Avadānaśataka · Chapter 73

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | atha kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhaḥ purvāhṇe nivāsya pātracivaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto vārāṇasīṃ nagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat* | yāvad anyataraḥ śreṣṭhī saparijana udyānaṃ gataḥ, prabhūtaṃ ca khādanīyaṃ bhojanīyaṃ nītam* | yāvat tasya preṣyadārikayā ### <Acording to Kalpadrumāvadāna it is: peśām ādāya paiṣṭikīm.> | {tayā} bhagavān saśrāvakasaṃgho 'ntarmārge dṛṣṭaḥ | tasyāḥ prasādajātāyā buddhir utpannā: kiṃ māṃ svāmī dvir api dāsīkariṣyati, yanv ahaṃ bhagavantaṃ bhojayeyam iti | tatas tayā bandhanatāḍanam agaṇayitvā bhaktapeḍām uddhāṭya bhagavān saśrāvakasaṃgho vicitreṇāhāreṇa saṃtarpitaḥ | tataḥ śreṣṭhinaḥ sakāśam upasaṃkrāntā | yāvac chreṣṭhinā uktā: dārike kva sā bhaktapeḍeti | sā kathayati: bhagavān me kāśyapaḥ samyaksaṃbuddhāḥ piṇḍakena pratipāditaḥ | iti
-------------------- Vaidya, p. 180 --------------------
śrutvā śreṣṭhī paraṃ vismayam āpannaḥ | tatas tena hṛṣṭatuṣṭapramuditenoktā: gaccha dārike, adyāgreṇa tvam adāsī bhava, yā tvaṃ mama suptasya jāgarṣīti | sā kṛtakarapuṭā gṛhapatiṃ vijñāpitavatī: anujānīhi maṃ*, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | tato 'syāḥ śreṣṭhinā pātracīvaraṃ dattam* | sā svakena pātracīvareṇa bhagavacchāsane pravrajitā | bhagavataḥ kāśyapasya pravacane daśavarṣasahasrāṇi vaiyāvṛtyaṃ kṛtam*, bhaktais tarpaṇair yavāgūpānair nityakair naimittikair (Speyer: nimittikair) dīpamālābhiḥ kaṭhinacīvarair dānapradānāni datvā praṇidhānaṃ kṛtam*: yan mayā bhagavate kāśyapāya kṛcchreṇa samudānīya dānapradānāni dattāni, anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca bhagavataḥ śākyamuneḥ pravrajyāhartvaṃ prāpnuyām iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau preṣyadārikā, iyam asau supriyā | yad anayā bhagavān kāsyapaḥ piṇḍakena pratipāditaḥ, tena āḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā abhimatā sarvajanasya | yat praṇidhānaṃ kṛtaṃ tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_73 śuklā | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ kapilavastuni viharati nyagrodhārāme | śākyeṣu rohiṇo nāma śākyaḥ prativasati āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ na putro na duhitā | sa kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: anekadhanasamuditaṃ me gṛham*, na me putro na duhitā | mamātyayāt sarvasvāpateyam aputrakam iti kṛtvā rājavidheyaṃ bhaviṣyatīti | sa śramaṇabrāhmaṇanaimittikasuhṛtsaṃbandhibāndhavair ucyate: devatārādhanaṃ kuruṣveti | so 'putraḥ putrābhinandī śivavaruṇakuberavāsavādīn anyāṃś ca devatāviśeṣān āyācate | tadyathā ārāmadevatā vanadevatāś catvaradevatāḥ śṛṅgāṭakadevatā balipratigrāhikā devatāḥ | sahajāḥ sahadhārmikā nityānubaddhā api devatā āyācate sma | asti caiṣa loke pravādo yadāyācanahetoḥ putrā jāyante duhitaraś ceti | tac ca naivam* | yady evam abhaviṣyat*, ekaikasya putrasahasram abhaviṣyat tadyathā rājñaś cakravartinaḥ | api tu trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca | katameṣāṃ trayāṇām* | mātāpitarāu
-------------------- Vaidya, p. 181 --------------------
raktau bhavataḥ saṃnipatitau, mātā ca kalyā bhavati ṛtumatī, gandharvaś ca pratyupasthito bhavati | eteṣāṃ trayāṇāṃ sthānānāṃ saṃmukhībhāvāt putrā jāyante duhitaraś ca ||
sa caivam āyācanaparas tiṣṭhati | anyatamā ca dārikā anyatamasmāt devanikāyāc cyutvā tasya prajāpatyāḥ kukṣim avakrāntā | tayā svāmine niveditam* | tataḥ svāminocyate: bhadre yadi putraṃ janiṣyasīty evaṃ kuśalam*, atha duhitaram*, tayaiva saha tvāṃ niṣkāsayāmīti | yāvad asāv aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā atikrāntā mānuṣyāṃ varṇam asaṃprāptā ca divyaṃ varṇam*, śuklair vastraiḥ prāvṛtā anupaliptaiva garbhamalena | yāvad rohiṇena śrutaṃ prajāptī te prasūtā dārikā jāteti, sa kupitaḥ praviṣṭaḥ | tato 'sya prajāptyā divyavastrapravṛtā dārikopanītā | tato rohiṇaḥ śākyo dārikāṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannaḥ | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād iyaṃ śuklavastraparivṛtā jātā, tasmād bhavatu dārikāyāḥ śukleti nāmeti | śuklā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā aṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | yathā yathā ca śuklā dārikā vardhate, tathā tathā tāny api vastrāṇi vardhante na ca malinībhavanti, na cāsyāḥ kāyo malenābhibhūyate ||

yadā śuklā dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadāsyā bahavo yācanakā āgacchanti, rājaputrā amātyaputrāś ca | tatas tair upadrūyamāṇaḥ pitā cāsyāḥ kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: yady ekasmai dāsyāmi, anye me amitrā bhaviṣyantīti | yāvad asau dārikā pitaraṃ cintāparam avekṣyovāca: tāta kim asi cintāpara iti | tena so 'rtho vistareṇa samākhyātaḥ | dārikā kathayati: tāta na te śokaḥ kartavyaḥ, nāhaṃ kāmenārthinī, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmi, anujānīhi māṃ tāteti | yāvad asau mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | yenaiva vastreṇa prāvṛtā jātā, tata eva paripūrṇaṃ pañcacīvaraṃ saṃpannam* | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta śuklayā dārikayā karmāṇi kṛtāny, yenāḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā, śuklavastraprāvṛttā | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: śuklayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | śuklayā
-------------------- Vaidya, p. 182 --------------------
karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*