અવદાનશતક · અધ્યાય 86

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વન્ય્ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિપતને મૃગદાવે । યાવદ્ અન્યતરઃ શ્રેષ્ઠિપુત્રો ઽન્યતરસ્ય વૃદ્ધભિક્ષોઃ સકાશે પ્રવ્રજિતઃ । સો ઽલસો નેચ્છતિ સમયાચારિકાં ચરિતુમ્* । તતઃ સ બ્રહ્મચારિભિઃ સ્થવિરસ્યોપસ્થાયકો દત્તઃ । સ ઉપસ્થાયકમ્ આત્માનં મત્વા વૃદ્ધતરાણાં ભિક્ષૂણાં સકાશાદ્ ઉપસ્થાનં સ્વીકરોતિ । તસ્યાકુશલમૂલાન્ય્ અપર્યન્તાનિ ॥
યાવદ્ અપરેણ સમયેન ગ્લાન્યં પતિતઃ । સ્થવિરેણાસ્ય વૈદ્યોપદેશાદ્ ઘૃતં પાનાય દત્તમ્* । સ રાત્રૌ તૃષાત્રાસિતઃ (સ્પેયેર્: તૃષા ત્રાસિતઃ) સ્વકં કમણ્ડલુકમ્ ઉપગૃહ્ય પાનીયં પાસ્યામીતિ પશ્યતિ નિરુદકમ્* । એવમ્ આચાર્યોપાધ્યાયાનામ્* । યાવત્ સાંઘિકં પાનીયમણ્ડપમ્ અવતીર્ણઃ । તદ્ અપિ નિરુદકં પશ્યતિ । યાવન્ નદીચારિકામ્ અવતીર્ણઃ । સાપિ નિરુદકા સંવૃત્તા । સ ઉદ્વિગ્નઃ સ્વકાનાં સબ્રહ્મચારિણામ્ ઉદ્વેજનાર્થં શ્રદ્ધાદેયસ્ય ચ ગુરુત્વસંદર્શનાર્થમ્*, નદીચારિકાયાઃ પરિવૃક્ષઃ (સ્પેયેર્: પરે વૃક્ષઃ), તત્ર શાટકં બદ્ધ્વા સમભિરૂઢઃ, સ્વકર્માણિ મમેત્ય્ અવેત્ય કર્મપ્રતિશરણાવસ્થિતઃ (સ્પેયેર્: કર્મપ્રતિસરણાવસ્થિતઃ) । યાવદ્ દ્વિતીયે દિવસે પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ એતદ્ વૃત્તાન્તં સબ્રહ્મચારિણામ્ આરોચયતિ । તતો ઽસ્ય સબ્રહ્મચારિણઃ પ્રેતકરણં શ્રુત્વોદ્વિગ્નાઃ, ઇતશ્ ચામુતશ્ ચારોચયિતુમ્ આરબ્ધાઃ । તતો ઽસ્ય ઉપાધ્યાયેન પાનીયમ્ ઉપનામિતમ્* । તદ્ અપિ ન પશ્યતિ । તેનાપિ સંવિગ્નેન ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય નિવેદિતમ્* । ભગવતા કાશ્યપેનોક્તઃ: ગણ્ડીર્ આકોટ્યતામ્ ઇતિ । તત ઉપધિવારિકેણ ગણ્ડીર્ આકોટિતા । બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘઃ સંનિપતિતઃ ॥
એષ વૃત્તાન્તો વારાણસ્યાં નગર્યાં સમન્તતો વિસૃતઃ । તતો ઽનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ સંનિપતિતાનિ । યાવદ્ ઉપાધ્યાયેન વૃદ્ધાન્તે નિષાદયિત્વા ઉદકપુર્ણા કુણ્ડિકા દત્તા । વત્સ એતત્ પાનીયં સંઘે ચારયેતિ । સ પ્રત્યક્ષફલદર્શી તેનૈવ સંવેગેન બુદ્ધે ભગવ્તિ શ્રાવકેષુ ચ પ્રસાદમ્ ઉત્પાદ્ય તીવ્રેણાશયેન તદ્ ઉદકં સંઘે ચારિતવાન્* । તતો ભગવતા તસ્યાનુગ્રહાર્થં ગજભુજસદૃશં બાહુમ્ અભિપ્રસાર્ય ભીતાનામ્ આશ્વાસનકરેણ તદ્ ઉદકં ગૃહીતં મહાશ્રાવકૈશ્ ચ । ન ચ ક્ષીયતે । યાવત્ સર્વસંઘે ચારિતમ્*, તદાપિ ન ક્ષીયતે । તદ્ અત્યદ્ભુતં દેવમનુષ્યાવર્જનકરં પ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા અનેકૈઃ પ્રાણિશતસહસ્રૈઃ સત્યદર્શનં કૃતમ્* । તસ્યાપિ સંતાને ઽકુશલમૂલાનિ પ્રતિસંહૃતાનિ । યદા તસ્માદ્ ગ્લાન્યાદ્ વ્યુત્થિતઃ, તદા તેન બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘઃ પાનીયેનાલ્પોત્સુકઃ કૃતઃ । દ્વાદશ વર્ષસહસ્રાણિ તેન સંઘે પાનીયં ચારિતમ્* । યાવન્ મરણકાલસમયે પ્રણિધાનં કૃતવાન્*: અનેનાહં કુશલમૂલેન ચિત્તોત્પાદેન દેયધર્મપરિત્યાગેન ચ યો ઽસૌ ભગવતા કાશ્યપેન ઉત્તરો નામ માણવો વ્યાકૃતઃ: ભવિષ્યસિ ત્વં માણવ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, તમ્ અહમ્ આરાગયેયં મા વિરાગયેયમ્*, દંષ્ટ્રાન્તરાચ્ ચ મે ઽષ્ટાઙ્ગોપેતં પાનીયં નિર્ગચ્છેદ્ ઇતિ ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 213 --------------------
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન ભિક્ષુર્ આસીત્, અયં સઃ । યત્ તેન દ્વાદશ વર્ષસહસ્રાણિ સંઘે પાનીયં ચારિતમ્*, પ્રણિધાનં ચ કૃતમ્*, તેનેહ જન્મનિ દંષ્ટ્રાન્તરાદ્ અષ્ટાઙ્ગોપેતમ્ પાનીયં નિર્ગચ્છતિ । તેનૈવ હેતુનાર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_86 ઔપપાદુકઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષુ વર્ષા ઉપગતઃ પાણ્ડુકમ્બલશિલાયાં પારિજાતસ્ય કોવિદારસ્ય નાતિદૂરે । માતુર્ જનિત્ર્યા ધર્મં દેશયતિ, અન્યેષાં ચ દેવાનામ્* । તેન ખલુ સમયેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ શ્રાવસ્ત્યાં વર્ષા ઉપગતો જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । અથ ચતસ્રઃ પર્ષદો યેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ તેનોપસંક્રાન્તાઃ, મહામૌદ્ગલ્યાયનપાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ । ચતસ્રઃ પર્ષદ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ધર્મકથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ । અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્* । અથ ચતસ્રઃ પર્ષદ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: કચ્ચિત્ તે ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયન શ્રુતં કુત્ર ભગવાન્ એતર્હિ વર્ષા ઉપગત ઇતિ । મહામૌદ્ગલ્યાયન આહ: શ્રુતં મે ભવન્તો ભગવાન્ દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષુ વર્ષા ઉપગતઃ, પાણ્ડુકમ્બલશિલાયાં પારિજાતસ્ય કોવિદારસ્ય નાતિદૂરે । માતુર્ જનિત્ર્યા ધર્મં દેશયતિ, અન્યેષાં ચ દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનામ્ ઇતિ । અથ ચતસ્રઃ પર્ષદઃ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય ભાષિતમ્ અભિનન્દ્યાનુમોદ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વોત્થાયાસનેભ્યઃ પ્રક્રાન્તાઃ ॥
અથ ચતસ્રઃ પર્ષદસ્ ત્રયાણાં વાર્ષિકાણામ્ અત્યયાદ્ યેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્યાયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ । ચતસ્રઃ પર્ષદ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ (સ્પેયેર્: સંપ્રદર્શયતિ) સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 214 --------------------

સંપ્રહર્ષયતિ । અનેકપર્યાયેણ ધમ્યયા કથયા સંદર્શ્ય સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્* । અથ ચતસ્રઃ પર્ષદ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેનાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: યત્ ખલુ ભદન્તમહામૌદ્ગલ્યાયનો જાનીયાત્* (સ્પેયેર્: જાનાયાચ્; મ્સ્: -મૌદ્ગલ્યાયન જાનીયા ચિર-): ચિરદૃષ્ટો ઽસ્માભિર્ ભગવાન્*, પરિતૃષિતાઃ સ્મો વયં ભગવતો દર્શનેન । ઇચ્છામો વયં ભગવન્તં દ્રષ્ટુમ્* । સચેદ્ ભદન્તમહામૌદ્ગલ્યાયસ્યાગુરુ, સાધુ ભદન્તમહામૌદ્ગલ્યાયનો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રામેત્+ । ઉપસંક્રમ્યાસ્માકં વચનેન ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દસ્વ, અલ્પાબાધતાં ચ પૃચ્છ, અલ્પાતઙ્કતાં ચ લઘૂત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચાનવદ્યતાં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ । એવં ચ વદ: જમ્બૂદ્વીપે ભદન્ત ચતસ્રઃ પર્ષદ આકાઙ્ક્ષન્તિ ભગવતો દર્શનમ્* । એવં ચાહુઃ: નાસ્તિ ખલુ ભદન્ત જમ્બૂદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં તદ્રૂપા ઋદ્ધિર્ વા અનુભાવો વા યેન જમ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યા દેવાંસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશાન્ (સ્પેયેર્: ત્રયસ્ત્રિંશાન્) અભિરોહેયુઃ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમણાય પર્યુપાસનાય । અસ્તિ ખલુ દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં તદ્રૂપા ઋદ્ધિશ્ ચાનુભાવશ્ ચ, યેન દેવાસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશા જમ્બૂદ્વીપમ્ અવતરેયુર્ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમણાય પર્યુપાસનાય । સાધુ ભગવાન્ દેવેભ્યસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશેભ્યો જમ્બૂદ્વીપમ્ અવતરેદ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાયેતિ । અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનશ્ ચતસૃણાં પર્ષદાં તૂષ્ણીભાવેન । અથ ચતસ્રઃ પર્ષદ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વોત્થાયાસનેભ્યઃ પ્રક્રાન્તાઃ ॥
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ઽચિરપ્રક્રાન્તાશ્ ચતસ્રઃ પર્ષદો વિદિત્વા તદ્રૂપં સમાધિં સમાપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે તદ્યથા બલવાન્ પુરુષઃ સંકુઞ્ચિતં વા બાહું પ્રસારયેત્*, પ્રસારિતં વા સંકુઞ્ચયેત્*, એવમ્ એવાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ શ્રાવસ્ત્યામ્ અન્તર્હિતો દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષુ પ્રત્યષ્ઠાત્ પાણ્દુકમ્બલશિલાયાં પારિજાતસ્ય કોવિદારસ્ય નાતિદૂરે । તેન ખલુ સમયેન ભગવાન્ અનેકશતાયા દેવપર્ષદો ધર્મં દેશયતિ । અદ્રાક્ષીચ્ ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવન્તમ્ અનેકશતાયા દેવપર્ષદઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણં ધર્મં દેશયન્તમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સ્મિતં પ્રાવિરકાર્ષીત્*: ઇહાપિ ભગવાન્ આકીર્ણો વિહરતિ તદ્યથા જમ્બૂદ્વીપે ચતસૃભિઃ પર્ષદ્ભિર્ ઇતિ । અથ ભગવાન્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: ન ખલુ મૌદ્ગલ્યાયન સ્વૈરત્વમ્ એષામ્*, અપિ તુ યદા મે એવં ભવતિ: આગચ્છન્ત્વ્ ઇતિ, તદા આગચ્છન્તિ । યદા મે એવં ભવતિ: ગચ્છન્ત્વ્ ઇતિ, તદા ગચ્છન્તિ । ઇતિ મે ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય આગચ્છન્તિ ચ ગચ્છન્તિ ॥
આયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ । એકાન્તનિષણ્ણ આયુષ્માન્ મૌદ્ગલ્યાયનઃ સર્વાં દેવપર્ષદમ્ અવલોક્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: વિચિત્રા બતેયં દેવપર્ષત્ સંનિષણ્ણા સંનિપતિતા । સન્ત્ય્ અસ્યાં દેવપર્ષદિ દેવતા યા બુદ્ધે ઽવેત્ય પ્રસાદેન સમન્વાગતાઃ કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ । સન્તિ ધર્મે, સન્તિ સંઘે, સન્તિ આર્યકાન્તૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતાઃ, કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ ।
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 215 --------------------
અથ ભગવાન્ આયુષ્મતો મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય ભાષિતમ્ અનુવર્ણયન્ન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: એવમ્ એતન્ મૌદ્ગલ્યાયન, એવમ્ એવમ્ એતત્* । વિચિત્રા બતેયં દેવપર્ષત્ સંનિષણ્ણા સંનિપતિતા । સન્ત્ય્ અસ્યાં દેવતા યા બુદ્ધે ઽવેત્ય પ્રસાદેન સમન્વાગતાઃ, કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ । સન્તિ ધર્મે, સન્તિ સંઘે, સન્તિ આર્યકાન્તૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતાઃ, કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ ॥
અથ શક્રો શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ભગવત આયુષ્મતશ્ ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય ભાષિતમ્ અનુવર્ણયન્ન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: એવમ્ એતદ્ ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયન, એવમ્ એતત્* । વિચિત્રા બતેયં દેવપર્ષત્ સંનિષણ્ણા સંનિપતિતા । સન્ત્ય્ અસ્યાં દેવપર્ષદિ દેવતાઃ, યા બુદ્ધે ઽવેત્ય પ્રસાદેન સમન્વાગતાઃ, કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ । સન્તિ ધર્મે, સન્તિ સંઘે, સન્ત્ય્ આર્યકાન્તૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતાઃ, કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ ॥
અથાન્યતમો દેવપુત્રો ભગવત આયુષ્મતશ્ ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનસ્ય શક્રસ્ય ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય ભાષિતમ્ અનુવર્ણયન્ન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: એવમ્ એતદ્ ભદન્ત મહામૌદ્ગલ્યાયન, એવમ્ એતત્* । વિચિત્રા બતેયં દેવપર્ષત્ સંનિષણ્ણા સંનિપતિતા । સન્ત્ય્ અસ્યાં દેવપર્ષદિ દેવતાઃ, યા બુદ્ધે ઽવેત્ય પ્રસાદેન સમન્વાગતાઃ કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્નાઃ । સન્તિ ધર્મે, સન્તિ સંઘે । સન્તિ આર્યકાન્તૈઃ શીલૈઃ સમન્વાગતાઃ કાયસ્ય ભેદાદ્ ઇહોપપન્ના ઇતિ ॥
તત્રાનેકાનિ દેવતાશતાનિ અનેકાનિ દેવતાસહસ્રાણ્ય્ અનેકાનિ દેવતાશતસહસ્રાણિ ભગવતઃ પુરસ્તાત્ પ્રત્યેકં પ્રત્યેકં સ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃત્ય તત્રૈવાન્તર્હિતાનિ ॥
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનઃ પ્રવિવિક્તાં દેવપર્ષદં વિદિત્વા એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: જમ્બૂદ્વીપે ભદન્ત ચતસ્રઃ પર્ષદો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દન્તે અલ્પાબાધતાં ચ પૃચ્છન્તિ, અલ્પાતઙ્કતાં ચ લઘૂત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચાનવદ્યતાં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ । ભગવાન્ આહ્: સુખિનો મૌદ્ગલ્યાયન ભવન્તુ જમ્બૂદ્વીપે ચતસ્રઃ પર્ષદસ્ ત્વં ચ । મહામૌદ્ગલ્યાયન આહ: જમ્બૂદ્વીપે ભદન્ત ચતસ્રઃ પર્ષદ આકાઙ્ક્ષન્તિ ભગવતો દર્શનમ્* । એવં ચાહુઃ: નાસ્તિ ભદન્ત જામ્બૂદ્વીપકાનાં મનુષ્યાણાં તદ્રૂપા ઋદ્ધિર્ વા અનુભાવો વા યેન જામ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યા દેવાંસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશાન્ અભિરોહેયુર્ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમિતું પર્યુપાસનાય । અસ્તિ તુ ભદન્ત દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં તદ્રૂપા ઋદ્ધિશ્ ચાનુભાવશ્ ચ, યેન દેવાસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશા જમ્બૂદ્વીપમ્ અવતરેયુર્ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમિતું પર્યુપાસનાય । સાધુ ભગવાન્ દેવેભ્યશ્ ત્રાયસ્ત્રિંશેભ્યો ઽવતરેદ્ અનુકમ્પામ્ ઉપાદાય । ભગવાન્ આહ: તેન હિ ત્વં ગચ્છ મૌદ્ગલ્યાયન જમ્બૂદ્વીપમ્* । ગત્વા ચ ચતસૃણાં પર્ષદામ્ આરોચય: અવતરિષ્યતિ ભવન્તો ભગવાન્ ઇતઃ સપ્તમે દિવસે દેવેભ્યસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશેભ્યો જમ્બૂદ્વીપં સાંકાશ્યે નગરે આપજ્જુરે દાવે ઉદુમ્બરમૂલે ઇતિ ॥
અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો ભગવતઃ પ્રતિશ્રુત્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા તદ્રૂપં સમાધિં સંપન્નો યથા સમાહિતે ચિત્તે તદ્યથા બલવાન્ પુરુષઃ સંકુઞ્ચિતં બાહું પ્રસારયેત્*,
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 216 --------------------

પ્રસારિતં વા સંકુઞ્ચયેત્*, એવમ્ એવાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષ્વ્ અન્તર્હિતઃ, જમ્બૂદ્વીપે પ્રત્યષ્ઠાત્* । અથાયુષ્માન્ મહામૌદ્ગલ્યાયનો જમ્બૂદ્વીપમ્ આગત્ય ચતસૃણાં પર્ષદામ્ આરોચયતિ: અવતરિષ્યતિ ભવન્તો ભગવાન્ ઇતઃ સપ્તમે દિવસે દેવેભ્યસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશેભ્યો જમ્બૂદ્વીપં સાંકાશ્યે નગરે આપજ્જુરે દાવે ઉદુમ્બરમૂલે ઇતિ ॥
અવતીર્ણો ભગવાંસ્ તતઃ સપ્તમે દિવસે દેવેભ્યસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશેભ્યઃ સાંકાશ્યે નગરે આપજ્જુરે દાવે ઉદુમ્બરમૂલે । યદા ભગવાન્ સામ્કાશ્યં નગરમ્ અવતીર્ણઃ, તદા અનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ ભગવતો દર્શનાય સંનિપતિતાનિ । તત્રોપપાદુકો ભિક્ષુઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ । તેન ભગવાન્ સશ્રાવકસંઘસ્ તે ચ દેવાસુરગરુડકિન્નરમહોરગા ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતાઃ । યાવદ્ ગણ્ડીદેશનાકાલે સહચિત્તોત્પાદાદ્ દિવ્યાન્ય્ આસનાન્ય્ ઉદારપટાચ્છાદિતાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, દિવ્યાનિ ચ ભક્ષ્યભોજ્યાનિ । તત ઉપપાદુકેન ભગવાન્ દિવ્યેનાહારેણ સંતર્પિતઃ । તે ચ દેવાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાઃ સમ્યગ્ ઉપસ્થિતાઃ । તતો ઽસ્ય ભગવતા આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વોપપાદુકેન ભિક્ષુણા ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત ઉપપાદુકેન કર્માણિ કૃતાનિ, યેનોપપાદુકઃ સંવૃત્તઃ? સહચિત્તોત્પાદાચ્ ચાસ્ય યચ્ ચિન્તયતિ, તત્ પ્રાર્થયતે, તત્ સર્વં સંઋધ્યતીતિ । ભગવાન્ આહ: ઉપપાદુકેનૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । ઉપપાદુકેનૈવ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*