Avadānaśataka · Chapter 72

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvendhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena | yā bandhumato rājño 'gramahiṣī vṛddhībhūtā, tayā vicitrāṇy ābharaṇāni śarīrād avamucya tatra stūpe dattāni | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtavatī: anena kuśalamūlema cittotpādena deyadharmaparityāgena cārhatvaṃ prāpnuyām iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yā sā tena kālena tena samayena rājño bandhumato agramahiṣī āsīt*, iyaṃ sā suprabhā | yad anayā vipaśyinaḥ stūpe vicitrāṇy ābharaṇāni samāropitāni, tenābhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā saṃvṛttā | yat praṇidhānaṃ kṛtam*, tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_72 supriyā | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena anāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā sarvāṅgapratyaṅgopetā śrāvastyadhivāsino janakāyasyātīva priyā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād iyaṃ priyā sarvajanasya, tasmād bhavatu dārikāyāḥ supriyeti nāmeti | jātismarā jātamātrā gāthāṃ bhāṣate:
-------------------- Vaidya, p. 178 --------------------
dattaṃ hi dānaṃ bahu vālpakaṃ vā
vistīryate kṣetraviśeṣayogāt* |
tasmād dhi deyaṃ viduṣā prayatnāt*
buddhāya lokendrasureśvarāya

āthāsyā mātāpitarāv anye ca gṛhavāsinas taṃ vākyavyāhāraṃ śrutvā bhītās trastāḥ saṃvignā ākṛṣṭaromakūpāḥ (Speyer: āhṛṣṭaromakūpāḥ) kathayanti: piśācīva seyaṃ dāriketi | sā kathayati: amba nāhaṃ piśācī nāpi rākṣasī, kiṃ tarhi dārikā | icchāmi dānāni dātum iti | tato 'syā mātrā anāthapiṇḍadasya gṛhapater niveditam*: evam eṣā dārikā brūta iti | tatas tena gṛhapatinā hṛṣṭatuṣṭapramuditena bhagavān antargṛhe sabhikṣusaṃgho bhojitaḥ, tasyāś ca nāmnā dakṣiṇādeśanaṃ kāritam* ||
yāvad asau dārikā krameṇa saptavarṣā saṃvṛttā, mātāpitarāv anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitā | sā sarvāsāṃ bhikṣuṇīnām iṣṭā kāntā priyā manāpā | yāvat tatra kālena mahādurbhikṣaṃ prādurbhūtaṃ durbhikṣāntarakalpasadṛśam*, yatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi annapānaviyogāt kālaṃ kurvanti | tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate sma: gaccha ānanda, madvacanāt supriyāṃ vada: catasras te parṣadas traimāsyaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ pratipādayitavyā iti | tata āyuṣmān ānandaḥ supriyāṃ gatvovāca: bhagavān āha: catasras te pariṣadas traimāsyaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ pratipādayitavyā iti | tataḥ supriyā kṛtakarapuṭā bhagavata ājñāṃ śirasi kṛtvā kathayati: evam astv iti ||
supriyā śrāvastīm abhisaṃprasthitā gocaravyavalokanārtham* | yāvad eṣā pravṛttir anāthapiṇḍadena śrutā | sa tvaritaṃ supriyāyā agrato bhūtaḥ kathayati: supriye kva gacchasīti | sā kathayati: bhagavān āha traimāsyaṃ vaiyāvṛtyakarmaṇi niyukteti | anāthapiṇḍada uvāca: alpotsukā bhava, ahaṃ tvāṃ sarveṇa pravārayāmīti | supriyā kathayati: kim atrāścaryaṃ yadi tāto dṛṣṭasatyaḥ pravārayati samantato 'ntarhitāni nidhānāny abhisamīkṣya | ahaṃ tu daridrajanasyānugrahaṃ karomīti | tathā pañcabhir upāsakaśatair alpotsukā kriyate | mālikayā devyā, varṣākārayā kṣatriyayā, ṛṣidattapurāṇābhyāṃ sthapatibhyāṃ, viśākhayā mṛgāramātrā, rājñā prasenajitā | aṭavīgatā tatrāpy amanuṣyair manuṣyaveṣadhāribhiḥ pravāryate | tayā evaṃ pravāryamāṇayā bhagavān saśrāvakasaṃghas traimāsyam upasthitaś cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ | tatraiva ca traimāsye yujyamānaghaṭamānavyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā ||
-------------------- Vaidya, p. 179 --------------------
atha bhagavāṃs traimāsyātyayāt kṛtacīvaro niṣṭhitacīvaraḥ samādāya pātracīvaraṃ śrāvastyā rājagṛhaṃ saṃprasthitaḥ sārdhaṃ śrāvakasaṃghena | tataḥ supriyayā bhagavān antarmārge alpotsukaḥ kṛtaḥ | yāvad asau ### {alpo}dikām aṭavīm anuprāptaḥ, gaṇḍīdeśakālo jātaḥ, pathyadanaṃ ca nāsti | tayā bhagavān saśrāvakasaṃgha upaniveśitaḥ | tataḥ pātraṃ vāme pāṇau pratiṣṭhāpyovāca, pravyāhṛtavatī: yadi puṇyānām asti vipākaḥ, pātram evaṃvidhabhakṣyabhojyādinā paripūryeteti | tato devatayā divyayā sudhayā paripūritam* | tataḥ supriyayā anuparipāṭikayā sarvasya bhikṣusaṃghasya pātrāṇi pūritāni | tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: eṣā agrā me bhikṣavo bhikṣūṇīnāṃ mama śrāvikāṇāṃ kṛtapuṇyānāṃ yaduta supriyā bhikṣuṇī ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta supriyayā dārikayā karmāṇi kṛtāny, yenāḍhye kule jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā abhimatā sarvajanasya, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: supriyayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | supriyayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*