Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 37
// iti mātsyāḥ //
// ity āyurvedamahodadhau suṣeṇakṛte māṃsavargaḥ //
// idānīṃ vyāyāmodvartanābhyaṅgavidhiguṇāḥ kathyante //
śrīnārāyaṇatailacampakajapātailena cānyena vā
kāryaṃ mardanakovidaiḥ kṣitibhujāṃ mallaiḥ sadā mardanam /
cāturjātalavaṅgakuṅkumaniśāmustāsumāṃsībhavaiś
cūrṇo (rṇaiḥ) bhṛṣṭamasūramudgasahitair udvartanaṃ kārayet
vātaghnauṣadhasiddhena tailenābhyajya mardayet /
na rūkṣamardanaṃ kuryāt tad dhi vātaprakopaṇam
adhigatasukhanidraḥ suprasannendriyātmā
sulaghujaṭharavṛttir bhuktayaṅktiṃ dadhānaḥ /
śramabharaparikhinnaḥ snehasaṃmarditāṅgaḥ
savanagurum upeyād bhūpātir mardanāya (?)
abhyaṅgaḥ śramavātahā balakaraḥ kāyasya dārḍhyāvahaḥ
syād udvartanam aṅgakāntikaraṇaṃ medaḥkaphālasyajit /
āyuṣyaṃ hṛdayaprasādi vapuṣaḥ kaṇḍūklamacchardikṛt (chedakṛt)
snānād eva yathartu sevitam idaṃ śītair aśītair jalaiḥ
atha vyāyāmaguṇāḥ //
sāmarthyaṃ sakalakriyāsu laghutām aṅgeṣu dīptiṃ parāṃ
agneḥ pāṭavam indriyeṣu laghutāṃ chedaṃ paraṃ medasaḥ /
utsāhaṃ manasaḥ śarīradṛḍhatāṃ śāntiṃ balād vyāpadāṃ
cyāyāmaḥ śiśire vasantasamaye kuryād dhime sevitaḥ
atha vyāyāmavarjyoḥ //
vātāmayaḥ pittarujānvitāś ca bālo 'tivṛddho 'pi kṛśo 'tijīrṇaḥ (py arjārṇī) /
mandānalaḥ snigdharasānnavarjī vyāmāmakāleṣu vivarjanīyāḥ
sthālyāṃ yathānāvaraṇīkṛtāyāṃ asaṃhitāyāṃ na ca sādhupākaḥ /
anāptanidrasya tathā narendrāḥ vyāyāmahīnasya na cānupākaḥ
atha pādamardanaguṇāḥ //
vātavyādhiharaṃ kaphapraśamanaṃ kāntiprasādāvahaṃ
tvagvaivarṇyavināśanaṃ rucikaraṃ sarvāṅgadārḍhyapradam /
agner dīptikaraṃ balopajananaṃ prasvedamedo 'pahaṃ
padbhayāṃ mardanam ādiśanti munayaḥ śreṣṭhaṃ sadā prāṇinām
atha pādamardanavarjyāḥ //
sukumārasya mandāgneḥ kiṃcit kṣīṇabalasya ca /
pittalasyāpi no kāryaṃ kadācit pādamardananam
vyāyāmasvinnagātrasya padbhayāṃ mardanitasya ca /
vyādhayo nopasarpanti vainateyam ivoragāḥ
suvarṇavarṇaṃ kurute śarīraṃ dṛḍhatvam aṅge ca dadāti sadyaḥ /
sarvakriyālāghavam ātanoti saṃmardanaṃ mallavaraiḥ kṛtaṃ yat
vātavyādhiṃ jayati kurute .......... /
sarvapate mama caiṣa sagras tasyā sa eva samayaḥ kṣudhito padaiva
yaḥ kṣaudhyalobhyabhāvena kuryād āha ca bhojanam /
suptavyālāṃ nilāvyādhīn dhyādīn so 'nyathā yaḥ prabodhatet
yaḥ kokavanyamadgākāmi sa naktaṃ bhoktum arhati /
saṃbhoktā vāsareyaś ca rātraur etāś cakoravat (?)
atha bhojananiyamāḥ //
hṛnnābhipadmasaṃkocaś caṇḍarocer apāyataḥ /
ato naktaṃ na bhoktavyaṃ vaidyavidyāvidāṃ varaiḥ
devārcāṃ bhojanaṃ nidrām ākāśe na prakalpayet /
nāndhakāre ca sandhyāyāṃ nāvitāne niketane
bhuktau svāde malotsarge yaḥ saṃbādhāsamākulaḥ /
niḥśaṅkatvātyayāt tasya kokanasyūrmadāpamāḥ (?) //
vivarṇāsvinnaviklinnavigandhivirasasthiti /
atijīrṇam asātmyaṃ ca nādyād annaṃ ca vāritam
bhuktvā varjyāni //
kā (bhā) sakāpotapāyasayānavāhabahupayaḥ (hūdakam) /
bhojanānantaraṃ sevyaṃ na jātu hitam icchatā
bhojanavidhiḥ //
hitaṃ parimitaṃ pakvaṃ netranāsārasapriyam /
parīkṣitaṃ ca bhuñjīta na drutaṃ na vilambitam
atyaśanamadhyaśanaṃ
śamanamaśataṃ (samaśanaviṣam āśanaṃ) ca saṃtyājyam /
kuryād yac choktaśamanaṃ
balajīvitapeśalaṃ kramaśaḥ (?)
bhojanakramaḥ //
ādau svādu snigdhaṃ tanmadhye lavalamalāpū (lavaṇam amlam u)pabhojyam /
rūkṣaṃ dravaṃ ca paścān na ca bhukte bhakṣayet kvacit kiṃcit
agneś cāturvidhyam //
madhus tikto (mandas tīkṣṇo) viṣamaḥ
samaś ca vahniś caturvidhaḥ puṃsām /
laghu mande gurus tiktaṃ (tīkṣṇe)
tvad yād viṣame samaṃ same 'py adyāt
atha bhojanasaṅkhayāprastāvaḥ //
jīryaty annaṃ sukhaṃ bhuktam ekavāraṃ yad ṛcchayā /
dvikālam api bhuñjīta samāgnis tv ardhamātrayā
kaṭhinaṃ durjaraṃ yac ca yad vidāhakāṃ bhavet /
tat sarvaṃ niśi varjyaṃ syād dravaṃ laghu ca śīlayet
atha viṣadūṣitānnaparīkṣā //
dhvāṅkṣaḥ svarān vikurute 'tra pikāṃtyakaś ca (?)
babhruḥ śikhaṇḍitanayaḥ prabhavet prahṛṣṭaḥ /
krauñcaḥ pramodati virauti ca tāmracūḍaḥ
chardiṃ śukaḥ pratanute dahate kapiś ca
raktaśvete cakorasya locane viṣadarśanāt /
gatiś ca lakṣi (skhalati) haṃsasya līyante cātra makṣikāḥ
yathā lavaṇasaṃparkāt sphuṭasphuṭati pāvakaḥ /
keṣu (viṣa) duṣṭānnasaṃparkas tathā ca supratīyate
Original text: Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Edition: S. Venkatasubrahmanya Sastri: Sushena's Ayurveda Mahodadhi-annapanavidhi, Madras 1950 (Madras Government Oriental Series, 60). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0