Avadānaśataka · Chapter 90
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamaḥ koṭṭamallakaḥ kṣutkṣāmaparigataśarīraḥ itaś cāmutaś cānvāhiṇḍate | yāvad anyatarā dārikā pūpalikā ādāya gacchati | tatas tena koṭṭamallakena sā dārikā pūpalikānām arthe abhibhūtā | tato balād ekām pūpalikām ādāya itas tataḥ (Speyer: ta<tas ta>taḥ) palāyitum ārabdhaḥ | sā cāsya dārikā pṛṣṭhataḥ samanubaddhaiva | tato 'sau koṭṭamallakaḥ sahasā nadīcārikām uttīrṇaḥ | asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya | tadā anyataraḥ pratyekabuddhas tasya koṭṭamallakasyāgrataḥ sthitaḥ | tataḥ koṭṭamallasya taṃ pratyekabuddhaṃ śānteryāpathaṃ dṛṣṭvā mahān prasādo jātaḥ | tena svaṃ vyasanam agaṇayya pratyekabuddhāya pūpalikā pratipāditā | tasya vipraharṣasaṃjananārthaṃ vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhaḥ | tataḥ koṭṭamallakas tad atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā mūlanikṛttā iva drumaḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ: yan me siddhavrato dakṣiṇīyaḥ pūpalikayā pratipāditaḥ, anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yatra yatra jāyeya, tatra tatroccakulīnaḥ syām*, evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhī syām*, prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena koṭṭamallakaḥ, ayam asau bhadrikaḥ | yat tena pratyekabuddhaḥ pūlikayā pratipāditaḥ, tasya karmaṇo vipākenāḍhye śākye pratyāgataḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajito babhūva | tatrānena daśa varṣasahasrāṇi brahmacaryāvāsaḥ pratipālitaḥ | tenedānīm ārhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 227 --------------------
AVŚ_90 rāṣṭrapālaḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ sthūlakoṣṭham upaniśritya viharati sthūlakoṣṭhakīye vanaṣaṇḍe | tena khalu samayena sthūlakoṣṭhake kauravyo nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam akhilam akaṇṭakam* | ekaputram iva rājyaṃ pālayati | tasya bhrātṛputro rāṣṭrapālo nāmnā abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ | tasya vinayakālam avekṣya bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ sthūlakoṣṭhakaṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ | dadarśa rāṣṭrapālo buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya bhagavato 'ntike cittaṃ prasannam* | sa prasādajāto bhagavataḥ pādayor nipatya pravrajyāṃ yācate | tatas taṃ bhagavān āha: vatsa anujñāto 'si mātāpitṛbhyām iti? rāṣṭrapālaḥ kathayati: no bhadanteti | bhagavān āha: na hi vatsa tathāgatā vā tathāgataśrāvakā vā anujñātaṃ mātāpitṛbhyāṃ pravrājayanti, upasaṃpādayanti ceti ||
tato rāṣṭrapālo mātāpitroḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya buddhasya varṇaṃ bhāṣate: dṛṣṭo mayā bhagavāñ chākyamuniḥ samyaksaṃbuddhaḥ | sphītaṃ cakravartirājyam apahāya pravrajitaḥ ṣaṣṭiṃ cāntaḥpurasahasrāṇi | muṇḍaḥ saṃghāṭipravṛtto 'sminn eva sthūlakoṣṭhake piṇḍapātam aṭati | tad arhato yuvāṃ mām anujñātum*: yad ahaṃ taṃ bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajeyam iti | tato 'sya mātāpitarau nānujānītaḥ | tatas tenaiko bhaktacchedaḥ kṛtaḥ | dvau trayo vā yāvac chaḍ bhaktacchedāḥ kṛtāḥ ||
atha rāṣṭrapālasya mātāpitarau yena rāṣṭrapālo gṛhapatiputras tenopasaṃkrāntau | upasaṃkramya rāṣṭrapālaṃ gṛhapatiputram idam avocatām*: yat khalu tāta rāṣṭrapāla jānīyāḥ: tvaṃ hi sukumāraḥ sukhaiṣī | na tvaṃ jānako duḥkhasya | duṣkaraṃ brahmacaryam*, duṣkaraṃ prāvivekyam*, durabhiramam ekatvam*, durabhisaṃbodhāny araṇyavanaprasthāni, prāntāni śayanāsanāny adhyāvastum* | ihaiva tvaṃ tāta rāṣṭrapāla niṣadya kāmāṃś ca paribhuṅkṣva, dānāni ca dehi, puṇyāni ca kuru | evam ukte rāṣṭrapālo gṛhapatiputras tūṣṇīm* ||
-------------------- Vaidya, p. 228 --------------------
atha rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya mātāpitarau jñātīn udyojayataḥ: aṅga tāvaj jñātayaḥ tātaṃ rāṣṭrapālam utthāpayata | atha rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya jñātayo yena rāṣṭrapālo gṛhapatiputras tenopasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramya rāṣṭrapālaṃ gṛhapatiputram evam avocan: yat khalu tāta rāṣṭrapāla jānīyāḥ: tvaṃ hi sukumāraḥ sukhaiṣī | na tvaṃ jānako duḥkhasya | duṣkaraṃ brahmacaryam, duṣkaraṃ prāvivekyaṃ, durabhiramam ekatvam, durabhisaṃbodhāny araṇyavanaprasthāni, prāntāni śayanāsanāny adhyāvastum* | ihaiva tvaṃ tāta rāṣṭrapāla niṣadya kāmāṃś ca paribhuṅkṣva, dānāni ca dehi, puṇyāni ca kuru | evam ukte rāṣṭrapālo gṛhapatiputras tūṣṇīm* ||
atha rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya mātāpitarau rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya vayasyakān udyojayataḥ: aṅga tāvat kumārāḥ, tātaṃ rāṣṭrapālam utthāpayata | atha rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya vayasyakā yena rāṣṭrapālo gṛhapatiputras tenopasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramya rāṣṭrapālaṃ gṛhapatiputram idam avocan: yat khalu saumya rāṣṭrapāla jānīyāḥ: tvaṃ hi sukumāraḥ sukhaiṣī | na tvaṃ jānako duḥkhasya | duṣkaraṃ brahmacaryam, duṣkaraṃ prāvivekyaṃ, durabhiramam ekatvam, durabhisaṃbodhāny araṇyavanaprasthāni, prāntāni śayanāsanāny adhyāvastum* | ihaiva tvaṃ saumya rāṣṭrapāla niṣadya kāmāṃś ca paribhuṅkṣva, dānāni ca dehi, puṇyāni ca kuru | evam ukte rāṣṭrapālo gṛhapatiputras tūṣṇīm* ||
atha rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya vayasyakā yena rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya mātāpitarau tenopasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramya rāṣṭrapālasya gṛhapatiputrasya mātāpitarāv idam avocan*: amba tāta, anujānītaṃ saumya rāṣṭrapālaṃ pravrajituṃ samyag eva śraddhayā agarād anagārikām*, kiṃ mṛtena kariṣyatha? sacet tātaḥ pravrajyāyām abhiraṃsyate, jīvantam enaṃ drakṣyadhve | sacen nābhiramate, kā anyā putrasya gatir anyatra mātāpitarāv eva | evam āvāṃ kumārakāḥ tātaṃ rāṣṭrapālam anujānīyāvaḥ | sacet pravrajyopadarśiṣya{ty ātmānam*} ||
atha rāṣṭrapālo gṛhapatiputro 'nupūrveṇa kāyasya sthāmaṃ ca balaṃ ca saṃjanayya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavatpādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* | ekānte sthito rāṣṭrapālo gṛhapatiputro bhagavantam idam avocat*: anujñāto 'smi bhagavan mātāpitṛbhyām* | labheyāhaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* | careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam* | labdhavān rāṣṭrapālo gṛhapatiputraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* | sa evaṃ pravrajitaḥ sann idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo
-------------------- Vaidya, p. 229 --------------------
vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣo 'gro me bhikṣavo bhikṣūṇāṃ mama śrāvakāṇāṃ {āraṇyakānāṃ }yaduta rāṣṭrapālo bhiksur iti ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta rāṣṭrapālena karmāṇi kṛtāni, yenāḍhye rājakule pratyājata iti | abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: rāṣṭrapālenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | rāṣṭrapālena karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0