Avadānaśataka · Chapter 89
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati bandhumatīyake dāve | yāvad anyatamena sārthavāhena mahāsamudrāt prabhūtāni ratnāny ānītāni | vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ saśrāvakasaṃghas traimāsyaṃ bhaktenopanimantritaḥ | vihāraṃ ca kārayitvā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāya bhikṣusaṃghāya niryātitavān* ||
kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ yo 'sau sārthavāhaḥ, eṣa evāsau kapphiṇo rājā tena kālena tena samayena | yad anena vipaśyī samyaksaṃbuddhāḥ saśrāvakasaṃghas traimāsyaṃ svāntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ, vihāraṃ ca kārayitvā cāturdiśāya bhikṣusaṃghāya niryātitaḥ ### {tenedānīm abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ saṃvṛttaḥ} ### aparāṇy api bhikṣavaḥ kapphiṇena karmāṇi kṛtāny upacitāni | bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ mahānagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati | so 'pareṇa samayena saṃprāpte vasantakālasamaye, saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu, haṃsakrauñcamayūraśukaśārikākokilajīvañjīvakanirghoṣite vanaṣaṇḍe aṣṭādaśāmātyagaṇasahasraparivṛta udyānaṃ nirgataḥ | tena tatrodyāne glānaḥ pratyekabuddhaḥ dṛṣṭaḥ | sa tena sāṃpreyabhojanena traimāsyam upasthitaḥ | parinirvṛtasya ca śarīrastūpaṃ kārayitvā amātyagaṇasahāyena tailābhiṣeko dattaḥ | tena saparivāro mahānagnabalādhānena saṃvṛttaḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati pravrajite babhūva | tatrānenendriyaparipākaḥ kṛtaḥ | tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 224 --------------------
AVŚ_89 bhadrikaḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme ||
yadā bhagavān ṣaḍvarṣābhisaṃbuddho dvādaśavarṣanirgataḥ kapilavastu anuprāptaḥ, tadā droṇodanāmṛtodanapramukhair anekaiḥ śākyasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtaṃ sthāpayitvā rājānaṃ śuddhodanam* | tato rājā śuddhodanas tāṃ putraśobhāṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ | tasya buddhir utpannā: yadi me putro na pravrajito 'bhaviṣyat*, so 'yam abhaviṣyad rājā cakravartī caturantavijetā dhārmiko dharmarājaḥ | sa etarhi jaṭilapravrajitaparivāro na śobhate | yanv ahaṃ śākyakulebhya ekaikaṃ pravrājayeyam iti | tato rājñā śuddhodanena nagare ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam*: sarvaśākyaiḥ saṃnipattavyam iti | tataḥ sarvaśākyeṣu saṃnipatiteṣu rājā śuddhodanaḥ kathayati: śṛṇvantu bhavantaḥ śākyāḥ | yadi sarvārthasiddhaḥ kumāro na pravrajito 'bhaviṣyat*, yad yuṣmābhir evopasthānaṃ kṛtam abhaviṣyat* | tad idānīm asya pravrajitasya ekaikena kulapuruṣeṇa śākyenopasthāyakena pravrajitavyam iti | tato bhadrikāniruddharevatadevadattaprabhṛtīni pacca kumāraśatāni pravrajitāni | teṣām upālir nāma kalpaka upasthāyakaḥ tān pravrajitān dṛṣṭvā roditum ārabdhaḥ | tataḥ śākyaiḥ pṛṣṭaḥ: kimartham upāle rudyata iti | sa karuṇadīnavilambitair akṣarair uvāca: yūyaṃ pravrajitāḥ | ko mamedānīṃ bhahtācchādanena paripālanaṃ kariṣyatīti | tataḥ śākyā ūcuḥ: tena hi upāle, paṭakaṃ prasārayeti | tena paṭakaḥ prasāritaḥ | tataḥ śākyaiḥ śarīrāvalagnānāṃ hārārdhahāramaṇimukhtāvaiḍūryakeyūrāṅgulīyakānāṃ mahān rāśiḥ kṛtaḥ | tata upāleḥ kalpakasya tān dṛṣṭvā vicitraṃ cālaṃkāram abhivīkṣya yoniśo manasikāra utpannaḥ: ime tāvac chākyāḥ kularūpayuvanavanto 'ntaḥpurāṇi imaṃ cālaṃkāraṃ kheṭavad utsṛjya pravrajitāḥ | kim utāham alpavibhavaḥ imam alaṃkāraṃ gṛhaṃ neṣyāmi? alam anena | yanv aham etān anupravrajeyam iti | athopāliḥ kalpako yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ, upasaṃkramya bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocat*: yadi bhagavan mādṛśānāṃ pravrajyā asti, labheyāhaṃ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam*, careyam aham bhagavato 'ntike brahmacaryam iti | tato bhagavatā ehibhikṣukayā pravrājitaḥ ||
tato bhadrikapramukhāni pañca śākyaśatāni bhikṣunepathyadhārīṇi (Speyer: bhikṣuveṣadhārīṇi) buddhapramukhasya bhikṣusaṃghasya praṇāmaṃ kartúṃ pravṛttāni | te upāliṃ jñātvā kularūpavibhavānvitatvān necchanty upāleḥ
-------------------- Vaidya, p. 225 --------------------
praṇāmaṃ kartum* | tatra bhagavān āyuṣmantaṃ bhadrikam āmantrayate: bhadrika kartavyo 'sya praṇāmaḥ, yasmād idaṃ māmakaṃ śāsanaṃ na kularūpayauvanaiśvaryacāturvarṇyaviśuddhim apekṣata iti | tato mūlanikṛttā iva drumā bhadrikapramukhāni pañca śākyaśatāni dharmatām avalambya pādayor nipatitāni | teṣām pādavandanasamakālam eveyaṃ mahāpṛthivī ṣaḍvikāraṃ prakampitā |
tatrāyuṣmatā bhadrikeṇa yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ | sa ca mahātmā hīnadīnānukampī | so 'pareṇa samayena pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ gocarāya prasthitaḥ | yāvad anyataracaṇḍālakaṭhinaṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ | tena khalu samayena rājā prasenajit kauśala ekapuṇḍarīkaṃ hastināgam abhiruhya dīrgheṇa cārāyaṇena sārathinā bhagavato darśanāya saṃprasthitaḥ | dadarśa rājā prasenajit kauśalo bhadrikaṃ śāntendriyaṃ śāntamānasam*, parameṇa ca cittadamavyupaśamanasamanvāgataṃ pāṃsukūlaprāvṛtaṃ lūhaṃ piṇḍapātaṃ gṛhītvā tasmāc caṇḍālakaṭhinān nirgacchantam* | dṛṣṭvā ca punar dīrghaṃ cārāyaṇaṃ sārathim āmantrayate: syād ayaṃ cārāyaṇa bhadriko bhikṣuḥ? evaṃ yathā vadasi | iti śrutvā rājā prasenajit kauśalaḥ saṃmoham āpannaḥ, pṛthivyāṃ mūrcchitaḥ patitaḥ | tato jalapariṣekapratyāgataprāṇacetaso labdhamānasaś cārāyaṇena sārathinotthāpitaḥ ||
tato rājā bhagavatsakāśam upasaṃkramya bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā bhagavantam uvāca: bhagavan, adbhutaṃ me dṛṣṭam* | asau bhadrikaḥ śākyarājaḥ pāṃsukūlaprāvṛto lūhaṃ piṇḍapātaṃ gṛhītvā devamanuṣyāvarjanakareṇātipraśānteneryāpathena piṇḍapātam ādāya caṇḍālakaṭhinān nirgataḥ | tasya mamaitad abhavat*: āścarya yāvat suvinītaṃ bhagavacchāsanam*, yatra nāma evaṃvidhāḥ kumārāḥ sukhaidhitā evaṃvinītapracārāḥ saṃvṛttā iti | bhagavān āha: aparam api mahārāja bhadrikasyāścaryaṃ śṛṇu | ayaṃ mahārāja bhadriko 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā śūnyāgāragato vā trir udānayati: aho bata saukhyam* | yad aham apravrajitaḥ san rājakulamadhyagato 'mātyanaigamajānapadasusaṃrakṣitaḥ prākāraparikhādvārastūpābhinigūḍhaḥ pariśaṅkitahṛdayaḥ saṃvignaḥ samantataḥśaṅkī nidrāṃ nāsādayāmi | so 'ham etarhi nirapekṣaḥ kāye jīvite ca sukhaṃ yatratatrastho viharāmīti ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta bhadrikeṇa pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni, yenābhirūpo darśanīyaḥ prāsādika āḍhye rājakule pratyājātaḥ | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: bhadrikeṇaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | bhadrikeṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati?
-------------------- Vaidya, p. 226 --------------------
na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi api kalpaśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0