Avadānaśataka · Chapter 76

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani catvāriṃśadvarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ krakucchando nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa śobhāvatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad dakṣiṇāpathād anyataro naṭācārya āgataḥ | tatra śobhanena (Speyer: śobhena) rājñā bhagavataḥ sakāśāt satyadarśanaṃ kṛtvā naṭācāryāṇām ājñā dattā: bauddhaṃ nāṭakaṃ mama purastān nāṭayitavyam iti | tair ājñā śirasi pratigṛhītā: evaṃ bhadanteti | tataḥ sarvanaṭair bauddhaṃ nāṭakaṃ vicārya muninirjitaṃ kṛtam* | yāvad rājño 'mātyagaṇaparivṛtasya purato naṭā nāṭayitum ārabdhāḥ | tatra naṭācāryaḥ svayam eva buddhaveṣeṇāvatīrṇaḥ, pariśiṣṭā naṭā bhikṣuveṣeṇa | tato rājñā hṛṣṭatuṣṭapramuditena naṭācāryapramukho naṭagaṇo mahatā dhanaskandhenācchāditaḥ | tatas te bhagavacchāsane labdhaprasādā dānapradānāni datvā samyakpraṇidhānaṃ cakruḥ: anena vayaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca anāgatān buddhān ārāgayema, mā virāgayemeti ||
kiṃ manyadhve bhikṣavo ye te naṭāḥ, ime te kuvalayāpramukhāḥ | yad ebhis tatra praṇidhānaṃ kṛtaṃ tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 188 --------------------
AVŚ_76 kāśisundarī | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃgho vārāṇasyāṃ viharati ṛṣipatane mṛgadāve | vārāṇasyāṃ nagaryāṃ rājā brahmadatto rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ pālayati | yāvad asau rājā devyā saha krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa devī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād iyaṃ kāśirājasya duhitā surūpā ca, tasmād bhavatu dārikāyāḥ kāśisundarīti nāmeti | kāśisundarī dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* ||
yadā kāśisundarī dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadā prātisīmaiḥ ṣaḍbhiḥ rājabhī rājñe brahmadattasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam*: śrutam asmābhir yathā tava duhitā jāteti | tad arhasy asmākaṃ putrāṇām anyatarasmai anupradātum iti | tato rājā śokāgāraṃ praviśya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaś cintayati: yady ekasmai dāsyāmi, apareṇa saha me (Speyer: me saha) virodho bhaviṣyatīti | kāśisundarī dārikā sarvālaṃkāravibhūṣitā pituḥ sakāśam upasaṃkrāntā | tayā pitā śokārto dṛṣṭaḥ pṛṣṭaś ca: tāta kimarthaṃ śokaḥ kriyata iti | pitrā asyā yathābhūtaṃ samākhyātam* | tataḥ kāśisundarī pitaram uvāca: kriyatāṃ tāta prātisīmānāṃ rājñāṃ dūtasaṃpreṣaṇam* | saptame divase kāśisundarī dārikā svayaṃvaram avatariṣyati | yena vo yat karaṇīyaṃ sa tat karotv iti | yāvat saptame divase ṣaṭ prātisīmā rājānaḥ saṃnipatitāḥ | kāśisundary api ratham abhiruhya kāṣāyaṃ dhvajam ucchrāpya buddhapaṭaṃ hastena gṛhītvā rājasabhāṃ gatvovāca: śṛṇvantu bhavantaḥ prātisīmā rājānaḥ | nāhaṃ bhavatāṃ rūpayauvanakulabhogaiśvaryaṃ tulayāmi, api tu nāhaṃ kāmair arthinī | ya eṣa eva me bhagavān buddhaḥ paṭe likhitas tasyāhaṃ śrāvikā | asya śāsane pravrajiṣyāmīti ||
yāvad ṛṣipatanaṃ gatvā bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā bhagavantam idam avocat*: labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣu{ṇī}bhāvam* | careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti | tato bhagavato mahāprajāpatyāṃ saṃnyastā | tatas tayā pravrājitā upasaṃpāditā ca | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ
-------------------- Vaidya, p. 189 --------------------
viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyā abhivādyā ca saṃvṛttā | tatas te rājaputrās tasyā rūpayauvanaśobhāṃ samanusmṛtya rāgamadamattāḥ pravrajitām api prārthayituṃ pravṛttāḥ | sā taiḥ prārthyamānā vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam (Speyer: gagaṇatalam) abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhā | āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī | tatas te rāputrā atyadbhutaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā āhṛṣṭaromakūpāḥ pādayor nipatya kṣamāpayitum ārabdhāḥ: marṣaya bhagini | yathaite tvayā dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ, asthānam etad yat tvaṃ kāmān parimuñjīthā iti | tataḥ kāśisundarī dārikā gaganatalād avatīrya janakāyasya purastāt sthitvā tathāvidhāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavatī, yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasrair mahān viśeṣo 'dhigataḥ ||

tato bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta kāśisundaryā karmāṇi kṛtāni, yenaivam ābhirūpā darśanīyā prāsādikā | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam api | bhagavān āha: kāśisundaryaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | kāśisundaryā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*