Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānaśataka · Chapter 86

86.1

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad anyataraḥ śreṣṭhiputro 'nyatarasya vṛddhabhikṣoḥ sakāśe pravrajitaḥ | so 'laso necchati samayācārikāṃ caritum* | tataḥ sa brahmacāribhiḥ sthavirasyopasthāyako dattaḥ | sa upasthāyakam ātmānaṃ matvā vṛddhatarāṇāṃ bhikṣūṇāṃ sakāśād upasthānaṃ svīkaroti | tasyākuśalamūlāny aparyantāni ||
yāvad apareṇa samayena glānyaṃ patitaḥ | sthavireṇāsya vaidyopadeśād ghṛtaṃ pānāya dattam* | sa rātrau tṛṣātrāsitaḥ (Speyer: tṛṣā trāsitaḥ) svakaṃ kamaṇḍalukam upagṛhya pānīyaṃ pāsyāmīti paśyati nirudakam* | evam ācāryopādhyāyānām* | yāvat sāṃghikaṃ pānīyamaṇḍapam avatīrṇaḥ | tad api nirudakaṃ paśyati | yāvan nadīcārikām avatīrṇaḥ | sāpi nirudakā saṃvṛttā | sa udvignaḥ svakānāṃ sabrahmacāriṇām udvejanārthaṃ śraddhādeyasya ca gurutvasaṃdarśanārtham*, nadīcārikāyāḥ parivṛkṣaḥ (Speyer: pare vṛkṣaḥ), tatra śāṭakaṃ baddhvā samabhirūḍhaḥ, svakarmāṇi mamety avetya karmapratiśaraṇāvasthitaḥ (Speyer: karmapratisaraṇāvasthitaḥ) | yāvad dvitīye divase prabhātāyāṃ rajanyām etad vṛttāntaṃ sabrahmacāriṇām ārocayati | tato 'sya sabrahmacāriṇaḥ pretakaraṇaṃ śrutvodvignāḥ, itaś cāmutaś cārocayitum ārabdhāḥ | tato 'sya upādhyāyena pānīyam upanāmitam* | tad api na paśyati | tenāpi saṃvignena bhagavataḥ kāśyapasya niveditam* | bhagavatā kāśyapenoktaḥ: gaṇḍīr ākoṭyatām iti | tata upadhivārikeṇa gaṇḍīr ākoṭitā | buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ saṃnipatitaḥ ||
eṣa vṛttānto vārāṇasyāṃ nagaryāṃ samantato visṛtaḥ | tato 'nekāni prāṇiśatasahasrāṇi saṃnipatitāni | yāvad upādhyāyena vṛddhānte niṣādayitvā udakapurṇā kuṇḍikā dattā | vatsa etat pānīyaṃ saṃghe cārayeti | sa pratyakṣaphaladarśī tenaiva saṃvegena buddhe bhagavti śrāvakeṣu ca prasādam utpādya tīvreṇāśayena tad udakaṃ saṃghe cāritavān* | tato bhagavatā tasyānugrahārthaṃ gajabhujasadṛśaṃ bāhum abhiprasārya bhītānām āśvāsanakareṇa tad udakaṃ gṛhītaṃ mahāśrāvakaiś ca | na ca kṣīyate | yāvat sarvasaṃghe cāritam*, tadāpi na kṣīyate | tad atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā anekaiḥ prāṇiśatasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtam* | tasyāpi saṃtāne 'kuśalamūlāni pratisaṃhṛtāni | yadā tasmād glānyād vyutthitaḥ, tadā tena buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ pānīyenālpotsukaḥ kṛtaḥ | dvādaśa varṣasahasrāṇi tena saṃghe pānīyaṃ cāritam* | yāvan maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ kṛtavān*: anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yo 'sau bhagavatā kāśyapena uttaro nāma māṇavo vyākṛtaḥ: bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ, tam aham ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam*, daṃṣṭrāntarāc ca me 'ṣṭāṅgopetaṃ pānīyaṃ nirgacched iti ||
-------------------- Vaidya, p. 213 --------------------
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena bhikṣur āsīt, ayaṃ saḥ | yat tena dvādaśa varṣasahasrāṇi saṃghe pānīyaṃ cāritam*, praṇidhānaṃ ca kṛtam*, teneha janmani daṃṣṭrāntarād aṣṭāṅgopetam pānīyaṃ nirgacchati | tenaiva hetunārhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_86 aupapādukaḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ deveṣu trāyastriṃśeṣu varṣā upagataḥ pāṇḍukambalaśilāyāṃ pārijātasya kovidārasya nātidūre | mātur janitryā dharmaṃ deśayati, anyeṣāṃ ca devānām* | tena khalu samayenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ śrāvastyāṃ varṣā upagato jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | atha catasraḥ parṣado yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tenopasaṃkrāntāḥ, mahāmaudgalyāyanapādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ | catasraḥ parṣada āyuṣmān mahāmaudgalyāyano dharmakathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati | anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* | atha catasraḥ parṣada utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tenāñjaliṃ praṇamayya āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyam idam avocat*: kaccit te bhadanta mahāmaudgalyāyana śrutaṃ kutra bhagavān etarhi varṣā upagata iti | mahāmaudgalyāyana āha: śrutaṃ me bhavanto bhagavān deveṣu trāyastriṃśeṣu varṣā upagataḥ, pāṇḍukambalaśilāyāṃ pārijātasya kovidārasya nātidūre | mātur janitryā dharmaṃ deśayati, anyeṣāṃ ca devānāṃ trāyastriṃśānām iti | atha catasraḥ parṣadaḥ āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya bhāṣitam abhinandyānumodya pādau śirasā vanditvotthāyāsanebhyaḥ prakrāntāḥ ||
atha catasraḥ parṣadas trayāṇāṃ vārṣikāṇām atyayād yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tenopasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramyāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ | catasraḥ parṣada āyuṣmān mahāmaudgalyāyano dharmyayā kathayā saṃdarśayati (Speyer: saṃpradarśayati) samādāpayati samuttejayati
-------------------- Vaidya, p. 214 --------------------

saṃpraharṣayati | anekaparyāyeṇa dhamyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* | atha catasraḥ parṣada utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yenāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tenāñjaliṃ praṇamayya āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyam idam avocat*: yat khalu bhadantamahāmaudgalyāyano jānīyāt* (Speyer: jānāyāc; MS: -maudgalyāyana jānīyā cira-): ciradṛṣṭo 'smābhir bhagavān*, paritṛṣitāḥ smo vayaṃ bhagavato darśanena | icchāmo vayaṃ bhagavantaṃ draṣṭum* | saced bhadantamahāmaudgalyāyasyāguru, sādhu bhadantamahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāmet+ | upasaṃkramyāsmākaṃ vacanena bhagavataḥ pādau śirasā vandasva, alpābādhatāṃ ca pṛccha, alpātaṅkatāṃ ca laghūtthānatāṃ ca yātrāṃ ca balaṃ ca sukhaṃ cānavadyatāṃ ca sparśavihāratāṃ ca | evaṃ ca vada: jambūdvīpe bhadanta catasraḥ parṣada ākāṅkṣanti bhagavato darśanam* | evaṃ cāhuḥ: nāsti khalu bhadanta jambūdvīpakānāṃ manuṣyāṇāṃ tadrūpā ṛddhir vā anubhāvo vā yena jambūdvīpakā manuṣyā devāṃs trāyastriṃśān (Speyer: trayastriṃśān) abhiroheyuḥ bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramaṇāya paryupāsanāya | asti khalu devānāṃ trāyastriṃśānāṃ tadrūpā ṛddhiś cānubhāvaś ca, yena devās trāyastriṃśā jambūdvīpam avatareyur bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramaṇāya paryupāsanāya | sādhu bhagavān devebhyas trāyastriṃśebhyo jambūdvīpam avatared anukampām upādāyeti | adhivāsayaty āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaś catasṛṇāṃ parṣadāṃ tūṣṇībhāvena | atha catasraḥ parṣada āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pādau śirasā vanditvotthāyāsanebhyaḥ prakrāntāḥ ||
athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'ciraprakrāntāś catasraḥ parṣado viditvā tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte tadyathā balavān puruṣaḥ saṃkuñcitaṃ vā bāhuṃ prasārayet*, prasāritaṃ vā saṃkuñcayet*, evam evāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ śrāvastyām antarhito deveṣu trāyastriṃśeṣu pratyaṣṭhāt pāṇdukambalaśilāyāṃ pārijātasya kovidārasya nātidūre | tena khalu samayena bhagavān anekaśatāyā devaparṣado dharmaṃ deśayati | adrākṣīc ca mahāmaudgalyāyano bhagavantam anekaśatāyā devaparṣadaḥ purastān niṣaṇṇaṃ dharmaṃ deśayantam* | dṛṣṭvā ca punaḥ smitaṃ prāvirakārṣīt*: ihāpi bhagavān ākīrṇo viharati tadyathā jambūdvīpe catasṛbhiḥ parṣadbhir iti | atha bhagavān āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya cetasā cittam ājñāya āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: na khalu maudgalyāyana svairatvam eṣām*, api tu yadā me evaṃ bhavati: āgacchantv iti, tadā āgacchanti | yadā me evaṃ bhavati: gacchantv iti, tadā gacchanti | iti me cetasā cittam ājñāya āgacchanti ca gacchanti ||
āyuṣmān mahāmaudgalyāyano yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ | ekāntaniṣaṇṇa āyuṣmān maudgalyāyanaḥ sarvāṃ devaparṣadam avalokya bhagavantam idam avocat: vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devaparṣadi devatā yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe, santi āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ |
-------------------- Vaidya, p. 215 --------------------
atha bhagavān āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya bhāṣitam anuvarṇayann āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: evam etan maudgalyāyana, evam evam etat* | vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devatā yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe, santi āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ ||
atha śakro śakro devānām indro bhagavata āyuṣmataś ca mahāmaudgalyāyanasya bhāṣitam anuvarṇayann āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: evam etad bhadanta mahāmaudgalyāyana, evam etat* | vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devaparṣadi devatāḥ, yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe, santy āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ, kāyasya bhedād ihopapannāḥ ||
athānyatamo devaputro bhagavata āyuṣmataś ca mahāmaudgalyāyanasya śakrasya ca devānām indrasya bhāṣitam anuvarṇayann āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat*: evam etad bhadanta mahāmaudgalyāyana, evam etat* | vicitrā bateyaṃ devaparṣat saṃniṣaṇṇā saṃnipatitā | santy asyāṃ devaparṣadi devatāḥ, yā buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ kāyasya bhedād ihopapannāḥ | santi dharme, santi saṃghe | santi āryakāntaiḥ śīlaiḥ samanvāgatāḥ kāyasya bhedād ihopapannā iti ||
tatrānekāni devatāśatāni anekāni devatāsahasrāṇy anekāni devatāśatasahasrāṇi bhagavataḥ purastāt pratyekaṃ pratyekaṃ srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtya tatraivāntarhitāni ||
athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ praviviktāṃ devaparṣadaṃ viditvā ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat*: jambūdvīpe bhadanta catasraḥ parṣado bhagavataḥ pādau śirasā vandante alpābādhatāṃ ca pṛcchanti, alpātaṅkatāṃ ca laghūtthānatāṃ ca yātrāṃ ca balaṃ ca sukhaṃ cānavadyatāṃ ca sparśavihāratāṃ ca | bhagavān āh: sukhino maudgalyāyana bhavantu jambūdvīpe catasraḥ parṣadas tvaṃ ca | mahāmaudgalyāyana āha: jambūdvīpe bhadanta catasraḥ parṣada ākāṅkṣanti bhagavato darśanam* | evaṃ cāhuḥ: nāsti bhadanta jāmbūdvīpakānāṃ manuṣyāṇāṃ tadrūpā ṛddhir vā anubhāvo vā yena jāmbūdvīpakā manuṣyā devāṃs trāyastriṃśān abhiroheyur bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya | asti tu bhadanta devānāṃ trāyastriṃśānāṃ tadrūpā ṛddhiś cānubhāvaś ca, yena devās trāyastriṃśā jambūdvīpam avatareyur bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramituṃ paryupāsanāya | sādhu bhagavān devebhyaś trāyastriṃśebhyo 'vatared anukampām upādāya | bhagavān āha: tena hi tvaṃ gaccha maudgalyāyana jambūdvīpam* | gatvā ca catasṛṇāṃ parṣadām ārocaya: avatariṣyati bhavanto bhagavān itaḥ saptame divase devebhyas trāyastriṃśebhyo jambūdvīpaṃ sāṃkāśye nagare āpajjure dāve udumbaramūle iti ||
athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya pādau śirasā vanditvā tadrūpaṃ samādhiṃ saṃpanno yathā samāhite citte tadyathā balavān puruṣaḥ saṃkuñcitaṃ bāhuṃ prasārayet*,
-------------------- Vaidya, p. 216 --------------------

prasāritaṃ vā saṃkuñcayet*, evam evāyuṣmān mahāmaudgalyāyano deveṣu trāyastriṃśeṣv antarhitaḥ, jambūdvīpe pratyaṣṭhāt* | athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano jambūdvīpam āgatya catasṛṇāṃ parṣadām ārocayati: avatariṣyati bhavanto bhagavān itaḥ saptame divase devebhyas trāyastriṃśebhyo jambūdvīpaṃ sāṃkāśye nagare āpajjure dāve udumbaramūle iti ||
avatīrṇo bhagavāṃs tataḥ saptame divase devebhyas trāyastriṃśebhyaḥ sāṃkāśye nagare āpajjure dāve udumbaramūle | yadā bhagavān sāmkāśyaṃ nagaram avatīrṇaḥ, tadā anekāni prāṇiśatasahasrāṇi bhagavato darśanāya saṃnipatitāni | tatropapāduko bhikṣuḥ prādurbhūtaḥ | tena bhagavān saśrāvakasaṃghas te ca devāsuragaruḍakinnaramahoragā bhaktenopanimantritāḥ | yāvad gaṇḍīdeśanākāle sahacittotpādād divyāny āsanāny udārapaṭācchāditāni prādurbhūtāni, divyāni ca bhakṣyabhojyāni | tata upapādukena bhagavān divyenāhāreṇa saṃtarpitaḥ | te ca devāsuragaruḍakinnaramahoragāḥ samyag upasthitāḥ | tato 'sya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvopapādukena bhikṣuṇā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo 'bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta upapādukena karmāṇi kṛtāni, yenopapādukaḥ saṃvṛttaḥ? sahacittotpādāc cāsya yac cintayati, tat prārthayate, tat sarvaṃ saṃṛdhyatīti | bhagavān āha: upapādukenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | upapādukenaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*

Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc