Avadānakalpalatā · Chapter 9
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śrīguptāvadānaṃ nāma aṣṭamaḥ pallavaḥ //
9. jyotiṣkāvadānam /
dhanyānāmaśivaṃ bibharti śubhatāṃ bhavyasvabhāvodbhavaṃ
mūrkhāṇāṃ kuśalaṃ prayātyahitatāmityeṣa lakṣyaḥ kramaḥ /
niśīthatimirāndhyamauṣadhivanasyātyantakāntipradaṃ
etaccaulukakūladṛṣṭahataye sarvatra maitraṃ mahaḥ
purā rājagṛhābhikhye bimbisārasya bhūpateḥ /
abhūt pauraḥ subhadrākhyaḥ paripūrṇagṛhasthiteḥ
maurkhyānmohaprapannasya sarvadarśanavidviṣaḥ /
tasya kṣapaṇakeṣveva babhūvābhyadhikādaraḥ
tasya satyavatī nāma jāyābhijanaśālinī /
garbhamādhatta pūrṇendubimbaṃ pauradarīva dik
kalandakanivāsākhyo veṇukānanasaṃśrayaḥ /
kadācit bhagavāt buddhaḥ prāptaḥ piṇḍāya targṛham
pūjāṃ sabhāryaḥ kṛtvātmai taṃ sa papraccha sādaraḥ /
garbhasthitamapatyaṃ yat kiṃrūpaṃ tadbhaviṣyati
so 'vadat saṃpadaṃ bhuktvā putraste divyamānuṣīm /
pravrajyayā śāsane me saṃyukto muktimeṣyati
yāte bhagavati spaṣṭamityādiśya nijāśrayam /
abhyāyayau gṛhapaterbhūrikaḥ kṣapaṇo gṛham
bhagavadbhāṣitaṃ tattu subhadreṇa niveditam /
śrutvā kṣapaṇakah kṣipramabhūddeṣaviṣākulaḥ
gaṇayitvā sa suciraṃ grahajñānakṛtaśramaḥ /
yadevoktaṃ bhagavatā praśne 'paśyattathāvidham
so 'cintayadayo satyamuktaṃ tena na saṃśayaḥ /
tatprabhāvopamādāya kiṃ svasatyaṃ vadāmyaham
tasya sarvajñatāṃ vetti subhadro yadi madgirā /
tadeṣa kṣapaṇaśraddhāṃ tyakṣyati śramaṇādarāt
iti saṃcintya sāmarṣaḥ sa subhadramabhāṣata /
asatyemetat kathitaṃ tena sarvajñamāninā
manuṣyaḥ kathamāpnoti devārhāṃ divyasaṃpadam /
pravrajyā kiṃ tu satyeva kathaṃ tenāsya cintitā
kṣīṇaḥ kṣudupasaṃtapto yasya nāstyanyato gatiḥ /
tasya tasya subhikṣārhaṃ śaraṇaṃ śramaṇavratam
paśyāmyahaṃ gṛhapate pramāṇaṃ yadi madvacaḥ /
pratyutāyaṃ śiśurjātaḥ kulaṃ saṃtāpayiṣyati
ityudīrya kṣapaṇake yāte gṛhapatiściram /
vicārya vidadhe tāṃ tām yuktiṃ garbhanipātane
yadā dravyaprayoge 'pi naiva garbhah paricyutaḥ /
tadāsya patnīmavadhīdekānte haṭhamardanaiḥ
tataḥ śītavanaṃ tasyāṃ śmaśānaṃ tena pāpinā /
prāpitāyām kṣapaṇakāstadvārtānanditā jaguḥ
aho batāho sarvajñaḥ śiśoḥ satyaṃ taduktavān /
seyaṃ sūnāvajāte 'sya jananī pañcatāṃ gatā
iyaṃ sā śrīḥ śiśordivyā soktā divyamanuṣyatā /
iyaṃ ca sāsya pravrajyā yat kukṣau nidhanaṃ gataḥ
iti teṣāṃ pravādena sopahāsena sarvataḥ /
śmaśānadarśanāyaiva babhūva janasaṃgamaḥ
atrāntare divyadṛśā bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
sarvaṃ vijñāya tadbuddhaḥ pradadhyau sasmitaḥ kṣaṇam
aho mohānubandhena dūrasthairapi dehinām /
ālokaśchādyate mūrkhairmeghairiva vikāribhiḥ
śubhaṃ kṣapayatā tena kṣapaṇena sa mugdhadhīḥ /
aho gṛhapatiḥ pāpādakāryamapi kāritaḥ
iti saṃcintya bahgavān svayaṃ bhikṣugaṇairvṛtaḥ /
yayau śītavanaṃ kṣipraṃ śmaśānaṃ karuṇākulaḥ
śmaśānacārikāṃ jñātvā rājā bhagavataḥ svayam /
bimbisāraḥ sahāmātyaistāmeva bhivamāyayau
tataḥ subhadrajāyāyāṃ prakṣiptāyāṃ citānale /
kukṣiṃ bhittvāmbujāsīnaḥ śiśuḥ sūrya ivodyayau
jvālitāṇalamadhyasthaṃ taṃ kaścinnāgrahīdyadā /
tadā janasamūhasya hāhākāro mahānabhūt
tatastaṃ saṃbhramāvṛddhagatiḥ sugataśāsanāt /
kumārabhṛtyo jagrāha jīvakākhyaḥ kumārakam
jināvalokanenaiva bālakagrahaṇakṣaṇe /
abhūccitānalastasya haricandanaśītalaḥ
jīvantaṃ jvalanānmuktaṃ ruciram vīkṣya dārakam /
vailakṣyeṇa kṣapaṇakāḥ kṣaṇaṃ tasthurmṛtā iva
tataḥ subhadraṃ bhagavān sarvabhūtahite rataḥ /
babhāṣe vismayodbhāntaṃ putro 'yaṃ gṛhyatāmiti
sa tu dolākulamatiḥ kiṃ karomīti saṃśayāt /
kṣapanānāṃ mukhānyeva śikṣāyai kṣaṇamaikṣata
te tamūcurna bālo 'yaṃ grāhyaḥ śmāśānavahnijaḥ /
yatrāyaṃ tiṣṭhati vyaktaṃ na bhavatyeva tadgṛham
iti teṣāṃ girā mūrkhaḥ sa jagrāha na taṃ yadā /
tadā kṣitipatirbālamādade jinaśāsanāt
jyotirmadhyādavāptasya jyotiṣkasadṛśatviṣaḥ /
jyotiṣka iti nāmāsya cakāra bhagavān svayam
tasya pravardhamānasya bhūpālabahvane śiśoḥ /
deśāntaragataḥ kāle mātulaḥ samupāyayau
sa viditvā svasurvṛttaṃ nidhanaṃ putrajanmani /
kopāt subhadramabhyetya kampamānaḥ samabhyaghāt
mūrkha kṣapaṇabhaktena tadgirā hatayoṣitā /
tvayā tyaktasvaputreṇa kiṃ nāma sukṛtā kṛtam
niścetanāḥ svabhāvena paramantrasamutthitāḥ /
sahanto 'pi vinighnanti vetālā iva durjanāḥ
adhunaiva na gṛhṇāsi yadi rājagṝhāt sutam /
tatte strīvadhamuddhuṣya kārayāmyarthanigraham
ityuktastena tadbhītyā sa bhūpatigṛhāt sutam /
ānināya cirānmuktamakāmena mahībhujā
tataḥ subhadre kālena kālasya vaśamāgate /
abhūnnirdirvibhūtīnāṃ jyotiṣko 'rka iva tviṣām
arthikalpadrumaḥ prāya saṃpadaṃ divyamānuṣīm /
sa buddhadharmasaṃgheṣu śaraṇyeṣvakaronmatim
tadbhaktyupanataṃ divyaratnasaṃcayamadbhutam /
pradadau bhikṣusaṃghebhyaḥ puṇyaratnārjanodyataḥ
tasya devanikāyebhyaḥ sāścaryā vividharddhayaḥ /
svayamevāyayurveśma mahodadhimivāpagāḥ
tṛṇe ratne ca samadhīrbhavagānapi tadgṛhe /
cakre tadanurodhena ratnapātraparigraham
sa divyavastrayugalaṃ yaśasāmupamākṣamam /
prāpa puṇyapaṇakrītaṃ nijaṃ gṛhamivāmalam
kadācidatha tadvastraṃsnānārdraṃ nyastamātape /
samīraṇenāpahṛtaṃ nyapatanmūrdhi bhūpateḥ
vilokyāpūrvaruciram jyotiṣkasya tadaṃśukam /
vidyaśrīvismito rājā tṛṇaṃ mene nijaśriyam
bhoktuṃ nimantritaḥ prāpya tasya ratnamayaṃ gṛham /
nṛpatiḥ svargamajñāsīt jyotiṣkabhavanasthitaḥ
atha kālena bhūpālaḥ putreṇājātaśatruṇā /
chadmanā rājyalubdhena dharmaśīlo nipātitaḥ
atīte sadguṇe rājñi tasmin kṛtayugopame /
adharma iva sa prāpa rājyaṃ rājavarātmajaḥ
sa bhūbhṛddurlabhāṃ dṛṣṭvā jyotiṣkasya gṛhe śriyam /
tamuvāca samabhyetya matpitrā tvaṃ vivardhitaḥ
bhrātā tavāhaṃ dharmeṇa vibhavārdhaṃ prayaccha me /
na cedbhāgadhandrohāt kalireva prajāyate
ityuktastena kauṭilyāt jyotiṣkaḥ krūrakāriṇā /
ratnapūrṇaṃ gṛhaṃ tasmai datvā prāyāt paraṃ gṛham
sā divyaratnarucirasphītā lokopakāriṇī /
hyotiṣkamevānuyayau śrīḥ prabheva divākaram
punastyaktāpi sā saṃpat saptakṛtvaḥ prabhāvatī /
jyotiṣkamaspṛṣṭanṛpā sādhvī parimivāyayau
sarvasvāharaṇodyuktaṃ dasyucaurādiyuktibhiḥ /
jyotiṣkaḥ kupitaṃ jñātvā nirviṇṇaḥ samacintayat
apuṇyaparipākeṇa prajānāṃ janakopamaḥ /
saṃyātaḥ smṛtiśeṣatvaṃ rājā vātsalyapeśalaḥ
ko 'nyastatsadṛśo yasmin nirvyājasarale prajāḥ /
pitarīva kṛtāśvāsāḥ sukhaṃ rātriṣu śerate
dhaninastṛṇavatprāpyāḥ prāpyante ratnavadbudhāḥ /
amṛtādapi duṣprāpyaḥ saujanyasaralo janah
nirvyājavaidagdhyajuṣāmamugdhasaralātmanām /
anuddhatonnatānāṃ ca viralaṃ janma tādṛśām
adhunā dveṣadurvṛttaḥ pravṛttanikṛtirnṛpaḥ /
pāpapākena lokānāmakāle kalirāgataḥ
mitre jagati yāte 'staṃ tasmin bhāsvati bhūpatau /
doṣodayaḥ pravṛddho 'yamandhakārāya tatsutaḥ
nūnaṃ satāmatītānāṃ niṣkāraṇasuhṛt khalaḥ /
yadvṛttaparabhāgeṇa yaśasteṣāṃ prakāśate
tasmādiyaṃ parityājyā nṛpatyadhiṣṭhitā mahī /
kāle k alau kṣitīśe ca janānāṃ jīvitaṃ kutaḥ
varaparicayodārā dārāh satāṃ guṇinām guṇāḥ
kulamavikalaṃ bhavyā bhūtiryaśaḥ śaśisaṃnibham /
sthitisamucitaṃ vṛttaṃ vittamanimittamanāpadaṃ
guṇavati nṛpe sarvaṃ bhavatyapāṃśulaṃ prajākulam
dharmadrumasya dhanamūlasamudgatasya nirdoṣakāmakusumapravarojjvalasya /
lokaḥ sukhāni kila puṇyaphalāni bhuṅkte hato na cet kunṛpatervinipātavātaiḥ
kaliḥ kālaḥ patirbālastatpratāpaścitānalah /
akālaviplavottālakhalavetālasaṃkulaḥ
prītirviṣaṇṇā khinnā dhīḥ sukhaśrīrgatayauvanā /
adhunā vibhavābhoge bhogayoge na me ruciḥ
dhanaṃ bhūmirgṛhaḥ dārāḥ sutā bhṛtyāḥ paricchadāḥ /
aho niravadhiḥ puṃsāmādhivyādhiparigrahaḥ
yathā yathā vivardhante grīṣmoṣmaviṣamāḥ śriyaḥ /
tathā tathā jvalatyeva tṛṣṇātāpaḥ śarīriṇām
pravṛddhairapi vittaughe rājanyopārjitairnṛṇām /
lavaṇābdheriva jalairvitṛṣṇā naiva jāyate
nāsti nāstītyasaṃtoṣād ya eva dhanināṃ japaḥ /
pubarbhave bhavet ko vā sa eva praśamo yadi
kiṃ vittairdurnimittaiḥ kalikalahamohalobhānuvṛttaiḥ kiṃ bhogairviprayogairvyasanaśatapatanābhyāsasaṃsaktarogaiḥ /
kiṃ vā mithyābhimānairnarapatisadanaprātasevāvamānaiḥ
asmin vairāgyameva kṣayasamayabhaye bhogyamārogyayogyam
atikrānte kāle svajanasuhṛdālokavimale
samāpanne mohaprabala (tara) kāluṣyamaline /
sukhāśvāsah puṃsāṃ praśamasalilasnātamanasāṃ
parityaktāyāse vijanavanavāse parivayaḥ
iti saṃcintya sa ciraṃ paraṃ vairāgyamāyayau /
duḥkhaṃ mohāya mūrkhāṇāṃ vivekāya ca dhīmatām
sa datvā sarvamarthibhyaḥ prayayauḥ sugatāśramam /
śrīśṛṅkhalākṛṣṭamatirna hi satyasukhonmukhaḥ
yadaiva rājhaṃsena smaryate śuci mānasam /
tadaivāsmai vasumatī sarasīva na rocate
yāte duḥsahamohadhūmamaline bhogānurāgānale
saṃtoṣāmṛtanirjhareṇa manasi prāte śanaiḥ śītatām /
naitāḥ pānamadottaraṅgavicaladvārāṅgarāṅganābhaṅgura-
bhrūbhaṅgakṣaṇasaṃgamāḥ śamavatāṃ kurvanti vighnaṃ śriyaḥ
sarvajñaśāsanavinaṣṭabhavādhvakaṣṭaḥ pravrajyayā vimalameva padaṃ praviṣṭaḥ /
saṃprāpya sarvasamatāmasamaprakāśaḥ nirlakṣyamokṣagamanāya munirbabhūva
tām bodhisiddhimālokya jyotiṣkasya savismayaiḥ /
bhikṣubhirbhagavān pṛṣṭaḥ prāgvṛttāntamabhāṣataḥ
janmakṣetraśatoptānāṃ bījānāmiva karmaṇām /
bhujyate phalasaṃpattiravisaṃvādinī janaiḥ
rājño bandhumataḥ puryāṃ bandhumatyām mahāyaśāḥ /
abhūdanaṅgano nāma śrīmān gṛhapatiḥ purā
śāstātha samyaksaṃbyddho viaśvī nāma tā purīm /
janacārikayā prātaḥ kadācit sukṛtaiḥ satām
dvāṣaṣṭibhiḥ sa bhikṣūṇāṃ sahasaiḥ parivāritaḥ /
śraddhayānaṅganenaitya praṇamyopanimantritaḥ
sarvopakaraṇaistena traimāsaṃ paricāritaḥ /
yathā tathaiva rājñāpi praṇipatya nimantritaḥ
bhogaiḥ spardhānubandhena sa tābhyāmadhivāsitaḥ /
anaṅganena paurārhairbhūpālārhaiśca bhūbhujā
gajadhvajamaṇicchatracāmarodārayā śriyā /
taṃ dṛṣṭvā pūjitaṃ rājña cintārto 'bhūdanaṅganaḥ
tasya sattvāvadātasya pakṣapātī śatakratuḥ /
cakāra divyayā lakṣmyā sāhāyyāṃ jinapūjane
sa tayā divyayā bhūtyā bhagavantamapūjayat /
yadagre cakravartidhrīrlajjābhājanatām yayau
ratnairnyakṣatacandrasūryabhānarākaṃkīraṇairāvaṇabhair (?)
amlānāmbaragandhamālyaśabalaiḥ kampadrumāṇāṃ phalaiḥ /
bhaktiprahvaścīvilāsacanāhelocchasaccāmaraṃ
tenābhyarcitamākalayya sugataṃ lajjānato 'bhūnnṛpaḥ
iti bahutaraṃ bhaktyā śāstuḥ phalaṃ tadanaṅganaḥ
śubhapariṇateḥ puṇyodāraḥ purā samavāptavān /
vimalamanasastasyaivāsau kṣaṇapraṇidhānataḥ para
iva ravijyotiṣko 'bhūt sa eva padāśritaḥ
ityāha vimalajñānaprakāśitagatrtrayaḥ /
praṇīdhānopadeśāya bhikṣūṇāṃ bhagavān jinaḥ
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0