Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 38

mayā suṣeṇa kṛtaṃ hitāya prāṇaṃ prasādaṃ tanayec ca (?) śīghram //
ity āyurvedamahodadhau suṣeṇakṛte bhojanavidhivargaḥ //
atha tāmbūlaguṇāḥ kathyante //
karpūrakaṅkolalavaṅgapūgājātīphalair nāgarakhaṇḍaparṇaiḥ /
sudhāśmacūrṇaṃ khadirasya sāraṃ kastūrikācandanacūrṇamiśram

tāmbūlam etat pravaraṃ vadanti saubhāgyadaṃ kāntisukhapradaṃ ca /
ārogyamedhāsmṛtibuddhivṛddhiṃ karoti vahner api dīpanaṃ ca

anaṅgasaṃdīpanabhāvamadhye pradhānam etat samudāharanti /
ato hi sarvaṃ(rve) sukhino manuṣyā aharniśaṃ prītikaraṃ bhajante

tāmbūlapatrāṇi haranti vātaṃ pūgīphalaṃ hanti kaphaprasekam /
cūrṇaṃ nihanyāt kaphavātam uccair hanyāc ca pittaṃ khadirasya sāraḥ

itthaṃ hi tāmbūlam udāharanti doṣatrayasyāpi nivāraṇāya /
ato 'tra seveta naraḥ kathañcid vicakṣaṇaḥ prākṛtamānuṣo 'pi

atha tāmbūlavarjyāḥ //
na netraroge na ca raktapitte kṣate ca dīpe na viṣe na śoṣe /
madātyaye nāpi na mohamūrchāśvāseṣu tāmbūlam uśanti vaidyāḥ

atha tāmbūlakālaniyamaḥ //
bhuktvānnaṃ salilaṃ pītvā bhuktvā ca bahu bhojanam /
pratīkṣya ghaṭikām ekāṃ tāmbūlaṃ bhakṣayen naraḥ

atha jātīphalaguṇāḥ //
vātaśleṣmapraśamanaṃ hṛdyaṃ vahneś ca dīpanam /
mukhavairasyaharaṇaṃ sadyo bhuktavipācanam

jātīphalaṃ pācanam agnidīpanaṃ kaphāpahaṃ kaṇṭharujāpahaṃ ca /
rasekaduḥ (prasekaha) śreṣṭham ajīrṇanāśe ajīrṇanāmu (?) ca pathyam etat

kalikā dīpanī rucyā pāke cātitarāṃ himā /
vātapittakaphān hanti jvaracchardinibarhaṇī

athailāguṇāḥ //
elādvayaṃ chardiṣu mūtrakṛcchre made ca vai pathyam arocake ca /
atha jātipatrīguṇāḥ //
svāduḥ suśītā madhurā ca pāke arocakaṃ hanti ca jātipatrī

atha kramukapākakālaniyamaḥ //
tāmbūlayogyaṃ kramukaṃ tu tajjñā māsatrayād ūrdhvam udāharanti /
māse vyatīte tu bhavanti pūrṇāny atīva hṛdyāni manoharāṇi

atha kramukatāmbūlaviśeṣāṇāṃ guṇaviśeṣāḥ //
sthūlaṃ kramukatāmbūlaṃ śleṣmalaṃ kṛmivardhanam /
tadante śuklavarṇādyaṃ śleṣmalaṃ kṛmināśanam

atha karpūraguṇāḥ //
tīkṣṇoṣṇaḥ pariṇāmaśītalataraḥ kaṇḍupramehāpahaḥ
nāsāsrāvajalāpahaḥ kṛmiharas tṛṭśvāsakāsaṃ jayet /
śleṣmaghnaś ca galagrahāpaharaṇaḥ saṃsuptajihvāgrajit
karpūraḥ khalu dīpyasaurabhaguṇaḥ pittāmayaḥ sphāṭikaḥ //
galagrahe suptajihve nānā śrāva (nāsāsrāva) jalādhike /
śleṣmamehakṛmīn hanti karpūraś cākṣuṣo 'paraḥ //
pramehatṛiḍvidāhaghno lakṣmīsaubhāgyavardhanaḥ

atha kastūriguṇāḥ //
kastūrī saurabhāḍhyā kaṭukarasayutā kṣāratiktā kaṣāyā
śokāṭopāpahantrī kaphapavanaharā pittakṛccākṣuṣī ca /
cittaprollāsahetur viṣamaviṣagarān gātradaurgandhyahantrī
kṣuttṛṣṇāpittakopaṃ praśamayati bhṛśaṃ klaibyaśoṣaṃ viṣaṃ ca

athānulepanavargaḥ //
candanaṃ raktapittaghnaṃ dāhamūrchātisāranut /
śītalaṃ śleṣmalaṃ hṛdyaṃ kiṃcid vātaprakopaṇam

pittāsraṃ harate sadāhadavanaṃ vyāyādayattaḥ (?) sadā
mūrcchāmohatṛṣāviṣapraśamanaṃ durgandhinirṇāśanam /
kaṇḍūkuṣṭhabhagandarasya sadanaṃ mūrchāṃ chinatti sphuṭaṃ
mehaṃ kṛcchram api vyapohati sadā durnāmanirṇāśanam

rogānīkavidhā vyapohati sadā moṣāśrayaḥ (?) saurabhaḥ //
malayādrirmohadoṣaghno raktapittanibarhaṇaḥ /
mūrchāśoṣapraśamanau vaktradaurgandhyanāśanaḥ

śītaṃ pittavināśanaṃ samadhuraṃ kiṃcit satiktaṃ tathā
kaṇḍūśophaviṣāpahaṃ krimiharaṃ saubhāgyakāntipradam /
saugandhyaṃ kurute kim apy abhinavaṃ gātreṣu puṣṭipradaṃ
saṃtoṣaṃ vidadhāti cetasi paraṃ snigdhaṃ ca tṛṣṇāharam /
ṛtuṣu samayayojyaṃ candanaṃ kuṅkumaṃ vā
mṛgamadadhanalepaḥ sevyate sarvadaiva /
suratakusumadāmasphārakarpūracūrṇo
vimaladhavalavāsaḥ sarvakālopayogyaḥ