Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānakalpalatā · Chapter 9

9.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śrīguptāvadānaṃ nāma aṣṭamaḥ pallavaḥ //
9. jyotiṣkāvadānam /
dhanyānāmaśivaṃ bibharti śubhatāṃ bhavyasvabhāvodbhavaṃ
mūrkhāṇāṃ kuśalaṃ prayātyahitatāmityeṣa lakṣyaḥ kramaḥ /
niśīthatimirāndhyamauṣadhivanasyātyantakāntipradaṃ
etaccaulukakūladṛṣṭahataye sarvatra maitraṃ mahaḥ

9.2

purā rājagṛhābhikhye bimbisārasya bhūpateḥ /
abhūt pauraḥ subhadrākhyaḥ paripūrṇagṛhasthiteḥ

9.3

maurkhyānmohaprapannasya sarvadarśanavidviṣaḥ /
tasya kṣapaṇakeṣveva babhūvābhyadhikādaraḥ

9.4

tasya satyavatī nāma jāyābhijanaśālinī /
garbhamādhatta pūrṇendubimbaṃ pauradarīva dik

9.5

kalandakanivāsākhyo veṇukānanasaṃśrayaḥ /
kadācit bhagavāt buddhaḥ prāptaḥ piṇḍāya targṛham

9.6

pūjāṃ sabhāryaḥ kṛtvātmai taṃ sa papraccha sādaraḥ /
garbhasthitamapatyaṃ yat kiṃrūpaṃ tadbhaviṣyati

9.7

so 'vadat saṃpadaṃ bhuktvā putraste divyamānuṣīm /
pravrajyayā śāsane me saṃyukto muktimeṣyati

9.8

yāte bhagavati spaṣṭamityādiśya nijāśrayam /
abhyāyayau gṛhapaterbhūrikaḥ kṣapaṇo gṛham

9.9

bhagavadbhāṣitaṃ tattu subhadreṇa niveditam /
śrutvā kṣapaṇakah kṣipramabhūddeṣaviṣākulaḥ

9.10

gaṇayitvā sa suciraṃ grahajñānakṛtaśramaḥ /
yadevoktaṃ bhagavatā praśne 'paśyattathāvidham

9.11

so 'cintayadayo satyamuktaṃ tena na saṃśayaḥ /
tatprabhāvopamādāya kiṃ svasatyaṃ vadāmyaham

9.12

tasya sarvajñatāṃ vetti subhadro yadi madgirā /
tadeṣa kṣapaṇaśraddhāṃ tyakṣyati śramaṇādarāt

9.13

iti saṃcintya sāmarṣaḥ sa subhadramabhāṣata /
asatyemetat kathitaṃ tena sarvajñamāninā

9.14

manuṣyaḥ kathamāpnoti devārhāṃ divyasaṃpadam /
pravrajyā kiṃ tu satyeva kathaṃ tenāsya cintitā

9.15

kṣīṇaḥ kṣudupasaṃtapto yasya nāstyanyato gatiḥ /
tasya tasya subhikṣārhaṃ śaraṇaṃ śramaṇavratam

9.16

paśyāmyahaṃ gṛhapate pramāṇaṃ yadi madvacaḥ /
pratyutāyaṃ śiśurjātaḥ kulaṃ saṃtāpayiṣyati

9.17

ityudīrya kṣapaṇake yāte gṛhapatiściram /
vicārya vidadhe tāṃ tām yuktiṃ garbhanipātane

9.18

yadā dravyaprayoge 'pi naiva garbhah paricyutaḥ /
tadāsya patnīmavadhīdekānte haṭhamardanaiḥ

9.19

tataḥ śītavanaṃ tasyāṃ śmaśānaṃ tena pāpinā /
prāpitāyām kṣapaṇakāstadvārtānanditā jaguḥ

9.20

aho batāho sarvajñaḥ śiśoḥ satyaṃ taduktavān /
seyaṃ sūnāvajāte 'sya jananī pañcatāṃ gatā

9.21

iyaṃ sā śrīḥ śiśordivyā soktā divyamanuṣyatā /
iyaṃ ca sāsya pravrajyā yat kukṣau nidhanaṃ gataḥ

9.22

iti teṣāṃ pravādena sopahāsena sarvataḥ /
śmaśānadarśanāyaiva babhūva janasaṃgamaḥ

9.23

atrāntare divyadṛśā bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
sarvaṃ vijñāya tadbuddhaḥ pradadhyau sasmitaḥ kṣaṇam

9.24

aho mohānubandhena dūrasthairapi dehinām /
ālokaśchādyate mūrkhairmeghairiva vikāribhiḥ

9.25

śubhaṃ kṣapayatā tena kṣapaṇena sa mugdhadhīḥ /
aho gṛhapatiḥ pāpādakāryamapi kāritaḥ

9.26

iti saṃcintya bahgavān svayaṃ bhikṣugaṇairvṛtaḥ /
yayau śītavanaṃ kṣipraṃ śmaśānaṃ karuṇākulaḥ

9.27

śmaśānacārikāṃ jñātvā rājā bhagavataḥ svayam /
bimbisāraḥ sahāmātyaistāmeva bhivamāyayau

9.28

tataḥ subhadrajāyāyāṃ prakṣiptāyāṃ citānale /
kukṣiṃ bhittvāmbujāsīnaḥ śiśuḥ sūrya ivodyayau

9.29

jvālitāṇalamadhyasthaṃ taṃ kaścinnāgrahīdyadā /
tadā janasamūhasya hāhākāro mahānabhūt

9.30

tatastaṃ saṃbhramāvṛddhagatiḥ sugataśāsanāt /
kumārabhṛtyo jagrāha jīvakākhyaḥ kumārakam

9.31

jināvalokanenaiva bālakagrahaṇakṣaṇe /
abhūccitānalastasya haricandanaśītalaḥ

9.32

jīvantaṃ jvalanānmuktaṃ ruciram vīkṣya dārakam /
vailakṣyeṇa kṣapaṇakāḥ kṣaṇaṃ tasthurmṛtā iva

9.33

tataḥ subhadraṃ bhagavān sarvabhūtahite rataḥ /
babhāṣe vismayodbhāntaṃ putro 'yaṃ gṛhyatāmiti

9.34

sa tu dolākulamatiḥ kiṃ karomīti saṃśayāt /
kṣapanānāṃ mukhānyeva śikṣāyai kṣaṇamaikṣata

9.35

te tamūcurna bālo 'yaṃ grāhyaḥ śmāśānavahnijaḥ /
yatrāyaṃ tiṣṭhati vyaktaṃ na bhavatyeva tadgṛham

9.36

iti teṣāṃ girā mūrkhaḥ sa jagrāha na taṃ yadā /
tadā kṣitipatirbālamādade jinaśāsanāt

9.37

jyotirmadhyādavāptasya jyotiṣkasadṛśatviṣaḥ /
jyotiṣka iti nāmāsya cakāra bhagavān svayam

9.38

tasya pravardhamānasya bhūpālabahvane śiśoḥ /
deśāntaragataḥ kāle mātulaḥ samupāyayau

9.39

sa viditvā svasurvṛttaṃ nidhanaṃ putrajanmani /
kopāt subhadramabhyetya kampamānaḥ samabhyaghāt

9.40

mūrkha kṣapaṇabhaktena tadgirā hatayoṣitā /
tvayā tyaktasvaputreṇa kiṃ nāma sukṛtā kṛtam

9.41

niścetanāḥ svabhāvena paramantrasamutthitāḥ /
sahanto 'pi vinighnanti vetālā iva durjanāḥ

9.42

adhunaiva na gṛhṇāsi yadi rājagṝhāt sutam /
tatte strīvadhamuddhuṣya kārayāmyarthanigraham

9.43

ityuktastena tadbhītyā sa bhūpatigṛhāt sutam /
ānināya cirānmuktamakāmena mahībhujā

9.44

tataḥ subhadre kālena kālasya vaśamāgate /
abhūnnirdirvibhūtīnāṃ jyotiṣko 'rka iva tviṣām

9.45

arthikalpadrumaḥ prāya saṃpadaṃ divyamānuṣīm /
sa buddhadharmasaṃgheṣu śaraṇyeṣvakaronmatim

9.46

tadbhaktyupanataṃ divyaratnasaṃcayamadbhutam /
pradadau bhikṣusaṃghebhyaḥ puṇyaratnārjanodyataḥ

9.47

tasya devanikāyebhyaḥ sāścaryā vividharddhayaḥ /
svayamevāyayurveśma mahodadhimivāpagāḥ

9.48

tṛṇe ratne ca samadhīrbhavagānapi tadgṛhe /
cakre tadanurodhena ratnapātraparigraham

9.49

sa divyavastrayugalaṃ yaśasāmupamākṣamam /
prāpa puṇyapaṇakrītaṃ nijaṃ gṛhamivāmalam

9.50

kadācidatha tadvastraṃsnānārdraṃ nyastamātape /
samīraṇenāpahṛtaṃ nyapatanmūrdhi bhūpateḥ

9.51

vilokyāpūrvaruciram jyotiṣkasya tadaṃśukam /
vidyaśrīvismito rājā tṛṇaṃ mene nijaśriyam

9.52

bhoktuṃ nimantritaḥ prāpya tasya ratnamayaṃ gṛham /
nṛpatiḥ svargamajñāsīt jyotiṣkabhavanasthitaḥ

9.53

atha kālena bhūpālaḥ putreṇājātaśatruṇā /
chadmanā rājyalubdhena dharmaśīlo nipātitaḥ

9.54

atīte sadguṇe rājñi tasmin kṛtayugopame /
adharma iva sa prāpa rājyaṃ rājavarātmajaḥ

9.55

sa bhūbhṛddurlabhāṃ dṛṣṭvā jyotiṣkasya gṛhe śriyam /
tamuvāca samabhyetya matpitrā tvaṃ vivardhitaḥ

9.56

bhrātā tavāhaṃ dharmeṇa vibhavārdhaṃ prayaccha me /
na cedbhāgadhandrohāt kalireva prajāyate

9.57

ityuktastena kauṭilyāt jyotiṣkaḥ krūrakāriṇā /
ratnapūrṇaṃ gṛhaṃ tasmai datvā prāyāt paraṃ gṛham

9.58

sā divyaratnarucirasphītā lokopakāriṇī /
hyotiṣkamevānuyayau śrīḥ prabheva divākaram

9.59

punastyaktāpi sā saṃpat saptakṛtvaḥ prabhāvatī /
jyotiṣkamaspṛṣṭanṛpā sādhvī parimivāyayau

9.60

sarvasvāharaṇodyuktaṃ dasyucaurādiyuktibhiḥ /
jyotiṣkaḥ kupitaṃ jñātvā nirviṇṇaḥ samacintayat

9.61

apuṇyaparipākeṇa prajānāṃ janakopamaḥ /
saṃyātaḥ smṛtiśeṣatvaṃ rājā vātsalyapeśalaḥ

9.62

ko 'nyastatsadṛśo yasmin nirvyājasarale prajāḥ /
pitarīva kṛtāśvāsāḥ sukhaṃ rātriṣu śerate

9.63

dhaninastṛṇavatprāpyāḥ prāpyante ratnavadbudhāḥ /
amṛtādapi duṣprāpyaḥ saujanyasaralo janah

9.64

nirvyājavaidagdhyajuṣāmamugdhasaralātmanām /
anuddhatonnatānāṃ ca viralaṃ janma tādṛśām

9.65

adhunā dveṣadurvṛttaḥ pravṛttanikṛtirnṛpaḥ /
pāpapākena lokānāmakāle kalirāgataḥ

9.66

mitre jagati yāte 'staṃ tasmin bhāsvati bhūpatau /
doṣodayaḥ pravṛddho 'yamandhakārāya tatsutaḥ

9.67

nūnaṃ satāmatītānāṃ niṣkāraṇasuhṛt khalaḥ /
yadvṛttaparabhāgeṇa yaśasteṣāṃ prakāśate

9.68

tasmādiyaṃ parityājyā nṛpatyadhiṣṭhitā mahī /
kāle k alau kṣitīśe ca janānāṃ jīvitaṃ kutaḥ

9.69

varaparicayodārā dārāh satāṃ guṇinām guṇāḥ
kulamavikalaṃ bhavyā bhūtiryaśaḥ śaśisaṃnibham /
sthitisamucitaṃ vṛttaṃ vittamanimittamanāpadaṃ
guṇavati nṛpe sarvaṃ bhavatyapāṃśulaṃ prajākulam

9.70

dharmadrumasya dhanamūlasamudgatasya nirdoṣakāmakusumapravarojjvalasya /
lokaḥ sukhāni kila puṇyaphalāni bhuṅkte hato na cet kunṛpatervinipātavātaiḥ

9.71

kaliḥ kālaḥ patirbālastatpratāpaścitānalah /
akālaviplavottālakhalavetālasaṃkulaḥ

9.72

prītirviṣaṇṇā khinnā dhīḥ sukhaśrīrgatayauvanā /
adhunā vibhavābhoge bhogayoge na me ruciḥ

9.73

dhanaṃ bhūmirgṛhaḥ dārāḥ sutā bhṛtyāḥ paricchadāḥ /
aho niravadhiḥ puṃsāmādhivyādhiparigrahaḥ

9.74

yathā yathā vivardhante grīṣmoṣmaviṣamāḥ śriyaḥ /
tathā tathā jvalatyeva tṛṣṇātāpaḥ śarīriṇām

9.75

pravṛddhairapi vittaughe rājanyopārjitairnṛṇām /
lavaṇābdheriva jalairvitṛṣṇā naiva jāyate

9.76

nāsti nāstītyasaṃtoṣād ya eva dhanināṃ japaḥ /
pubarbhave bhavet ko vā sa eva praśamo yadi

9.77

kiṃ vittairdurnimittaiḥ kalikalahamohalobhānuvṛttaiḥ kiṃ bhogairviprayogairvyasanaśatapatanābhyāsasaṃsaktarogaiḥ /
kiṃ vā mithyābhimānairnarapatisadanaprātasevāvamānaiḥ
asmin vairāgyameva kṣayasamayabhaye bhogyamārogyayogyam

9.78

atikrānte kāle svajanasuhṛdālokavimale
samāpanne mohaprabala (tara) kāluṣyamaline /
sukhāśvāsah puṃsāṃ praśamasalilasnātamanasāṃ
parityaktāyāse vijanavanavāse parivayaḥ

9.79

iti saṃcintya sa ciraṃ paraṃ vairāgyamāyayau /
duḥkhaṃ mohāya mūrkhāṇāṃ vivekāya ca dhīmatām

9.80

sa datvā sarvamarthibhyaḥ prayayauḥ sugatāśramam /
śrīśṛṅkhalākṛṣṭamatirna hi satyasukhonmukhaḥ

9.81

yadaiva rājhaṃsena smaryate śuci mānasam /
tadaivāsmai vasumatī sarasīva na rocate

9.82

yāte duḥsahamohadhūmamaline bhogānurāgānale
saṃtoṣāmṛtanirjhareṇa manasi prāte śanaiḥ śītatām /
naitāḥ pānamadottaraṅgavicaladvārāṅgarāṅganābhaṅgura-
bhrūbhaṅgakṣaṇasaṃgamāḥ śamavatāṃ kurvanti vighnaṃ śriyaḥ

9.83

sarvajñaśāsanavinaṣṭabhavādhvakaṣṭaḥ pravrajyayā vimalameva padaṃ praviṣṭaḥ /
saṃprāpya sarvasamatāmasamaprakāśaḥ nirlakṣyamokṣagamanāya munirbabhūva

9.84

tām bodhisiddhimālokya jyotiṣkasya savismayaiḥ /
bhikṣubhirbhagavān pṛṣṭaḥ prāgvṛttāntamabhāṣataḥ

9.85

janmakṣetraśatoptānāṃ bījānāmiva karmaṇām /
bhujyate phalasaṃpattiravisaṃvādinī janaiḥ

9.86

rājño bandhumataḥ puryāṃ bandhumatyām mahāyaśāḥ /
abhūdanaṅgano nāma śrīmān gṛhapatiḥ purā

9.87

śāstātha samyaksaṃbyddho viaśvī nāma tā purīm /
janacārikayā prātaḥ kadācit sukṛtaiḥ satām

9.88

dvāṣaṣṭibhiḥ sa bhikṣūṇāṃ sahasaiḥ parivāritaḥ /
śraddhayānaṅganenaitya praṇamyopanimantritaḥ

9.89

sarvopakaraṇaistena traimāsaṃ paricāritaḥ /
yathā tathaiva rājñāpi praṇipatya nimantritaḥ

9.90

bhogaiḥ spardhānubandhena sa tābhyāmadhivāsitaḥ /
anaṅganena paurārhairbhūpālārhaiśca bhūbhujā

9.91

gajadhvajamaṇicchatracāmarodārayā śriyā /
taṃ dṛṣṭvā pūjitaṃ rājña cintārto 'bhūdanaṅganaḥ

9.92

tasya sattvāvadātasya pakṣapātī śatakratuḥ /
cakāra divyayā lakṣmyā sāhāyyāṃ jinapūjane

9.93

sa tayā divyayā bhūtyā bhagavantamapūjayat /
yadagre cakravartidhrīrlajjābhājanatām yayau

9.94

ratnairnyakṣatacandrasūryabhānarākaṃkīraṇairāvaṇabhair (?)
amlānāmbaragandhamālyaśabalaiḥ kampadrumāṇāṃ phalaiḥ /
bhaktiprahvaścīvilāsacanāhelocchasaccāmaraṃ
tenābhyarcitamākalayya sugataṃ lajjānato 'bhūnnṛpaḥ

9.95

iti bahutaraṃ bhaktyā śāstuḥ phalaṃ tadanaṅganaḥ
śubhapariṇateḥ puṇyodāraḥ purā samavāptavān /
vimalamanasastasyaivāsau kṣaṇapraṇidhānataḥ para
iva ravijyotiṣko 'bhūt sa eva padāśritaḥ

9.96

ityāha vimalajñānaprakāśitagatrtrayaḥ /
praṇīdhānopadeśāya bhikṣūṇāṃ bhagavān jinaḥ

Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc