Avadānakalpalatā · Chapter 7
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ badaradvīpayātrāvadānaṃ nāma ṣaṣṭhaḥ pallavaḥ //
7. muktālatāvadānam /
kuślapraṇidhānaśuddhadhānmāṃ vimalālokavivekabodhakānām /
parikīrtanamātrameva yeṣāṃ bhavamohāpahatesta eva dhanyāḥ
purā parṣatsahasrāṇāṃ nyagrodhopavanasthitiḥ /
kapilākhye pure cakre bhagavān dharmadeśanām
amandānandasaṃdohasyandi candanaśītalam /
tasya vāgamṛtaṃ dhanyāḥ kṛtāṅjalipuṭāḥ papuḥ
rājā śuddhodanastatra dharmaśravaṇasaṃgame /
puṇyopadeśasalilairlebhe vaimalyanirvṛtim
atha tatra mahānāmā śākyarājakulodbhavaḥ /
dharmopadeśamākarṇya prātaḥ svagṛhamabravīt
aho nu bhagavān buddho dharmaḥ saṃghaśca siddhaye /
buddhotpādo 'yamasmākaṃ nirvāṇāya mahāphalaḥ
upadeśaviśeṣāptānirvṛtestasya tadvacaḥ /
śrutvā śaśiprabhā patnī praṇayāttamabhāṣataḥ
anugrāhyā bhagavataḥ puruṣāḥ puṇyabhāginah /
nindyāstadupadeśānāmanarhā yoṣito vayam
iti jāyāvacaḥ śrutvā sa jagāda jagadguroḥ /
bhadre bhagavato nāsti bhedaḥ kāruṇyadarśane
samā sarvatra bhā bhānoḥ samā vṛṣṭiḥ payomucaḥ /
samā bhagavato dṛṣṭiḥ sarvasattvānukampinaḥ
mahāprajāpatervākyādaparāhṇakṣaṇaṃ tapaḥ /
śuddhodanaḥ karotyeva rājā bahgavato 'ntike
iti patyuḥ priyagirā vṛtā śākyāṅganāgaṇaiḥ /
yācane tadbhagavatah sā puṇyopavanaṃ yayau
sā satvakusumaṃ tatra taṃ dadarśa mahāphalam /
praśamāmṛtasaṃsiktaṃ karuṇākalpapādapam
lateva pavanānamrā taṃ dūrāt praṇanāma sā /
lobheneva parityakrā cyutakarṇotpalacchalāt
vilokya kāñcanaruciṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām /
ānandanāmā bhikṣustāmuvāca prahitodyataḥ
veṣaḥ praśamaśūnyo 'yaṃ mātarmunitapovane /
darpotsikto na yuktaste viraktānāmidaṃ padam
guṇasaṃyamasiktāni mukharābhraṇānyaho /
nehāstadgrahaṇaṃ yuktamitīvopadiśanti te
ityuktā tena sā tanvī vailajyavinatānanā /
unmucyābharaṇaṃ sarvaṃ prāḥiṇonnijamadniram
upaviṣṭeṣu sarveṣu nirdiṣṭakuśalastataḥ /
anityataivaṃ bhagavānupadeśaṃ pravakrame
mahāmohaprabhāvo 'yaṃ yena nityamanityatām /
nityatāmiva manyante mūḍhā jagati jantavaḥ
asatye ramate lokaḥ satyapratyayamohitaḥ /
na vetti sarvabhāvānāmabhāvānubhavāṃ sthitim
kecid vyākaraṇaiḥ pare śrutipathaistarkapravādaiḥ pare kecittantraparigrahairbahuvidhairanyaiḥ kalākauśalaiḥ /
saṃsaktāḥ punaruktajanmaśaraṇau yātā sahaiva kṣayaṃ
tatrāpyakṣyayalīlayā kṣaṇapadaṃ mugdhaurnibaddhā dhṛtiḥ
viṣayaviṣamāpāyaḥ kāyaḥ prapañca(ma)yāśayā
kharataramarusphārākāro mohabhāvo bhavaḥ /
hitabhūmi (?) tathākāryaṃ kāryaṃ vivekināṃ tathā
niravadhirayaṃ dṛṣṭvā vyādhiryathā (hi) nivartate
ityādyanityasaṃskārasaṃyuktaṃ yuktamudyate /
dharmopadeśakuśalaṃ vaktuṃ bhagavati svayam
ekā śākyavadhūstatra rūpasaubhāgyagarvitā /
sthitā śauśavatāruṇyasaṃghau vayasi duḥsahe
muktāhāraṃ stanataṭe lolāpāṅgairmuhurmuhuḥ /
āliloke yaśaḥsphārasāraṃ ratipateriva
hārāvalokinīṃ dṛṣṭvā tāmanekāgrahādasau /
acintayādviraktena magatpatnī śaśiprabhā
iyaṃ dharmopadeśe 'pi capalā hāramīkṣate /
bhāvānāṃ na śṛṇotyeva mūḍhā kṣaṇikatāmimām
svaṃ hāraṃ darśayitvāsyā hārotsāhaṃ harāmyaham /
adhikālokanenaiva darpaḥ śāmyati dehinām
iti saṃcintya sā dāsīṃ rohikākhyāmabhāṣata /
rohike gaccha me hāraṃ gṛhāt satvaramāhara
ityuktā sā tayā tatra pravṛtte dharmasaṃśrave /
akālagamanodvignā niḥśvasyācintayat kṣaṇam
aho batāntarāyo 'yaṃ saṃjātaḥ kuśale mama /
nāsmin śrotuṃ labhe dharmaṃ yatparāyattajīvitā
puṇyasaurabhasaṃbhārāt kīrṇakāruṇyakesarāt /
mukhapadmād bhagavato dhanyaḥ prāpnoti vāṅbhadhuḥ
aho svācchandyavicchedastanubhaṅgaḥ sukhakṣayaḥ /
sevā jagati jantūnāṃ duḥkhe duḥkhaparaṃparā
sevāprayāsasaṃprāptaṃ dhanamānakaṇodayam /
tatpamatyuṣṇaniḥśvāsairaho kṛcchreṇa pīyate
mānaglānirguṇaglānirojaḥpunaśamaḥ śramah /
prathamaṃ sevakasyaitat phalamīśvaradarśane
lauhī bandhanaśṛṅkhalā caraṇayorhelāvamānāvanī
svavyāpāraniṣedhanityaniyatī nidrāsukhadrohiṇī /
āśāsyasya viśālajālasaraṇiḥ satsaṅgabhogāśaniḥ
mugdhānāṃ mṛgatṛṣṭikāmarumahī sevā śarīrakṣayaḥ
iti saṃcintya suciraṃ sā jagāma tadājñayā /
sevāvikrītakāyānāṃ svecchāviharaṇaṃ kutaḥ
vrajantīṃ tām parapreṣyāṃ kṛpaṇāṃ karuṇākulaḥ /
nirīkṣya bahgavān divyacakṣuṣācintayat kṣasṇam
asmin janmani śeṣo 'syā saṃpūrṇo jīvitāvadhiḥ /
iyaṃ varākī saṃsārāduddhartavyā svayaṃ mayā
atha tām karmayogena vrahantīṃ sahasā pathi //
vatsavātsalyavivaśā śṛṅgābhyāmājaghāna gauḥ
sā pradaghyau bhagavataḥ prasādāt tanmayasmṛtiḥ /
janmāntarādhivāsena buddhālambanamānasā
aho karmormibhiḥ śīrṇe saṃsāramakarākare /
janmāvarteṣu jantūnāṃ majjanonmajjanakramaḥ
puṃso lalāṭavipulopalapaṭṭikāsu niḥśarmakarmaghaṭitaprakaṭāṅkaṭaṅkaiḥ /
nayastāni janmamaraṇaprasarākṣarāṇi naitāni pāṇiparimārjanayā calanti
iyaṃ karmāyattā pracuracitravaicitraracanā
narāṇāṃ māyūracchadapaṭalatulyā pariṇatiḥ /
yayā garbhārambhe kramanipatane vṛddhisamaye
kṣaye vā nānyat prābhajata tanulekhācchavirati
saṃcintyātha puraḥ pravṛttasudaśāsannāvasannasthitiṃ prāptevāsamadāsabhāvakalanāvailakṣyaniḥ spandatām /
ādhāya praṇidhānadhāmni dhavale saddharmaśuddhāṃ dhiyaṃ
saṃsāre vicikitsya eva malinaṃ tatyāja sā jīvitam
tataḥ sā siṃhaladvīpe samīpe svargasaṃpadām /
candralekheva dugdhābdhau divyadyutirajāyata
ādhānajanmanastasya muktāvarṣeṃ divaścyute /
sābhūnmuktālatā nāma siṃhalādhipateḥ sutā
sā puṇyamiva lāvaṇyaṃ vahantī vṛddhimāgatā /
lebhe vivekenāṅgānāṃ saṃtoṣamiva yaovanam
tataḥ kadācidvaṇijaḥ śrāvastīpuravāsinaḥ /
makarākaramuttīrya siṃhaladvīpamāyayuḥ
te tatra rātriparyante viśrāntisukhamājaguḥ /
dharmārthagāthāsaṃnaddhaprabuddhabuddhabhāṣitam
tdantaḥpuraharmyasthā śrutvaiva śravaṇāmṛtam /
kimetaditi papraccha tānānāyya nṛpātmajā
te tāmūcuḥ pramuditāmidaṃ buddhasya bḥāṣitam /
svabhāvārhaṃ bhagavataḥ sarvasattvānukampinah
buddhāmidhānaṃ śrutviva pulakālaṃkṛtākṛtiḥ /
sā babhūva samudbhūtasaṃvidbhavyānubhāvabhūḥ
unmubhī sāmayūriva śabdaireva payomucaḥ /
ka eṣa bhagavān buddha iti paparcchaḥ tān punaḥ
tataste nikhilaṃ tasyai śraddhāsaṃvardhitādarāḥ /
nyavedayan puṇyamayīṃ bhagavaccaritasthitim
atha sā tatkathāvāptaprāgjanmakuśalodayā /
vijñaptilekhaṃ pradadau teṣāṃ bhagavataḥ kṛte
kālena sindhumuttīrya saṃrpāptāste nijāṃ pirīm /
praṇamyāvedya tadvṛttaṃ dadurlekhaṃ mahātmane
bhagavānapi sarvajñaḥ pūrvameva vibhāvya tat /
muktālatāyāḥ kṛpayā svayaṃ lekhamavācayat
aho smaraṇameva te kimapi puṇyapaṇyaṃ satāṃ
bhavātibahvabhaiṣajaṃ vyasanatāpatṛṣṇāpahat /
bhavanmayakathākramopanatasaṃvidāsvādabhūḥ
sa eṣa bhagavan mahānamṛtasaṃvibhāgo mama
iti saṃkṣiptalekhārthaṃ vibhāvya bhagavān svayam /
īṣatsmitviṣā sattvaprakāśamadiśaddiśām
tataścitrakarāśakyāṃ prabhāvairanupūritām /
bhagavān prāhiṇot tasyai nyastāṃ svapratimāṃ paṭe
punaḥ pravahaṇārūḍhā vaṇijaste tadājñayā /
avāpya siṃhaladvīpaṃ tasyai paṭamadarśayan
hemasiṃhāsananyaste paṭe dṛṣṭvā tathāgatam /
janastanmayatādhyānādekībhāvamivāyayau
adhastāllikhitaṃ tasmin puṇyaprāptamadṛśyata /
tisraḥ śaraṇyā gatayaḥ pañca śikṣāpadāṇi ca
sapratītyasamutpādaḥ sānulomaviparyayaḥ /
āryāṣṭāṅgastathā mārgaḥ paramāmṛtanirbharaḥ
svayaṃ bhagavatā vyastaṃ tasyopari subhāṣitam /
śobhate bhāvanālīnaṃ bhrājiṣṇu kanakākṣaram
viṣamaviṣayālolavyālāvalīvalayākulāt
taruṇatimirānniṣkramyāsmāt pramohamayādgṛhāt /
jananamaraṇakleśāveśapravṛttapṛthivyathā
vrajata śaraṇaṃ bauddhaṃ dharmaṃ na cātra bhavādbhayam
jinapratikṛtiṃ puṇyām paśyantī pārthivātmajā /
anādikālopacitāṃ mumocājñānavāsanām
prāṃśuṃ kavata(?) kāñcanakāntakāyaṃ suskandhamājānubhujābhirāmam /
dhyānāvadhānārthanimīlitākṣaṃ lāvaṇyadhārāyitatuṅganāsam
svabhāvabhavyaṃ pravibhāsamānaṃ pralambanirbhūṣaṇakarṇapāśam /
bālapravālāruṇavalkalāṅkaṃ saṃsaktasaṃdhyābhramivāmarādrim
tviṣā diṣāṃ śīlamivādiśantaṃ ānandadānodyatavaktracandram /
kṣamāguṇaṃ kṣāmiva śikṣayantaṃ puṇyocitā sā subhagaṃ vilokya
praṇāmaparyantakapolacumbikarṇotpalānāṃ parivartanena /
nirasya niḥsāraśarīratṛptiṃ satyānubhāvaṃ paramaṃ prapede
srotaḥsamāpattiphalaprakāśaṃ sāsādya tatra kṣaṇalabdhabodhiḥ /
vicintayantī sugataprabhāvaṃ samabhyadhādvismayaharṣabhūmiḥ
aho mahāmohatamohareṇa dūrasthitenāmi tathāgatena /
prasahya bḥāsvadvapuṣārpiteyaṃ vikāsalakṣmīḥ kuśalāmbujasya
tīrṇo bahvaḥ satpraṇidhānamāptaṃ prasannamantaḥkaraṇaṃ kṣaṇena /
aho nu tṛṣṇāparitāpaśāntyai samucchalantīva samāmṛtaughāḥ
ityuktvā sā bahgavate muktāratnānyupāyanam /
vitīrya saṃghapūjāyāṃ visasarja vaṇigjanam
te mahodadhimuttīrya prāptā bahgavato 'ntikam /
tanmuktāratnanikaraṃ praṇamyāsmai nyavedayan
vaṇigbhiḥ kathitāṃ śrutvā tatkathāṃ tatra bhikṣuṇā /
ānandanāmnā pṛṣṭho 'tha babhāṣe bhagavān jinaḥ
yāsau purā rohitākhyā dāsī śākyagṛhe 'bahvat /
saiva muktālatā jātā satkarmapraṇidhānataḥ
abhūnmahādhano nāma vārāṇasyāṃ vaṇik purā /
tasya ratnavatī nāma patnī puṇyocitābhavat
sā patyau pañcatāṃ yāte niḥputrā stūpaśekhare /
pūjāṃ kṛtvā mahāhārāṃ bhaktiyuktā nyavedayat
tena puṇyavipākena siṃhalādhipateḥ sutā /
jātā muktālatā saiva prātā ca parinirvṛtim
saiva janmani cānyasminnairvaryamadamohitā /
pūjādhikṣepadakṣābhūddhāsī tenātivatsaram
janmabhūmau janenātpaṃ yadyatkarma śubhāśubham /
tasya tasya sa tadrūpaṃ bhuṅkte pariṇataṃ phalam
nikhilakuśalamūlā kīrtipuṣpojjvalaśrīḥ
śubhaphalabharasūrirdharmavallī narāṇām /
bhavati ca viṣavallī kilbiṣakleśamūla-
bhramanipatanamohānantasaṃtāpahetuḥ
saṃtapte 'smin kharataramaruṣphārasaṃsāramārge
pāpaṃ punyaṃ tyajata janatāḥ saktatīvrānutāpam /
puṇyaṃ puṇyaṃ kuruta satataṃ puṇyapīyūṣasiktāḥ
puṇyacchāyātarutalabhuvaḥ śītalāḥ puṇyabhājām
iti satpraṇidhānasya phalaṃ kathayatā svayam /
bhikṣūṇāmupadeśo 'yaṃ bhaktyai bhagavatā kṛtaḥ
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0