Avadānaśataka · Chapter 71

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ekanavate kalpe vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho
-------------------- Vaidya, p. 174 --------------------
bhagavān* | sa bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | yāvad vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ sakalaṃ buddhakāryaṃ kṛtvā indhanakṣayād ivāgnir nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ, tasya rājñā bandhumatā śarīre śarīrapūjāṃ kṛtvā samantayojanaś catūratnamayaḥ stūpaḥ pratiṣṭhāpitaḥ krośam uccatvena | yatra anekāni prāṇiśatasahasrāṇi kārān kṛtvā svargamokṣaparāyaṇāni bhavanti | yāvad rājñā bandhumatā stūpamahaḥ kāritaḥ | tatra ca stūpamahe vartamāne mallānāṃ madhye patākā ucchrāpitā | yāvad rājamallena rājamallo nihataḥ | tatas tena mallapatākā āsāditā | sa tām ādāya anekaprāṇiśatasahasraparivṛto nānāvicitrair vādyair vādyamānair yena vipaśyinaḥ stūpas tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya tathāgataguṇānām anusmaraṇaṃ kṛtvā tāṃ patākāṃ stūpayaṣṭyāṃ baddhvā praṇidhānaṃ kṛtavān*: aham apy evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syām*, evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena malla āsīt*, ayaṃ sa viditayaśāḥ | yad anena vipaśyinaḥ stūpe kārāḥ kṛtās tena saṃsāre 'nantaṃ sukham anubhūtavān* | tenaiva hetunā idānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 175 --------------------
aṣṭamo vargaḥ |
tasyoddānam*:
suprabhā supriyā caiva śuklā somā tathāparā |
kuvalayā sundarī yaiva muktā caiva kacaṅgalā |
kṣemā virūpā + + vargo bhavati samuddhitaḥ ||
AVŚ_71 suprabhā | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyām anyatamaḥ śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā divyālaṃkārabhūṣitā maṇiratnena kaṇṭhe ābaddhena | tasmāc ca prabhā nirgacchati, yayā sarvā śrāvastī avabhāsate | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād anayā jātamātrayā maṇiratnāvabhāsena sarvā śrāvastī avabhāsitā, tasmād bhavatu dārikāyāḥ suprabheti nāmeti | sā suprabhā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā aṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* | sā dārikā śrāddhā bhadrā kalyāṇāśayā ātmahitaparahitapratipannā | tasyā ye ye yācanakā āgacchanti, tebhyas tebhyaḥ kaṇṭhād alaṃkāram avamucya prayacchati | datte ca punar alaṃkāraḥ prādurbhavati ||
yāvad asau dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā, tadā tasyā bahavo yācanakā āgacchanti, rājaputrā amātyaputrāḥ śreṣṭhiputrāś ca | tair upadrūyamāṇaḥ pitā cāsyāḥ kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ: yady ekasmai dāsyāmi, anye me amitrā bhaviṣyantīti | yāvad asau dārikā pitaraṃ cintāparam avekṣyovāca: tāta kim asi cintāpara iti | tena so 'rtho vistareṇa samākhyātaḥ | dārikā kathayati: tāta na te śokaḥ kartavyaḥ | svayam evāhaṃ saptame divase svayaṃvaram avatariṣyāmīti | tataḥ śreṣṭhī rājñaḥ prasenajito nivedya śrāvastyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayāmāsa: saptame divase suprabhā dārikā svayaṃvaram avatariṣyati, yena vo yat karaṇīyaṃ sa tat karotv iti ||
-------------------- Vaidya, p. 176 --------------------

tataḥ saptame divase suprabhā dārikā rathābhirūḍhā kāṣāyaṃ dhvajam ucchrāpya buddhaṃ bhagavantaṃ citrapaṭe lekhayitvā abhiṣṭuvatī vīthīm avatīrṇā | sā tatra rājaputrair amātyaputraiḥ śreṣṭhiputraiś ca sotkaṇṭhK‍h̲dvīkṣyamāṇā vicitrābhiḥ kathābhiḥ saṃjñapyovāca: sarvathāhaṃ na kenacid aṃśena bhavatāṃ paribhavaṃ karomi | kevalaṃ tu nāhaṃ kāmenārthinī | buddhaṃ śaraṇaṃ gatāsmi | tasya sakāśe pravrajiṣyāmīti | tatas te nirbhartsitāḥ pratinivṛttāḥ | suprabhāpi dārikā bhagavatsakāśam upasaṃkramya bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | tasyā bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā suprabhayā dārikayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam*, abhinirhāraś ca kṛtaḥ | atha suprabhā dārikā utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat*: labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣuṇībhāvam* | careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti | tato bhagavān saṃlakṣayati: anayā asmāc chāsane (Speyer: asmacchāsane) mahadvineyākarṣaṇaṃ kartavyam iti | tato bhagavatoktā: gaccha dārike parṣadam avalokayeti | tataḥ suprabhā dārikā jetavanān nirgatya tatrāgatā | tatraikaikasyaivaṃ bhavati: balenaināṃ harāma iti | te tām ākramitum ārabdhāḥ | tataḥ suprabhā dārikā tair upakramyamāṇā vitatapakṣa iva haṃsarājo gaganatalam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi darśayitum ārabdhā | āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī | tatas te tad atyadbhūtaṃ devamanuṣyāvarjanakaraṃ prātihāryaṃ dṛṣṭvā uddaṇḍaromāṇo mūlanikṛtta iva drumāḥ pādayor nipatya vijñāpayitum ārabdhāḥ: avatara avatara bhagini, yayaite tvayā dharmāḥ sākṣātkṛtāḥ | asthānam etad yat tvaṃ kāmān paribhuñjīthā iti | tataḥ suprabhā dārikā gaganatalād (Speyer: gagaṇatalād) avatīrya janakāyasya purastāt sthitvā tathāvidhāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavatī, yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasraiḥ satyadarśanaṃ kṛtam*
| tato bhagavatā mahāprajāpatyāḥ saṃnyastā | tatas tayā pravrājitā upasaṃpāditā ca | tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantī saṃvṛttā traidhātukavītarāgā samaloṣṭakāñcanā ākāśapāṇitalasamacittā vāsīcandanakalpā vidyāvidāritāṇḍakośā vidyābhijñāpratisaṃvitprāptā bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhā | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyā mānyābhivādyā ca saṃvṛttā ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta suprabhayā dārikayā karmāṇi kṛtāny, yenābhirūpā darśanīyā prāsādikā, maṇiratnaṃ ca kaṇṭhe prādurbhūtam*, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: suprabhayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni {labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | suprabhayā dārikayā karmāṇi kṛtāny upacitāni} | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi
-------------------- Vaidya, p. 177 --------------------
kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*