Avadānakalpalatā · Chapter 8
iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpatāyāṃ muktālatāvadānaṃ nāma saptamaḥ pallavaḥ //
8. śrīguptāvadānam /
kṛtāpakāre 'pi kṛpākulāni krūre 'pyalaṃ pallavakomalāni /
dveṣoṣmatapte 'pyatiśītalāni bhavanti cittāni sadāśayānām
purā surapurodāre pure rājagṛhābhidhe /
śrīguptākhyo gṝhapatirbabhūva dhandopamaḥ
dṛptaḥ sujanavidveṣī guṇeṣu viratādaraḥ /
sadā dhanamadādhmātaḥ sā jahāsa matiṃ satām
kaṭhine 'ṣvativakreṣu śūnyeṣu mukhareṣu ca /
śankheṣviva khaleṣveva lakṣmīrdākṣiṇyamāśritā
taṃ kadācit gururjñātiputraḥ kṣapaṇakaḥ khalah /
mithaḥ svairakathāsaktaḥ puṇyadveṣādabhāṣata
ya eṣa gṛdhrakūṭākhye girau bhikṣuśatairvṛtaḥ /
sarvajñakīrtiḥ sugatāstrijagatpūjyatāṃ gataḥ
naivāsya pratibhāṃ kāṃcid bhavyāmupalabḥāmahe /
nītaḥ kiṃ tūnnatiṃ mūrkhairbahgavān bhagavāniti
avicāyava satataṃ paroktamanubhāṣate /
gatānugatikaḥ prāyaḥ prasiddhasaraṇau janaḥ
vratādiniyamastasya dambha eva vibhāvyate /
aśnāti maunakṛt matsyānekapādavrato bakaḥ
tasmaāt tasyopahāsāya kriyatām kāpi vajṇcanā /
māyāmohito dhūrtānām paro 'pi parituṣyati
iti tenoktamākarṇya śrīguptaḥ karkmamohitaḥ /
patituṃ pāpaśvabhreṣu yuktyā tadupadiṣṭayā
pradīptakhadirāṅgārapūrṇāṃ gūḍhāṃ khadāṃ gṛhe /
kṛtvā saviṣamannaṃ ca yayau bhagavato 'ntikam
tena mithyāvihitayā bhaktyā bhoktuṃ nimantritaḥ /
vijñāya sarvaṃ sarvajñastatheti prāha sasmitaḥ
viṣagniyogakupitām patnīṃ saddharmavādinīm /
gṛhe babandha śrīguptaḥ śaṅkito mantraviśravāt
atha vijñātavṛtto 'pi bhagavān svayamāyayau /
vandyamāno jagadvandyaiścaturmukhamukhaiḥ suraiḥ
śrīguptasya tamārambhaṃ vivedaṃ nagare janaḥ /
dikṣu dhāvati pāpānāṃ suguptamapi pātamak
tataḥ kaścit samabhyetya bhagavantamupāsakaḥ /
uvāca caraṇālīnāścintayan dahanaṃ viṣam
mithyānamrah priyālāpī guḍhavahniviṣānnadaḥ /
parihāryaḥ prayatnena bhagavanneṣa durjanah
kuryādanārye nāśvāsi kāryaṃ mādhuryamāśriye /
antracchedī vigīrṇo hi madhudigdhamukhaḥ kṣuraḥ
nānyastutiṃ guṇadveṣī sahate guṇinām khalaḥ /
santastuṣyanti yenaiva tenakupyanti durjanāḥ
tvayi lokatraye netraśatapatravikāśini /
asya rāhoḥ padaṃ prāpte nāndhībhavati kiṃ jagat
tacchrutvā bhagavānūce kiṃcit smitasitāṃśubhiḥ /
tannikārogratimiraṃ dūrāt pariharanniva
na mamāṅgaṃ spṛśatyagniḥ prabahvatyapi vā viṣam /
paradveṣadaridrāṇāṃ doṣo 'pi nirupadravaḥ
aroṣaśītalaṃ cetaḥ siktaṃ yasya śamāmṛtaiḥ /
kiṃ karotyanalastasya viṣaṃ vā viṣayadviṣaḥ
viṣāyate tu pīyūṣaṃ kusumaṃ kuliśāyate /
dveṣadoṣottarasyaiva candanaṃ dahanāyate
tiryagyonigatasyāpi bodhisattvapadāsthiteḥ /
kāruṇyamaitrīyuktasya nāgnirdahati vigraham
purā kaliṅganṛpatiḥ khaṇḍadvīpābhidhāvanīm /
dadāha mṛgasaṃghānām saṃkṣepe sa samudyataḥ
kānane jvalite tasminnekastittiriśāvakaḥ /
maitryā bodhiṃ samālambya dahanapraśamaṃ vyaghāt
tasmādadrohamanasāṃ na bhayaṃ vidyate kkacit /
śrūyatāṃ sattvasaṃpatteridamanyacca kautukam
avṛṣṭiviṣame kāle muneḥ kasyacidāśrame /
manuṣyasadṛśālāpaḥ śaśakaḥ suciraṃ sthitaḥ
kṣutkṣāmaṃ munimālokya phalamūlaparikṣayāt /
uvācācalasaṃkalpastadvyathāvyathitāśayaḥ
bhagavan mam māṃsānāṃ saṃprati prāṇavartanam /
kriyatāṃ rakṣaṇīyaṃ tat śarīraṃ dharmasādhanam
ityuktvā dāvaśeṣāgnau vikṣepa śahskastanum /
vāryamāṇo 'pi yatnena praṇayānmuninā muhyuḥ
tasya sattvaprabhāveṇa jvalajjvālākulo 'nalaḥ /
prayayau majṇjuśiñjānabhramarāmbhojakhaṇḍatām
so 'pi divyavapustatra kamale mahati sthitaḥ /
praṇamyamāno munirbhirvidadhe dharmadeśanām
iti bodhipravṛttānāṃ na vahnerna viṣādbhayam /
bhagavān kathayitveti śrīguptabhavanaṃ yayau
tatra tena praviśyaiva nikṣipte dakṣiṇe pade /
babhūvāgnikhadā mañjuguñjadbhṛṅgasarojinī
dṛṣṭvopaviṣṭaṃ śrīguptastaṃ sarorihavistare /
taddṛṣṭinaṣṭakāluṣyaḥ provācaḥ caraṇānataḥ
bhagavan mama pāpasya kṣantavyo 'yaṃ vyatikramaḥ /
mohāndhapatite rucyaṃ kāruṇyamadhikaṃ satām
mamākalyāṇamitreṇa yo 'yaṃ pāpapathe kṛtaḥ /
upadeśaḥ pramoheṇa tatra trāṇaṃ bhavatsmṛtiḥ
viṣadigdharasaṃ sarvaṃ bhojyaṃ te kalpitaṃ mayā /
aho mamaiva saṃkrāntaṃ paścāttapamayaṃ viṣam
iti bruvāṇaṃ śrīguptaṃ sāśrunetraṃ kṛpānidhiḥ /
dṛṣṭvā babhāṣe bhagavān bhikṣusaṃghasya śṛṇyavataḥ
viṣādaṃ mā kṛthāḥ sādho na vayaṃ vimukhāstvayi /
ghoravairaviṣatyāgānnaivāsmāstapate viṣam
vārāṇasyāṃ purā śrīmān brahmadatto 'bhavannṛpaḥ /
abhūdanupamā nāṃ atasya prāṇasamāśrayā
suvarṇabhāsasaṃjñasya tatpurāntavanasthiteḥ /
ravaṃ mayūrarājasya sā kadācidathāśṛṇot
sā tasya śadamākarṇya veṇuvīṇāsvanopamam /
kimetaditi papraccha naranāthaṃ sakautukā
rājovāca vanānte 'sminnasti ratnacchadaḥ śikhī /
madhuraṃyojanavyāpi yasyaitat kaṇṭhakūjitam
iti bruvāṇo nṛpatistatsaṃdarśanamarthitaḥ /
premaprayatnaiḥ preyasyā prahasan punarabravīt
darśanaṃ durlabhaṃ mugdhe tadvidhādbhutarūpiṇaḥ /
tathāpi yadi nirbandhaḥ kriyate tatpariśramaḥ
ityuktvā nṛpatistasya grahaṇe jālajīvinaḥ /
vyasṛjat tasya saṃrpāptyaiḥ vidhāya vadhasaṃvidam
vaśīkṛto na vettyeva mohādakṣiparīkṣayā /
anurāgāhataḥ strībhirakarmāṇyapi kāryate
prāptānām praṇayāt patnyāḥ prauḍhāyāḥ pādapīṭhatām /
īrṣyayaiva vinaśyanti dhīdhṛtismṛtikīrtayaḥ
tataḥ śākunikairnyastāḥ pāśabandhāḥ pade pade /
prabhāvādbarhirājasy vyaśīryantaiva saṃtatam
duḥkhitān yatnavaiphalyādbhītān nṛpatiśāsanāt /
mayūrarājastān dṛṣṭvā karuṇākulatāṃ yayau
so 'cintayadaho bhītāḥ kṣmāpateḥ śrūraśāsanāt /
madbandhane visaṃvādādvarākā jālajīvinah
saṃcintya kṛpayā spaṣṭagbhirvisṛjya tān /
nṛpamānāyya tadveśma tenaiva sahito yayau
sa tatrāntaḥpure nityaṃ sabhāryeṇa mahībhujā /
pūjyamānaḥ paricayāduvāsa vihitādaraḥ
snigdhaśyāmāmbudatviṣā sunīlamaṇiveśmasu /
citrapatrarucā cakre saṃsaktendrāyudhabhamam
atha digjayayātrāyām kadācidvasudhādhipaḥ /
yayau tadupacārāya devīmādiśya sādaraḥ
tataścānupamā devī patyau yāte pramādinī /
rūpayauvanadarpāndhā nāluloke kulasthitim
taruṇaṃ prekṣya rāgiṇyāstasyāḥ kandarpaviplave /
bhūyaḥ pralambhabhīteva lajjā dūrataraṃ yayau
malinaḥ kuṭilastīkṣṇaḥ karṇasaṃsparśanocitaḥ /
capalaścapalākṣīṇāṃ sudṛśāṃ sadṛśaḥ kramaḥ
vividhonmādakāriṇyaḥ saṃsāramakarākare /
caranti prāṇahāriṇyaḥ kālakūṭacchadāḥ striyaḥ
kusumāt sukumārasya krūrasya krakacādapi /
ko jānāti paricchedaṃ strīṇāṃ citrasya cetasaḥ
pracarantīṃ priyāṃ kaṇṭhe kṛtvā ye yānti nirvṛtim /
śītalāṃ vimalāṃ snigdhāṃ khaṅgadhārāṃ pibanti te
sācintayat sthitaḥ śalyamayamantaḥpure mama /
mayūrarājaḥ śīlajñaḥ puruṣālāpaveṣṭitaḥ
kathayiṣyatyavaśyaṃ me vṛttameṣa mahīpateḥ /
nindyaṃ karma kṛtaṃ tāvadadhunā kiṃ karomyaham
āstāṃ parijñātatattvo marmajño 'sau vidagdhadhīḥ /
jātā me kṛtapāpāyāḥ śaṅkā niścetaneṣvapi
iti saṃcintya sā t asya saviṣaṃ bhojanaṃ dadau /
rāgamattāḥ khalāyattāḥ kiṃ kiṃ kurvanti na striyaḥ
tayopācaryamāṇasya saviṣaiḥ pānabhojanaiḥ /
vivṛddhā barhirājasya ruruce rucirā ruciḥ
svasthamālokya taṃ devī rahasyodbhedaśaṅkitā /
śanaiḥ śokāmayagrasyā trasyā tatyāja jīvitam
evaṃ tasya viṣeṇāpi naiva glānirajāyata /
mahatāṃ cittavaimalyaṃ nirviṣaṃ kurute viṣam
rāgo viṣaṃ viṣaṃ moho dveṣaśca viṣamaṃ viṣam /
buddho dharmastathā saṃghaḥ satyaṃ ca paramāmṛtam
ghoraṃ viṣaṃ sṛjati mohamahāmburāśiḥ ghoraṃ viṣaṃ sṛjati rāgamahoragaśca /
ghoraṃ viṣaṃ sṛjati vairavanāvaniśca janmakramo 'sti viṣamasya viṣasya nānyaḥ
adharmakāmaḥ kṛtavānevamevānyajanmani /
śrīgupto 'gnikhadāṃ sāpi tasyābhūtsahadharmiṇī
ityuktvā bhagavān samyakkaruṇālokanāmbubhiḥ /
cakāra vītarajasaṃ śrīguptaṃ śāsanonmukham
kalitakuśalaḥ śrīgupto 'tha prakāśapadāptaye
śaraṇagamanānyeva trīṇi smaran vimalasmṛtiḥ /
jinaparicayāt puṇyaṃ lebhe satām hi vilokanaṃ
bhavati mahate kalyāṇāya pramodasukhāya ca
śrīguptasya nikārakilbiṣajuṣo 'pyajñānamohāpahaḥ
kṛtvāvaśyamanugraheṇa bhagavān kāruṇyapuṇyodyataḥ /
bhikṣūṇāṃ bhavasaṃkṣayāya vidadhe nirvairatāśāsanaṃ
yenaite na bhavanti bandhabhavane bhūyo bhavagranthaye
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0