Avadānaśataka · Chapter 91
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani videharājaḥ saparivāraḥ paracakravitrāsito 'ṭavīm anuprāptaḥ | sa madhyāhne tīkṣṇasūryaraśmiparitāpitaḥ sabalaugha itaś cāmutaś ca paribhramati, mārgaṃ ca nāsādayati | asati ca buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya | yāvad anyataraḥ pratyekabuddhas tasmin kāntāramārge prativasati | tena kāruṇyam utpādya tasya videharājasya mārgo vyapadiṣṭaḥ, pānīyahradaś ca darśitaḥ, yena sa rājā iṣṭena jīvitenācchāditaḥ | tato rājñā prasādajātena svanagaram ānīya traimāsyaṃ sarvopakaraṇair upasthitaḥ | parinirvṛtasya cāsya śarīrastūpaṃ kārayāmāsa | praṇidhānaṃ ca kṛtavān: aham apy evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ labhī syām*, prativiśiṣṭataraṃ ca śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena rājā babhūva, ayaṃ sa rāṣṭrapālaḥ | aparāṇy api rāṣṭrapālena karmāṇi kṛtāny upacitāni | asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ kṛkī rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati | tasya kanīyān putra ṛṣipatanaṃ gataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc
-------------------- Vaidya, p. 230 --------------------
cāsya bhagavato 'ntike cittam abhiprasannam* | prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tato 'sya bhagavatā kāśyapena dharmo deśitaḥ | tena prasādajātena bhagavān kāśyapaḥ saparivāra upasthitaḥ | śaraṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni | parinirvṛtasya ca stūpe kanīyāñ chatram āropitavān* |
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau rājaputraḥ, ayam evāsau rāṣṭrapālas tena kālena tena samayena | aparāṇy api rāṣṭrapālena karmāṇi kṛtāny upacitāni | bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ mahānagaryām anyatamo mūliko brāhmaṇaḥ | sa mūlānām arthe 'nyatamaṃ parvatam abhirūḍhaḥ | tena tatra paryaṭatā vanānte glānaḥ pratyekabuddho dṛṣṭaḥ | tatas tena prasādajātena tasyopasthānaṃ kṛtam* | yadā glānyād vyutthitaḥ, tadā piṇḍakena pratipādya praṇidhānaṃ kṛtam*: aham apy evaṃvidhānāṃ {guṇānāṃ} labhī syām*, prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti ||
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena mūliko brāhmaṇaḥ, ayam evāsau rāṣṭrapālaḥ | tasya karmaṇo vipākena saṃsāre na kadācid duḥkham anubhūtavān* | idānīm apy āḍhye rājakule pratyājāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ | tenaiva hetunārhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 231 --------------------
daśamo vargaḥ |
tasyoddānam*:
subhūtiḥ sthaviraś cāpi hasta lekuñcikas tathā |
saṃsāro guptikaś cāpi virūpo gaṅgikena ca |
dīrghanakhaḥ saṃgītiś ca vargo bhavati samudditaḥ ||
AVŚ_91 subhūtiḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | yadā bhagavatā anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhya śrāvakā niyuktās teṣu janapadeṣu vineyajanānugrahārtham*, tadā ye 'dhyāyinas te sumerupariṣaṇḍāyāṃ dhyānaparā sthitāḥ | yāvat suparṇipakṣirājena mahāsamudrān nāgapotalaka uddhṛtaḥ | sa taṃ sumerupariṣaṇḍāyām āropya bhakṣayitum ārabdhaḥ | tato nāgapotalako jīvitād vyaparopyamāṇo mahāśrāvakāṇām antike cittam abhiprasādya kālagataḥ ||
sa kālaṃ kṛtvā śrāvastyāṃ bhūtir nāma brāhmaṇaḥ, tasyāgramahiṣyāḥ kukṣāv upapannaḥ | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jāto 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārakasya nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asya pitā bhūtiḥ, tasmād bhavatu dārakasya subhūtir iti nāmeti | subhūtir dāraka unnīto vardhito mahān samvṛttaḥ | sa pūrveṇa hetubalādhānena atīva roṣaṇaḥ krodhaparyavasthānabahulo mātāpitṛbhyām ātharvaṇād vinivartya ṛṣiṣu pravrājitaḥ | sa ca tatra dhyānaparaḥ saṃyato 'nyatarad vanaṣaṇḍam upaniśritya viharati | tatra ca vanaṣaṇḍe devatā prativasati dṛṣṭasatyā | tasyāḥ kāruṇyam utpannam*: ayaṃ kulaputraḥ krodhaparyavasthānabahalo viśeṣaṃ nādhigacchati | yanv aham enaṃ bhagavaddarśane niyojayeyam iti | tatas tayā devatayā subhūteḥ purastād buddhasya varṇo bhāṣito dharmasya ca saṃghasya ca | tataḥ subhūter bhagavaddarśanahetor abhilāṣa utpannaḥ | tato devatayā ṛddhyanubhāvād (Speyer: ṛddhyānubhāvād) bhagavatsakāśam upanītaḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya yo 'bhūt satveṣv
-------------------- Vaidya, p. 232 --------------------
āghātaḥ, sa prativigataḥ | tataḥ prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā subhūtinā kulaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sa dṛṣṭasatyo bhagavacchāsane pravrajitaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena maitrībhāvanayā cittaṃ damayitvā sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ ||
tatra āyuṣmān subhūtiḥ samanvāhartuṃ pravṛttaḥ: kuto 'haṃ cyutaḥ, kutropapannaḥ kena karmaṇeti | paśyati: pañca jātiśatāni nāgebhyaś cyuto nāgeṣv evopapannaḥ | tasya buddhir utpannā: mayā atīva evaṃvidho dveṣapratyayopasaṃbhāraḥ kṛtaḥ, yenāhaṃ pañca janmaśatāni nāgeṣūpapannaḥ | tenaiva hetunā mahadvyasanam anubhūtavān* | idānīṃ punas tathā kariṣyāmi yat pareṣām antike dveṣopasaṃbhāro notpatsyate | yena samanvāgataḥ kāyasya bhedād apāyaṃ durgatiṃ vinipātaṃ narakeṣūpapadyate | so 'raṇyapratipadaṃ samādāya vartate | yadā saṃghe vā grāme vā deśe vā janapade vā bhikṣāhetor vihartukāmo bhavati, tadā pūrvataraṃ gocaram avalokayati: mā māṃ kaścit kāraṇena dṛṣṭvā cittaṃ pradūṣayiṣyati, antataḥ kuntapipīlakā apīti | sa tānīryāpathena praśritenābhiramayati | tena teṣāṃ satvānāṃ cittaprasādo bhavati | evaṃvidhāṃ so 'rhatvaprāpto 'py apatrapām anubhavatīti | tata āyuṣmataḥ subhūter buddhir utpannā: yanv aham idānīṃ mahājanānugrahārthaṃ kuryām iti | tatas tena ṛddhyā pañca suparṇiśatāni nirmitāni, yāni dṛṣṭvā nāgā bhītās trastā saṃvignā itaś cāmutaś ca saṃbhrāntāḥ | tataḥ subhūtinā ṛddhibalena punaḥ paritrātāḥ | tatas teṣāṃ prasannacittānāṃ maitrī vyapadiṣṭā | punar api mahāntaṃ nāgarūpam abhinirmāya pañca garuḍaśatāny abhidrutāni | teṣām api bhītānāṃ maitrī vyapadiṣṭā | evaṃ tena nāgānāṃ garuḍānāṃ ca pañca kulaśatāni vinītāni | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣo 'gro me bhikṣavo bhikṣūṇāṃ mama śrāvakāṇām araṇāvihāriṇāṃ yaduta subhūtiḥ kulaputraḥ ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta subhūtinā karmāṇi kṛtāni yenāraṇāvihāriṇām agro nirdiṣṭa iti | bhagavān āha: subhūtinaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | subhūtinā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau,
-------------------- Vaidya, p. 233 --------------------
na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0