Language

ENहिગુ
Scripture Library

Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 32

32.1

iti drākṣā //
atha mātuliṅgaguṇāḥ //
cakṛ (tvak) tiktā kaṭukā kaphakrimiharā snigdhāniladhvaṃsinī
māṃsaṃ bṛṃhaṇavātapittaśamanaṃ vṛṣyaṃ mahādurjaram /
amlaṃ kesaram agnivṛddhijananaṃ saśvāsakāsāpahaṃ
hidhmāccharditṛṣāsyajāḍyaharaṇaṃ tan mātuliṅgodbhavam

32.10

tiktā snigdhā bhavati kaṭukā mātuliṃgasya sā tvak
madhyaṃ snigdhaṃ ca (harati) madhuraṃ bṛṃhaṇaṃ vātapitte /
māṃsaṃ bhinnaṃ (snigdhaṃ) bhavati laghu tat kesaraṃ kāsahidhmā-
śvāsaśleṣmānila jaṭharajid gulmaśūlmā (lā) nilaghnam

32.11

sindhū (tthe) cchena ghanāgame (ca) vasitayā kāle śaratsaṃjñake
hemante lavaṇārdrahiṅgumaricaiḥ siddhārthacūrṇānvitam /
etais taiḥ śiśire madhāv api yutaṃ grīṣme guḍenānvitaṃ
vaidyair bhūmipa sālu (mātu) liṃgam uditaṃ sarvartusādhāraṇam

32.12

atha jambīram //
jambīram amlaṃ rasato vipāke vātāpahaṃ pittakaphapradaṃ ca /
annasya pārvanva (kaṃ tva) cireṇa kuryāt surocanaṃ vahnivivardhanaṃ ca

32.13

kaṭukamadhuram amlaṃ supratītaṃ raseṣu rucikaram udarāgner dīpanaṃ vātahāri /
nihata (harati) kaphasamīrau pittam āhanti vīryaṃ karaṇaphalam itīdaṃ vātapittaṃ vipakvam

32.14

(karaṇam api na hṛdyaṃ raktapittaṃ tanoti /)
nimbūphalaṃ rocakam agnivṛddhiṃ karoti pittaṃ ca savātaraktam /
acākṣuṣaṃ śleṣmakaraṃ viśeṣāt bhuktānnapākaṃ kurute ca sadyaḥ

32.15

nimbukaṃ krimisamūhanāśanaṃ tīkṣṇam amlamudarāpahaṃ smṛtam /
vātapittakaphaśūlatāhitaṃ naṣṭadhānyarucirocakapradam

32.16

atha nāraṅgaphalam //
nāraṅgasya phalaṃ balaṃ ca kurute susvādu hṛdyaṃ laghu
śreṣṭhaṃ vahnikaraṃ vidāhaśamanaṃ bhuktānnapaktipradam /
sarvārocakanāśanaṃ śramaharaṃ vātāpahaṃ puṣṭidaṃ
bhuktvāpi pratibhakṣitaṃ na kurute kiṃcid vikāraṃ nṛṇām

32.17

īṣadrase madhuraśītalam amlatiktaṃ vīryodgamāc chamanadīpanapācanaṃ ca
ārvedayati (?) kaphapittaharaṃ vipāke nāraṅgakaṃ phalam udāradhiyo munīndrāḥ

32.18

atha madhukarkaṭī //
susvādu pāke rasataś ca raktapittaprakopaṃ vilayanti māndye (?) /
dāhajvaraṃ nāśayatīti nityaṃ prāhuś ca vaidyā madhukarkaṭī ca

32.19

atha mocāphalam //
mocaṃ svādurasaṃ vipākamadhuraṃ vīryeṇa śītaṃ jaḍaṃ
pittaghnaṃ tv anilāpahaṃ gurutaraṃ pathyaṃ na mande 'nale /
sadyo bhuktavivardhanaṃ klamaharaṃ tṛṣṇāpahaṃ śāntidaṃ
dīptāgneḥ sukhadaṃ kaphāmayaharaṃ saṃtarpaṇaṃ prāṇinām

32.20

atha nālikerīphalam //
snigdhaṃ svādurasaṃ vipākamadhuraṃ hṛdyaṃ jaraṃ(ḍa) durjaraṃ
pittaghnaṃ krimivardhanaṃ madakaraṃ vātāmayadhvaṃsanam /
āmaśleṣmavikopanaṃ praśamanaṃ vahner bhramadhvaṃsanaṃ
kandarpasya balaṃ dadāti nitarāṃ tan nālikerīphalam
nālikerodakam //
susvāduvṛṣyalaghudīpanarūkṣaśītaṃ tadvātapittaharavastiviśuddhihetuḥ /
syān nārikelasalilaṃ śaśikānti pathyaṃ pittajvarasya viṣahāri vadanti vaidyāḥ

32.21

atha bhavyaphalam //
bhavyaṃ bhavyataraṃ svādu kiñcid amlaṃ surocanam /
vātaghnaṃ sukhavairasyanāśanaṃ vahnidīpanam

32.22

atha āmalakīphalama //
karamara (?) hanti (vātaṃ tad amlatvāt) vātadamlaṃ cātpittaṃ mādhuryaśaity ataḥ /
kaphaṃ rukṣakapāyaṃ (yatvāt phalaṃ dhātryās tridoṣajit)

32.23

{cf. Bhāvamiśra: Bhāvaprakāśaḥ 41}
.................. tathā
kiṃcit svādurasaṃ vipākamadhuraṃ doṣatrayadhvaṃsanam /
mūtravyādhiharaṃ pramehaśamanaṃ viṣṭambhavicchedanam
bhuktābhūktahitaṃ sadāmṛtarasaṃ pathyaṃ ca dhātrīphalam

32.24

rūkṣaṃ svādu kaṣāyam amlakaṭukaṃ snigdhaṃ suse (?) rocanaṃ
cakṣuṣyaṃ balavarṇadaṃ dhṛtikaraṃ vṛṣyaṃ ca buddhipradam /
kaṇḍūkuṣṭhavināśanaṃ jvaraharaṃ tṛḍdāhatāpāpahaṃ
jātaṃ kiṃbahunā tridoṣaśamanaṃ dhātrīphalaṃ prāṇinām

32.25

tridhāphale (dhātrīphalaṃ) dinaṃ (tadvini) hanti mehān arocakādīn vividhān vikārān /
amlaṃ ca (mlatva) mādhuryakaṣāyataḥ kramāt doṣatrayaghnaṃ laghu śītavīryam

32.26

prācīnāmalakaphalam //
pānī ya (?) malakaṃ (prācīnāmalakaṃ) vṛṣyaṃ svādu hṛdyaṃ kaphāpaham /
śītalaṃ vṛṣa(ṣya)m āyuṣyaṃ dāhajvaraharaṃ param

32.27

atha āmraphalam //
bālaṃ pittakaphāsravātajananaṃ badhā (ddhā)sthi tādṛgvidhaṃ
pakvaṃ svādurasaṃ tridoṣaśamanaṃ kṣīṇāṅgapuṣṭipradam /
dhātor vṛddhikaraṃ vipākamadhuraṃ saṃtarpaṇaṃ kāntidaṃ
tṛṣṇāśoṣanivāraṇaṃ rucikaraṃ āplaṃ (mraṃ) phaleṣūttamam

32.28

santarpaṇīyaḥ sakalendriyāṇāṃ balaprado vṛṣyatamaś ca hṛdyaḥ /
strīṣu praharṣaṃ vipulaṃ dadāti phalādhirājaḥ sahakāra eva

32.29

āmraṃ pākasya kāle madhuram iha raseneṣad amlaṃ ca hṛdyaṃ
retovṛddhiṃ vidhatte śamayati pavanaṃ pācanaṃ dīpanaṃ ca /
ānandaṃ saṃdadhāti pratidiśati balaṃ vīryataḥ suśrutādyāḥ
vikhyātāḥ sarvaloke hy atijanitakaphaṃ durjaraṃ kīrtayanti

32.30

yat kāminyadharovṛṣaṃ (ṣṭhasaṃ)bhṛtam iti khyātaṃ viśiṣṭair buddhaiḥ
yad daityapramukhaiḥ prayatnanirataiḥ kṛṣṭaṃ suraiḥ sāgarāt /
yan nānārucibhiḥ svabhāvasadṛśaṃ khyātaṃ ca mithyaiva tat
pīyūṣaṃ vidhinātha saṃśayaharaṃ sṛṣṭaṃ rasālātmakam

32.31

atha kapitthaphalam //
āmaṃ kaṇṭhaharaṃ kapittham adhikaṃ jihvājaḍatvapradaṃ
tad doṣatrayakopanaṃ viṣaharaṃ saṃgrāhakaṃ rocakam /
pakvaṃ śvāsavamiklamaśramatṛṣāhidhmāpanodakṣamaṃ
sarvaṃ grāhi viṣāpahaṃ ca kathitaṃ sevyaṃ tataḥ sarvadā

32.32

phaṇāsa (bhā-) //
durjaro madhurāmlaś ca vātapittapraṇāśanaḥ /
vātapittaharaś caiva gurur mandāgnikārakaḥ

32.33

madhurā bṛṃhaṇī vṛṣyā pittalā tvak truṭipradā /
pittaghnī svāduhṛdyā ca mañjety āhur guṇottamāḥ

32.34

kaṣāyamadhuro rūkṣaḥ kaṭukaḥ śleṣmakārakaḥ /
saṃgrāhidurjaro jihvāgrāhyakārī jaḍo garuḥ

32.65

ṭeṃbaru (bhā-) //
atha karamardaguṇāḥ //
karamardo 'timadhuraḥ supakvo 'mlarasas tathā /
vātapittapraśamanaḥ śleṣmakrimivināśanaḥ

32.36

karavedaṃ (bhā-) //
atha ciñcāguṇāḥ //
amlikāyāḥ phalaṃ pakvaṃ raktapittakaraṃ param /
tvagbhasma syāt kaṣāyoṣṇa kaphajantv anilāpaham

32.37

ciṃcā //
atha bhallātakaguṇāḥ //
bhallātakasya tvagmāṃsaṃ bṛṃhaṇaṃ svādu śītalam /
tad asthyagnisamaṃ medhyaṃ kaphavātaharaṃ param

32.38

biṃbadām (bhā-) //
atha kharjūram //
kharjūro raktapittaṃ śamayati madhuraḥ svādupāko 'tiśītaḥ
tṛṣṇāśoṣāpahartā viṣamamadarujāśvāsahidhmāpanodī /
snigdho vṛṣyo balāsaṃ janayati nitarāṃ vahnimāndyaṃ vidhatte
kāntiṃ vai puṣṭiyuttyā vapuṣi samadhikaṃ mūtrakṛcchraṃ nihanti

32.39

piṇḍakharjūramadhyaṃ ca tādṛg eva nigadyate /
viśeṣād ūrdhvage rakte dāhe pitte ca śasyate

32.40

atha siṃdīphalam //
sindolaṃ kaphavātapittaśamanaṃ raktātisārāpahaṃ
yāmākṛṣṭa (pāmākuṣṭha) bhagandarāmaśamanaṃ tīvrāśmarīchedanam /
hṛdrogeṣu hitaṃ sadā balakaraṃ kāmāgnisaṃdīpanaṃ
kāse kṣīṇavirecane jvaragate (de) śastaṃ ca sindīphalam

32.41

atha suvarṇakadalīphalam //
suvarṇamocā kaphapitta [vāta] hāriṇī viṣṭambhinī dīpanakāriṇī ca /
stadurjaraṃ [sudujarā] dāhavidhātanaṃ [tinī] ca
raktaṃ sapittaṃ praśamaṃ ca [śamayeta] niścitam

32.49

utatī (bhā-) //
īṣatkaṣāyā madhurā vātapittanibarhaṇī /
balyā vṛṣyā ca hṛdyā ca viśeṣād utatī guruḥ

32.43

atha pippalaphalaṃ //
aśvavatthavṛkṣasya phalāni pathyāny atīva hṛdyāni suśītalāni /
nighnanti pittaṃ saha śoṇitena dāhaṃ tṛṣāṃ chardim arocakaṃ ca

32.44

[kurvanti pittāsraviṣārtidāhatṛṭchardiśopārucidoṣanāśaṃ)
uduṃbaraphalam //
audumbaraṃ phalam atīva suśītalaṃ ca sadyo nivārayati śoṇitapittam ugram

32.45

atha umbīphalam //
mūtrāvarodhaṃ kurute 'titīvraṃ viśeṣato raktasamīraṇaṃ ca //
atha rājakośātakīphalam //
surājakośātaki pittaghāti mahāgade śoṣamadātyaye ca /
śramaklame mehabhagandare ca vraṇeṣu pitteṣv api nityapathyam

32.46

atha sirākośātakīphalam //
sirākośātakī pittaharī kṣuttṛḍvināśanī /
mehe hitā sadoṣṇāpi pittacchardivināśanī

Original text: Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Edition: S. Venkatasubrahmanya Sastri: Sushena's Ayurveda Mahodadhi-annapanavidhi, Madras 1950 (Madras Government Oriental Series, 60). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc