Language

ENहिગુ
Scripture Library

Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 13

13.2

// idānīṃ ikṣuguṇāḥ kathyante //
snigdhaś ca saṃtarpaṇabṛṃhaṇaś ca saṃjīvanaḥ svādurasaḥ śramaghnaṃ /
vṛṣyaś ca pittaśramavātahārī hy antarvidāhī kaphakṛtsitekṣuḥ //
tadvat sakṛṣṇo hi bhaved guṇaiś ca vṛṣyo bhavet tarpaṇadāhahantā /
sakṣārakiṃcin madhuro rasena śoṣāpahantā vraṇaśophakartā

13.3

pāṇḍuko bhīrukaś caiva vārāhaśvetapotakaḥ /
kāntāras tāpasekṣuḥ syāt kāṣṭhekṣuś ca vicitrakaḥ

13.4

nepālo dīpyayantraś ca nīlayo raupyakośakṛt /
ity etā jātayaḥ sthūlā guṇān vakṣyāmy ataḥ param

13.5

suśīto madhuraḥ snigdho bṛṃhaṇaḥ śleṣmavardhanaḥ /
avidāhi gurur vṛṣyaḥ pauṇḍrako bhīrukas tathā

13.6

/
anye tulyaguṇāḥ kecit sakṣāro vaṃśako mataḥ /
vaṃśavacchvetapauṇḍras tu kiñcid uṣṇaḥ sa vātahā

13.7

kāntāras tāpasekṣuḥ syād vaṃśakānugato mataḥ /
evaṃguṇas tu kāṣṭhekṣuḥ sa tu vātaprakopanaḥ

13.8

sūcīpatronilāporonīlāpo (nepālo) dīrghapatrakaḥ /
vātaghnāḥ kaphapittaghnāḥ sakaṣāyavidāhinaḥ

13.9

kośākaro guḍaḥ śīto raktapittakṣayāpahā /
atīva madhuro mūlo (le) madhye madhura eva ca

13.10

agreṣu (ṣvā) madhuro jñeyaḥ ikṣur ālavaṇaḥ smṛtaḥ /
kaphakṛccāvidāhī ca raktapittanibarhaṇaḥ

13.11

śarkarāsamavīryas tu dantaniṣpīḍito rasaḥ /
gurur vidāhī viṣṭambhī yāntrikaḥ parikīrtitaḥ

13.12

eko (pakvo) gurūrasaḥ snigdhaḥ satīkṣṇaḥ kaphavātanut /
phāṇitaṃ guru madhuraṃ abhiṣyandi ca bṛṃhaṇam

13.15

śukraṃ kaphakaraṃ caiva pittaghnaṃ ca viśeṣataḥ /
sakṣāro madhuro 'timūtrabahulo raktasya saṃśodhano
medonigrahaṇas tu pittaśamano vātaghnaviṣṭambhanaḥ /
śleṣmāṇaṃ jana(yet*) ca bṛṃhaṇakaro balyaḥ sadā svāsthyakṛt
vātaghno viṣamo 'mlapittaśamano 'sevyo 'tireke sadā // 13 / /
matsyaṇḍikādīnāṃ guṇāḥ
matsyaṇḍikāyāḥ khaṇḍaḥ śarkarapāvimalonnaro digdhaḥ (?)
gurur atha madhurottarottarapāko vṛṣyo raktapittavināśakṛt /
yāvatī śarkarā proktā sarvadāhapraṇāśinī /
raktapittapraśamanī chardimūrchā tṛṣāpahā

13.16

rūkṣo madhūkapuṣpotthaḥ phāṇito vātapittakṛt /
kaphaghno madhuraḥ pāke vipāke vastiśodhanaḥ

13.17

guḍaśarkarayā tulyā vastiśodhanapācanī /
pittasaṃśamanī caiva raktapittanibarhiṇī

13.18

madhurā śarkarā caiva hidhmātīsāranāśinī /
rūkṣā vivchedanī caiva kaṣāyā madhurāpi ca

13.19

ikṣupraśaṃsā tadbhedāś ca /
vṛṣyaḥ śītoṣṇapittaṃ śamayati madhuro bṛṃhaṇaḥ śleṣmakāri /
snigdho hṛdyassaraś ca śramaśamanapaṭur mūtraśuddhiṃ karoti /
medovṛddhiṃ (vidhatte) vardhate śamayati ca malān tarpaṇaṃ cendriyāṇāṃ
dantau ni (dantair ni)ṣpīḍya sākṣād amṛtamayaraso (saṃ) bhakṣayed ikṣudaṇḍaḥ (ḍaṃ)

13.20

kāntāro raktavarṇaḥ syāt kośākāras tathaiva ca /
śvetas tu pauṇḍrako jñeyaḥ trayaḥ śreṣṭhās tathekṣavaḥ //
madhuro mūlabhāvo (ge) syān madhye madhura eva ca /
agrabhāge punas tasya ikṣoḥ syāl lavaṇo laghu

13.21

bhakṣayed ikṣukaṃ kāle bhojanasyāgrato naraḥ /
svabhāvān madhuro 'py eṣa śukro (bhukte) vātaprakopanaḥ

13.22

vidāhī viṣṭambhī gurur atitarāṃ śoṣaśamanaḥ
kaṣāyo 'laṃkuryāt pavanajanana chardikaraṇaḥ /
dhṛtaḥ kiñcit kālaṃ sakalasahamūlāgradalanād
vidāhī tenāyaṃ bhavati [na] hito yāntrikarasaḥ

13.24

mūlamadhyadalanāc ca tatkṣaṇāt sī [pī]yate yadi tu yāntriko rasaḥ /
vātapittaśamanas tadā bhavet tarpaṇaś ca malamūtraśodhanaḥ

13.25

guḍādīnāṃ guṇāḥ /
pittaghnaḥ pavanāpaho ruvi[ci]karo hṛdyas tridauṣāpahaḥ
saṃyogena viśeṣato jvaraharaḥ saṃtāpaśāntipradaḥ /
viṇmūtrāmayanāśano 'gnijananaḥ kaṇḍupramehāṃti [ta] kṛt
snigdhasvāduraso laghuḥ śramaharaḥ pathyaḥ purāṇo guḍaḥ

13.26

/
dāhaṃ nivārayati pittam apākaroti tṛṣṇāṃ chinatti vinihanti ca moharmūrchām /
śoṣaṃ vighaṭṭayati tarpayatīndriyāṇi śītaḥ sadā samadhuraḥ khalu siddhakhaṇḍaḥ

13.27

tṛṣṇāmohatṛṣāsyaśopaśanī dāhajvaradhvaṃsanī
śvāsacchardimadāya (tyayaklama) malaharī hṛdyā ca saṃtarpaṇī /
kṣīṇe retasi pāvake ca viṣame kṣīṇe kṣate durbale
durvāre 'pi ca raktapittakagade sevyā sadā śarkarā

Original text: Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Edition: S. Venkatasubrahmanya Sastri: Sushena's Ayurveda Mahodadhi-annapanavidhi, Madras 1950 (Madras Government Oriental Series, 60). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc