaddhaṃ jāgati ---va
2. yogicocyate ---va
3. nitvaṃ ---va
4. sāasinvaṃ ---va
5. caḥ ---la/va
6. pūrvesvevacanaiḥ ---va
7. niragniyapratiṣedhārthaṃ ---va
niragniyapratiṣedhārthaṃ ---la
8. taścittaḥ ---va
9. ca ya vrū pūrvedapāragāḥ ---va
10. asti yathā ... karmayogitvaṃ aśotvam ---lakoṣe nāsti
11. ^stitra ---va
12. sannyā iti ---va
13. tadanyastyava ---va
14. pūrva ---va
15. ^rahitvamuyadiṣṭamā ---va
16. pratīrvata ---
p. 156
yathābhūtārthapratipādakatvāc chāstrasya / tasmād bālaiḥ1
svaceṣṭitaṃ vihāya2 bhagavad upadiṣṭena mahāmahāmārgeṇa gantavyam
/
yo hi svātmānaṃ vañcayitvā kaṣṭāṃ gatiṃ3 prāpayati nāsau
pareṣāṃ
hitāyopadiśati / tathā coktam ---
ātmānaṃ yo 'bhisandhatte4 pareṣāṃ sa hitaḥ katham / iti /
nanu sannyāsī sa yogī ca --- ity ekaḥ puruṣaḥ5 katham ucyate /
virodhāt / yadi sannyāso6 kathaṃ karmayogī7 / sannyāsitvaṃ8
yogitvaṃ ca (na) yugapad sambhavati / kiṃ ca --- niragnir akriyaś ca
sannyāsī prasiddhaḥ / kriyāvān karmayogī / tasmād anyaḥ sannyāsī /
karmayogī cānya iti parābhiprāyam āśaṅkyāvirodhaṃ darśayati ---
(yaṃ sannyāsam iti prāhur yogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava /
na hy asannyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana
)
yam iti / sannyāsam iti9 yaugiko 'tra sannyāsaśabdo mayā prayuktaḥ /
paramātmani kṛtānāṃ karmaṇāṃ samyak tyāgo10 niḥkṣepaḥ
samarpaṇaṃ sannyāsaḥ11 / sarvasarvāśramāṇām aviśiṣṭo na
rūḍhiśabdaḥ prayuktaḥ12 / yathā vaidyaśabdaś cikitsake rūḍho yaugikas
tu
sarvatra vartate / vidyāyāṃ bhavo vaidya iti yo yo vidyāvān
sa sarvo 'bhidhīyate /
NOTES:
1. pratipādatvācchāstrasya vālaḥ ---la
vāhyaḥ ---va
2. dhihāya ---va
3. vacapitvā kaṣṭāṃ gati ---va
4. yotisatvatte ---va
5. nanu ca sannyāsī yogī cetyekaḥ puruṣaḥ ---va
6. virodhātisannyāsī ---va
7. kamaṃ yogī ---va
8. sannyāsikhaṃ ---va
9. savyāsamiti ---va
10. samyaktyāyoḥ ---va
11. sannyāsaḥ sarva sarva amāṇāma^
12. prayukteḥ ---va
prayukteḥṣaṣṭhādhyāyasyāyam / tataḥ 65 tamapṛṣṭhasya
samāptiḥ / 66 tamapṛṣṭhasya prārambhastu sannyāsamityādi anena /
sannyāsamityādi
tu 26 tamaślokasthabhāṣyasya / avastheyaṃ ---vakoṣasya /
prayukto yathā ---la
p. 157
yad uktaṃ ---(sannyāsitvaṃ yogitvaṃ ca) yugapan na sambhavati ---
iti / nāsau doṣo hetusadbhāvāt / tad āha --- na hy asannyastasaṅkalpo
niḥkṣiptaḥ karmasaṅkalpo yenāsau sannyastasaṅkalpaḥ /
tadviparīto na yogī bhavati kaścana /
anekajanmapravṛttabhedavijñānavāsitacetasāṃ na sahasābhedavijñānam
upapadyate / ahaṃ brahmāsmi ---
iti / tasmāt sarvamā ..... kta(?) yas tatprasādād advaitajñānaṃ
pratipadyate / tasmād etad vai puruṣasyāvasthābhedamātraṃ phalam /
punar ekam eva ma ... ktir ity abhipretyoktam --- yaṃ sannyāsam ityādi1
praśāntamanasam iti paryantaṃ (sannyāsam --- ityādi --- praśāntamanasam
---iti paryantaṃ) ye prāṇinaḥ (uktāḥ) santi tān ātmavaśaṃ2 kuryād
ity arthaḥ // 26 //
yadi yogasukhaṃ syāt tato viṣayasukhaparityāgo yujyate /
anyathā ko nāma parityajed ity āha ---
(praśāntamanasaṃ hy enaṃ yoginaṃ sukham uttamam /
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtam akalmaṣam
)
praśānteti / praśāntamanasaṃ hy enaṃ yasmād yoginam uttamaṃ
viṣayasukhād upaiti3 / śāntarajasaṃ rajoviṣayeṣu pravṛttir
brahmabhūtam --- bhū prāptāv ātmanepadīti smaraṇād bhūtaśabdaḥ
prāptyarthaḥ / brahmaprāptam akalmaṣam4 // 27 //
NOTES:
1. yaṃ sa asmatparaṃ ---lakoṣe riktaṃ sthānam / parapatrārambhastu
ātmavaśe kuryādity arthaḥ anena /
2. ^mityādipraśātamanasimityāparyanta ya āṇina santi dātmavāśaṃ
---va
3. viṣayasusvādupeti ---va
4. pratpyarthī brahmaprātyamakalpaṣat ---va
p. 158
prakaraṇarthopasaṃhārārthaḥ ślokaḥ ---
(evaṃ yuñjan sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ /
mukhena brahmasaṃśleṣam atyantam upagacchati
)
evam iti / evam uktaprakāreṇātmānaṃ yuñjan
yo(gī vigata)samastakalmaṣaḥ1 sukhenākleśena brahmasaṃśleṣanimittam
atyantasukham aśnute // 28 //
yadātyantaparipakvo yogo bhavati tadā kathaṃ paśyatīty ucyate ---
sarvabhūtastham ātmānaṃ sarvāṇi bhūtāny ātmani2 /
paśyate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ
(sarvabhūteti /) ahaṅkāraparicchinnam3 avidyānibandhanam aupādhikaṃ
rūpaṃ vihāya sarvabhūtastham ātmānaṃ sarvāṇi bhūtāni /
ātmani paramātmani / ātmaparayor abhedavivakṣayā4 nirdeśaḥ /
paśyate yogena yukta ātmā yasyāsau /
sarvatra samadarśano brahmadṛṣṭir ity arthaḥ // 29 //
sarvatra paramātmānam ---
(yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati /
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati
)
yo mām iti / yo māṃ paśyati6 sarvatra tasyāhaṃ na praṇaśyāmi /
na tirobhavāmi / sa ca me na tirobhavati /
matsvarūpa evāsau bhavatīti // 30 //
NOTES:
1. ^ṇātmānaṃ yuñjanyo tu samastakalmaṣaḥ ---va
2. sarvabhūtāni cātmani ---la
3. āhaṅkāraparichinna^ ---va
4. paramātmanirātmaparayorabhedavivakṣayā ---va
5. 28 va/la
6. dyaśyani ---va
p. 159
phalakathanam etat kriyate1 / kiṃ ca ---
sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajaty ekatvam āsthitaḥ /
sarvathā vartamāno 'pi sa yogī mayi vartate
(sarvabhūteti) 2sarvabhūtasthitaṃ yo mām ekatvam āsthito
bhajate / sarvathā vartamāno 'pi vā mayi madvikāre vākprapañce3
cetasā vartamāno mayy evāsau ca vartate / brahmātmanā dṛśyamānaṃ4
sarvaṃ brahmaiva sampadyate yathodakātmanā dṛśyamānaḥ5
phenataraṅgādis tatraivāntarbhavati tadvat /
anye tu yatheṣṭaceṣṭham apīti vadanti / tad ayuktam /
nahīdṛśasya yatheṣṭaceṣṭatā bhavati // 31 //6
yoginaḥ sarvabhāveṣu maitrībhāva7 upadiśyate ---
(ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo 'rjuna /
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ
)
ātmaupamyeti8 / upamāyā bhāva aupamyam9 /
tenātmaupamyenātmasādṛśyenety arthaḥ /
sarvatra bhūteṣu sukhaṃ10 vā paśyati / samam /
yathā mama sukhaṃ priyaṃ tathānyeṣām / yathā me duḥkham apriyaṃ
tathā pareṣām iti / sa yogī paramo mataḥ // 32 //11
sarvatrādvaitadarśanalakṣaṇo yoga uktaḥ / tasya12 (jñānam) asambhavam
NOTES:
1. kathanameta kriyate ---va
2. sarvabhūtāsthita ---va
3. madvikārovākyapace ---va
... vākyapañce ---la
4. daśyamānaṃ ---va
5. daśyamāna ---va
6. 29 va/la
7. maiobhāva ---va
8. ātmaupanyeti ---va
9. bhāḍaupamyaṃ ---va
10. sukhaṃ ---va
11. 30 ---va/la
12. yuktastasyā ---va
p. 160
arjuna uvāca ---
(yo 'yaṃ yogas tvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana /
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvāt sthitiṃ sthirām
)
yo 'yam iti / yo 'yam yogas tvayā prokto manasaś cañcalatvāt sthirāṃ
sthitiṃ tasya1 na paśyāmi // 33 //1
yasmāt ---
(cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham /
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyor iva suduṣkaram
)
cañcalam iti3 / cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa4 aticañcalam itas tato
dhāvamānam5 / pramathituṃ6 śīlam asyeti pramāthi / balavad vegavad
dṛḍhaṃ bhedavāsanayā ghanīkṛtam7 /
tasyāhaṃ nigrahaṃ8 nirodham ātmany avasthānam /
vāyor iva suduṣkaraṃ manye // 34 //9
bhagavān uvāca10 ---
(asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam /
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate
)
(asaṃśayam iti) / nigraham avasthānam / asaṃśayam11 yathāvad avasitaṃ
tathā / kiṃ tv abhyāsena / paramātmani punaḥ punaś cittapraveśanam
abhyāsaḥ / śāstreṇa sarvaṃ brahmeti sāmānyena12 vijñāya
hṛdayakamalanilaye13 paramātmānaṃ cintayataś cittaṃ14
dṛḍhabhūmikaṃ15
NOTES:
1. sthirāsthitistasya ---va
2. 31 ---va/la
3. cañcalamiti ---va
4. kṛsma ---va
5. aticañcalamitaṃ dhāvamānaṃ ---va/la
6. prathamitu ---va
7. dhanīdhuvaṃ ---va
8. nigraṃha ---va
9. manya 32 ---va
..ṃ janye 32 ---la
10. bhagavānuvāca
11. nigrahamavasthānamasaṃśayamiti ---la
sarva ---va
12. sābhāmena ---va
13. dadayakramala^ ---va
14. citavaśvittaṃ ---va
15. daṭabhūmikaṃ ---va
p. 161
bhavati / evam abhyāsena gṛhyate vairāgye(ṇa ca) / na prapañcaviṣayaṃ
vaitṛṣṇyaṃ vairāgyam / yatprapañcaviṣayaphalaṃ1 tatsarvam aśāśvatam
iti
doṣadarśanād vaitṛṣṇyam utpadyate // 35 //2
etāvān iha niścayaḥ ---
(asayatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ /
vaśyātmanā tu yatatā śakyo 'vāptum upāyataḥ
)
asaṃyateti / asaṃyatātmanā3 avaśīkṛta ātmā mano yasya tena4
yogo duṣprāpo na śakyate prāptum / vaśyātmanā tu yatatā yatnaṃ5
kurvatā
śakyo 'vāptum anantaroktopāyena6 // 36 //
yadā tu yogo 'praptaḥ kenacid daurbalyena7 tadā tasya kā gatir iti
praṣṭum uvāca ---
(ayatiḥ śraddhayopeto yogāc calitamānasaḥ /
lipsamānaḥ satāṃ mārgaṃ pramūḍho brahmaṇaḥ pathi
anekacitto vibhrānto mohasyeva vaśaṃ gataḥ /
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati
)
ayatir iti / anekacitto9 vibhrānto mohasyeva vaśaṃ gata iti ca /
ayatir yatnarahitaḥ śraddhayā copeto10 yogād yogasakāśāc calitamānaso
'nivṛttamanāḥ / aprāpya yogasaṃsiddhiṃ muktyabhāve11 kāṃ gatiṃ
kṛṣṇa gacchati / nīlotpaladalacchaviḥ12 kṛṣṇo yugānurūpavarṇo
vā // 37-38 //13
NOTES:
1. prapañca^ ... vairāgyaṃ yat --- iti vakoṣe nāsti
2. vitṛstyamutpadyate / 33 ---va/la
3. asaṃṣateti asaṃyatātmānā ---va
4. jñena ---va
5. patnaṃ ---va
6. vāptu manararoktenopāyena 34 ---va
^yena 34 --- la
7. kenacidaurvalpena ---va
8. ṣaṣṭa uvāca ---va
9. ... citto ---va
10. śraddhayācoyegro ---va
11. muttarabhāve ---va
12. ... ladachaviḥ ---va
13. 36 va/la
p. 162
praśnam eva1 sopapattikaṃ kartum āha ---
(kaccid2 ubhayavibhraṣṭaḥ śāradābhram iva naśyati /
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi
)
kaccid iti / kaccid iti praśnārtho nipātitaḥ / ubhayasmād
bhraṣṭaḥ3 / karma tāvan na phalārthaṃ kṛtam īśvare samarpitatvāt /
na ca jñānaṃ muktisamam utpannam5 / tasmād ubhayabhraṣṭaḥ /
kiṃ śāradābhram iva vṛṣṭirahitaṃ naśyati kiṃ vā neti / apratiṣṭho
na vidyate pratiṣṭhā yasya / brahmaṇaḥ pathi brahmaprāptimārge
vimūḍho na(śyati) // 39 //
(etan me saṃśayaṃ kṛṣṇa cchettum arhasy aśeṣataḥ /
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hy upapadyate
)
etad iti / etaṃ me saṃśayaṃ kṛṣṇa cchettum apanetum arhasi /
kasmāt / tvadanyaḥ saṃśayasyāsya cchettā jagati nopapadyate // 40 //6
uttaraṃ bhagavān uvāca ---
(pārtha naiveha nāmutra vināśas tasya vidyate /
na hi kalyāṇakṛt tāto gacchati kaścid durgatim
)
pārtheti / he pārtha iha loke paratra vā (na) tasya nāśo 'sti /
kasmāt / na hi kalyāṇakṛt puṇyakṛd durgatiṃ kaścit tāto gacchati /
tanoti putram iti yady api tātaḥ pitocyate tathāpy anyatrāpi8
dṛśyate pūjārtham9 // 41 //10
NOTES:
1. praśramegha ---va
2. kaścit ---la/va
3. bhaṣṭaḥ --- karma tāvatraphalāṃrtha ---va
4. ... iśvere ---va
5. ... samutpatraṃ ---va
6. 37 ---va/la
7. kṛdurgati ---va
8. tathāpi nyatrāpi^
9. pūjārtha ---la
10. 38 ---va/la
p. 163
(prāpya puṇyakṛtāṃ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ /
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo 'bhijāyate
atha vā yoginām eva jāyate dhīmatāṃ kule /
etad dhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam
)
prāpyeti1 / atheti ca / yad uktavān phaloddeśena2 na karma kṛtam
īśvaroddeśena kṛtatvād iti3 / ata eva tasya puṇyakṛl lokaprāptiḥ /
na hi mām uddiśya kṛtam aphalāya bhavati / bhogāyāpavargāya vā
tat sampadyate /
puṇyakṛtām --- iti viśeṣaṇād4 ye tyaktakarmāṇaḥ5 kevalāj
jñānān muktim icchanti teṣāṃ durgatir eveti darśayati /
(nāpi) abhijñānasya bhogaḥ phalaṃ kalpayituṃ śakyam
avidyānivṛttidvāreṇa (tasya) muktyarthatvāt6 / na ca karmābhāvo
bhogahetuḥ sarveṣāṃ prasaṅgāt / tad etad bhāgavatam uttaraṃ
karmayoginām upapadyate nānyeṣām / śāśvatīḥ bahvīḥ7 samāḥ
saṃvatsarān śucīnām ācāravatāṃ śrīmatām aiśvaryavatāṃ
gehe jāyate / adhikāratas tasyāpekṣayā pakṣāntaram ucyate /
athavā yoginām eva yogābhyāsaratānāṃ daridrāṇāṃ kule vaṃśe
jāyate /
dhīmatām utpadyate / dhīmatām etad dhi durlabhataram īdṛśaṃ
janma // 42-43 //8
sa tu jātaḥ ---
(tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate pūrvadaihikam /
tato bhūyo 'pi yatati saṃsiddhau kurunandana
)
NOTES:
1. māṣyeti ---va
2. phalodeśena ---va
3. nu karmakṛtaṃ mīdyapi tātaḥ pītocyatetutthāpi nyatrāpi
dṛśyaśvarodeśena kṛtatvāt ---va
4. mityaviśeṣaṇāt ---va
5. jyakrakukarmāṇaḥ ---va
6. muktyārthatvānna ---va
7. śāśvatārvadvauḥ ---va
8. dhīmatāddhidurlabhataraṃmīdarśajanma 4 ---va
dhīmatāddhi durlabhataramīdaṃśaṃ janma 40 ---la
p. 164
tatreti / tatra taṃ buddhisaṃyogam ātmaviṣayayā1 buddhyā saṃyogaṃ
labhate / pūrvadaihikaṃ2 pūrvajanmani bhavam / tato yatati bhūyo 'pi
tato 'dhikataraṃ yatate / saṃsiddhau vimuktinimittam / he kurunandana //
44 //
kathaṃ punar asau pūrvadaihikaṃ3 buddhisaṃyogaṃ labhate tad āha4 ---
(pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hy avaśo 'pi san /
jijñāsur api yogasya śabdabrahmātivartate
)
pūrvābhyāseti / pūrvajanmasañcitaḥ saṃskāras tena hriyate prāpyate
buddhipūrvasaṃyogaṃ pratyavaśo 'pi5 san / kiṃ ca / jijñāsur api
yogasya jñātum icchur api śabdabrahma vedoktaṃ kevalaṃ karmātivartate6
/
yogajijñāsāpi kevalāt karmaṇo gurutarety abhiprāyaḥ // 45 //
kiṃ ca7 ---
(prayatnād yatamānas tu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ /
anekajanmasaṃsiddhas tato yāti parāṃ gatim
)
prayatnād iti / prayatnād yatamānas tu yogī prakṛṣṭena yogena
yatnena8 yogārthaṃ yatamāno9 yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ10 yogena
(yā)tīti smaranti yogaśāstravidaḥ / kiṃ punaḥ kṣudrapāpāni /
na hy ekasminn eva11 janmani yogī mucyate / anekajanmajanitayo(gena
saṃsiddho bhavati) / tato yāti parāṃ gatim // 46 //12
NOTES:
1. ^viṣayā ---la
2. ... dehikaṃ ---va
3. dehikaṃ ---la
4. tadāhā // 41 // ---va
5. prajyavaśopi ---va
6. karmātivartavartate ---va
7. kiṃ ca 42 ---va/la
8. yatamānastuyatnena ---va
9. yatasmāno ---va
10. ... kilviṣaḥ ---va
11. nahyekrāsminneva ---va
12. ... jānita / nato yāni parāṃ gatim 43 ---va
... 43 ---la
p. 165
yogamāhātmyaṃ darśayann adhyāyam upasaṃharati1 ---
(tapasvibhyo 'dhiko yogī jñānibhyo 'py adhiko mataḥ /
karmibhyaś cādhiko yogī tasmād yogī bhavārjuna
)
tapeti / kṛcchracandrāyaṇopavāsaparebhyaḥ2 kevalakarmiṇo 'pi
karmagrahaṇena3 tadviṣayasya jñānasyākṣiptatvāt4
pūrvatrātmajñānaṃ
vivakṣitam / tasmād yogī bhavārjuna / gṛhasthasyārjunasya yogopadeśāt
sannyāsinām eva ṣaṣṭhe yogopadeśaḥ kṛta iti yair vyākhyāyate
teṣām upasaṃhāravirodhaḥ // 47 //5
(yoginām api sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā /
śraddhāvān bhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ
Original text: Bhagavadāśayānusaraṇabhāsya · Edition: D. Subhadropadhyaya, Varanasi, 1965 (Sarasvati Bhavana Granthamala, 94) · Data entry Takahiro Kato · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0