Avadānaśataka · Chapter 58
-------------------- Vaidya, p. 147 --------------------
atha dūtapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ, sasyasaṃpanna iva karṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ, sarvarogaparimukta ivāturo yayā hi vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatas tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ ||
tato rājā prasenajid upariprāsādatalagatas tam udāram avabhāsaṃ dṛṣṭvā prabhātāyāṃ rajanyāṃ bhagavantaṃ papracha: kiṃ bhagavann imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sahāṃpatiḥ śakro devendraś catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ? bhagavān āha: na mahārāja brahmā sahāṃpatir na śakro devendro nāpi catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ, api tu tāvako dūtaḥ sa mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ praṇīteṣū deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ | sa imāṃ rātriṃ matsakāśam āgataḥ | tasya mayā dharmo deśitaḥ | sa dṛṣṭasatyaḥ svabhavanaṃ gata iti | tato rājā vismayajātaḥ kathayati: aho buddho aho dharmaḥ aho saṃgho yatra nāma parīttaṃ karma kṛtvā mahān vipāka iti | atha rājā prasenajit kauśalo bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ ||
tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: tisra imā bhikṣavo 'graprajñaptayaḥ | katamās tisraḥ? buddhe agraprajñaptir dharme saṃghe 'graprajñaptiḥ | buddhe 'graprajñaptiḥ katamā? ye kecid satvā apadā vā dvipadā vā bahupadā vā rūpiṇo vā arūpiṇo va saṃjñino vā asaṃjñino vā naivasaṃjñino nāsaṃjñinaḥ, tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhas teṣām agra ākhyātaḥ | ye kecid buddhe 'bhiprasannāḥ, agre te 'bhiprasannāḥ | teṣām agre 'bhiprasannānām agra eva vipākaḥ pratikāṅkṣitavyo deveṣu vā devabhūtānāṃ manuṣyeṣu vā manuṣyabhūtānām* | iyam ucyate buddhe 'graprajñaptiḥ | dharme 'graprajñaptiḥ katamā? ye kecid dharmāḥ saṃskṛtā vā asaṃskṛtā vā, virāgo dharmas teṣām agra ākhyātaḥ | ye kecid dharme 'bhiprasannā, agre te 'bhiprasannāḥ | teṣām agre 'bhiprasannānām agra eva vipākaḥ pratikāṅkṣitavyo deveṣu vā devabhūtānāṃ manuṣyeṣu vā manuṣyabhūtānām* | iyam ucyate dharme agraprajñaptiḥ | saṃghe 'graprajñaptiḥ katamā? ye kecit saṃghā vā gaṇā vā pūgā vā pariṣado vā, tathāgataśrāvakasaṃghas teṣām agra ākhyātaḥ | ye kecit saṃghe 'bhiprasannāḥ, agre te 'bhiprasannāḥ | teṣām agre 'bhiprasannānām agra eva vipākaḥ pratikāṅkṣitavyo deveṣu vā devabhūtānāṃ manuṣyeṣu vā manuṣyabhūtānām* | iyam ucyate saṃghe agraprajñaptiḥ ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
AVŚ_58 mahiṣaḥ | (ed. Speyer, vol. I)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ
-------------------- Vaidya, p. 148 --------------------
saśrāvakasaṃghaḥ kośaleṣu janapadeṣu cārikāṃ carann anyatamavanaṣaṇḍam anuprāptaḥ | tatra ca vanaṣaṇḍe mahān mahiṣīyūthaḥ prativasati, pañcamātrāṇi ca mahiṣīpālaśatāni | yāvat tatrānyatamo mahiṣo balavān parameṇa balena samanvāgataḥ | sa paramanuṣyāṇāṃ gandham āghrāya pṛṣṭhato 'nudhāvati | bhagavāṃś ca taṃ pradeśam anuprāpatḥ | tato mahiṣīpālair bhagavān saśrāvakasaṃgho dūrata eva dṛṣṭaḥ | tatas tair uccaiḥ śabdair uktaḥ: bhagavan, imaṃ mārgaṃ varjaya, duṣṭamahiṣo 'tra prativasatīti | bhagavān āha: alpotsukā bhavantu bhavantaḥ | vayam atra kālajñā bhaviṣyāma iti | athāsau duṣṭamahiṣo bhagavantaṃ dūrata eva dṛṣṭvā lāṅgūlam unnāmya yena bhagavāṃs tena pradhāvitaḥ | tato bhagavatā purastāt pañca kesariṇaḥ saṭādhāriṇaḥ (Speyer: keśariṇaḥ saṭadhāriṇaḥ) siṃhā nirmitāḥ, vāme dakṣiṇe ca pārśve dvāv agniskandhau, upariṣṭān mahatyayomayī śilā | tataḥ sa mahiṣaḥ samantato mahābhayaṃ dṛṣṭvā bhagavataḥ pādau niśritya dīnavadanaś ca bhagavantaṃ prekṣyate (Speyer: prekṣate) | tato 'sya bhagavatā tanmayyā gatyās tanmayyā yonyās tribhiḥ pādair dharmo deśitaḥ: iti hi bhadramukha sarvasaṃskārā anityāḥ, sarvadharmā anātmānaḥ, śāntaṃ nirvāṇam iti | jātiś ca smāritā | sa śrutvā rodituṃ pravṛttaḥ | atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthe bhāṣate:
idānīṃ kiṃ kariṣyāmi tiryagyonigatasya te |
akṣaṇapratipannasya kiṃ rodiṣi nirarthakam*
sādhu prasādyatāṃ cittaṃ mayi kāruṇike jine |
tiryagyoniṃ virāgyeha tataḥ svargaṃ gamiṣyasi
iti ||
athāsau duṣṭamahiṣaḥ svāśrayaṃ jugupsamāno 'nāhāratāṃ pratipannaḥ | dīptāgnayas tiryagyonigatāḥ prāṇinaḥ | sa āśu kālaṃ kṛtvā praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ ||
dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ, kutropapannaḥ kena karmaṇeti | sa paśyati: tiryagbhyaś cyutaḥ praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ, bhagavato 'ntike cittam abhiprasādyeti | atha mahiṣapūrviṇo devaputrasyaitad abhavat*: na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmeyam* | yanv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmeyam iti | atha mahiṣapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravirājitagātro maṇiratnavicitracūḍaḥ kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātras tasyām eva rātrau divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandāravāṇāṃ puṣpāṇām utsaṅgaṃ pūrayitvā sarvaṃ taṃ vanaṣaṇḍam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavantaṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | atha bhagavān mahiṣapūrviṇo devaputrasyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā mahiṣapūrviṇā devaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā na rājñā na
-------------------- Vaidya, p. 149 --------------------
devatābhir neṣṭena svajanabandhuvargeṇa na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam* | ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ, laṅghitā asthiparvatāḥ, pihitāny apāyadvārāṇi, vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi, pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu | āha ca:
tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro
hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ |
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā
nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ
mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ | (Speyer: suviśuddha cakṣuḥ)
prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ
tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi
naravarendra narāmarapūjita
vigatajanmajarāmaraṇāmayam* |
bhavasahasrasudurlabhadarśana
saphalam adya mune tava darśanam*
avanamya tataḥ pralambahāraś
caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣaḥ |
parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ
suralokābhimukho divaṃ jagāma
atha tair mahiṣīpālaiḥ sa udāro 'vabhāso dṛṣṭaḥ, yaṃ dṛṣṭvā kutūhalajātā bhagavantaṃ paprachuḥ: ka eṣa bhagavan*, rātrau divyam avabhāsaṃ kṛtvā bhagavatsakāśam anuprāpta iti | bhagavān āha: sa eṣa bhavanto mahiṣo mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannaḥ | so 'syāṃ rātrau matsakāśam upasaṃkrāntaḥ | tasya mayā dharmo deśitaḥ | sa dṛṣṭasatyaḥ svabhavanaṃ gataḥ | tatas te mahiṣīpālāḥ paraṃ vismayam āpannāḥ: āścaryaṃ yan nāma ayaṃ tiryagyonigato bhūtvā bhagavantaṃ kalyāṇamitram āsādya deveṣūpapannaḥ, satyadarśanaṃ ca kṛtam* | kathaṃ nāma vayaṃ manuṣyabhūtā viśeṣaṃ nādhigacchemeti? tatas te buddhaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ praṇītenāhāreṇa saṃtarpya bhagavato 'ntike pravrajitāḥ | tair yujyamānair ghaṭamānair vyāyacchamānaiḥ sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta mahiṣapūrvikeṇa devaputreṇa karmāṇi kṛtāni yena mahiṣeṣūpapannaḥ? ebhiś ca mahiṣīpālaiḥ kiṃ karma kṛtaṃ yenāhartvaṃ sākṣātkṛtam*? bhagavān āha: ebhir eva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | ebhiḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0