Avadānakalpalatā · Chapter 47

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śālistambāvadānaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśaḥ pallavaḥ //
47. sarvārthasiddhāvadānam /
svārthapravṛttau vigataspṛhāṇāṃ paropakāre satatodyatānām /
kleśeṣvabhītā vyasanairanītā vighnairapīḍākarameti siddhiḥ

śrāvastyāṃ bhagavān pūrvaṃ jino jetavanasthitaḥ /
dharmākhyānaprasaṅgena bhikṣusaṃghamabhāṣata

āsīdakhilabhūpālamaulilālitaśāsanah /
siddhārtho nāma sukṛtī sārvabhaumo mahīpatiḥ

sāgarākhyasya nāgasya sūnurjaladhivāsinah /
sarvārthasiddhaḥ putratvaṃ prayayau tasya bhūpateḥ

sa bhādrakalpiko bodhisattvaḥ sattvojjvalaprabhaḥ /
jātamātraḥ kṣititalaṃ cakre pūrṇaṃ svaṛddhibhiḥ

tasya pravardhamānasya dharmasyeva samudyayau /
samastabhuvanavyāpi vibudhābhyarcitaṃ yaśaḥ

sa kadācidvarodyāne syandanena yuvā vrajan /
dadarśa vṛddhapuruṣaṃ devatānirmitaṃ puraḥ

taṃ vilokya jarājīrṇaṃ jātavairāgyavāsanah /
saṃsāramiva niḥsāraṃ sa śarīvamamanyata

udyānayātrāvirataḥ śanaiḥ pratinivṛtya saḥ /
dāridyravidrutacchāyānadrākṣīt kṛpaṇān pathi

dṛṣṭvā tānasukhakleṣṭān karuṇākṛṣṭamānasaḥ /
acintayadaho duḥkhaṃ sahante bhuvi durgatāḥ

adānaprabhavaṃ duḥkhaṃ vadantīti visaṃgatāḥ /
pṛthivyāṃ ratnapūrṇāyāṃ parapiṇḍopajīvinaḥ

idamevāvisaṃvādi cihnaṃ kaluṣakarmaṇām /
dīnāṃ yadete yācante puruṣaṃ puruṣāḥ param

aho duṣkṛtameteṣāmavadhūtāḥ pade pade /
yadete mārgaṇodvignā bhikṣitvāpi bubhukṣitāḥ

iti saṃcintya suciraṃ viścakleśakṣayodyataḥ /
yadaridraṃ jagatkartuṃ ratnārthī jaladhiṃ yayau

kathacidiva saṃsaktaḥ sa pitrā dṛḍhaniścayaḥ /
smāruhya pravahaṇaṃ ratnadvīpamavāptavān

tatra pravahaṇārūḍhān vaṇijaḥ sahayāyinaḥ /
so 'bravītkriyatām kāmaṃ yuṣmābhirmaṇisaṃgrahaṃ

etaiḥ sāmānyaratnaistu mama nāsti prayojanam /
kośe mahānti bhāsvanti santi ratnottamāni naḥ

kiṃ tu cintāmaṇiprāptyai vipulo 'yaṃ mamodyamaḥ /
tena vidrutadāridyrāṃ kartumicchāmi modenīm

śrutaṃ mayā nāgarājaḥ sāgarākhyo mahodadhau /
vasatyasti gṛhe tasya cintitārthaprado maṇiḥ

vilaṅghya viṣamaṃ mārgaṃ tamādātuṃ vrajāmyaham /
nāsti dhairyasahāyānām durgamaṃ vyavasāyinām

na ca madvirahe kiṃcid vyasanaṃ vo bhaviṣyati /
satyameva parārtho 'yaṃ yadi me sukṛtodyamaḥ

ityuktvā tān samāmantrya pratasthe sthiraniścayaḥ /
mahatīṃ dhṛtimālambya sattvavān pārthivātmajaḥ

gulphamātreṇa saptāhaṃ gatvā gaṅgamavartmanā /
jānudaghnena saptāhaṃ saptāhaṃ pauruṣeṇa ca

catvāri saptarātrāṇi tataḥ puṣkariṇījalaiḥ /
gatvā dṛṣṭiviṣān ghorān dadarśa phaṇinaḥ puraḥ

maitrīyuktena manasā kṛtvā tānatha nirviṣān /
krūrakopairvṛtaṃ yakṣairyakṣadvīpamavāpa saḥ

tatra maitreṇa manasā vītakrodhān vidhāya tān /
śuśrāva tairabhihitaṃ vipulotsāhavismitaiḥ

kumāra sphīṭasattvena tathā vīryeṇacāmunā /
nāgarājasya bhavanaṃ samāhitamavāpya tam

kālena samyaksaṃbuddhaḥ sarvajñastvaṃ bhaviṣyasi /
śrāvakāśca bhaviṣyāmo vayaṃ tvadanuyāyinaḥ

prasannairiti tairuktamabhinandya nṛpātmajaḥ /
rakṣevarāvṛtaṃ prāpa rākṣasadvīpamutkaṭam

tathaiva vigatakrūravikāraistaiḥ sa pūjitaḥ /
bhūjotkṣepeṇa nikṣiptaḥ kṣaṇānnāgendrasadmāni

sa tatra dīptavibhave divyotsāsasukhocitaḥ /
aśṛṇoddīrghaduḥkhārtisūcakaṃ rodanadhvanim

sa tamākarṇya sodvegaḥ prakṛtyaiva dayārdradhīḥ /
kimetaditi papraccha dṛṣṭvāgre nāgakanyakām

sā taṃ babhāṣe saṃsaktaśokoṣmapiśunairmuhuḥ /
mlānayantīṃ svaniśvāsaurbimbādharadalatviṣam

guṇāvān nāgarājasya putraḥ kamalalocanaḥ /
jyoṣṭhaḥ sarvārthasiddhākhyaḥ priyaḥ pañcatvamāgataḥ

tataḥ pratigatānande vinivṛttasukhotsave /
dhanena rodanenāsminna bhavedbhavane sthitiḥ

iti tasyā vacaḥ śrutvā so 'ntaḥ paricitāṃ vahan /
svadeśadarśanaprāpto nāgarājāntikaṃ yayau

nāgarājastamāyāntaṃ parijñāya priyāsakhaḥ /
ehyehi putreti vadan babhūvānandavihvalaḥ

martyajanmakathām tena svaṃ cāgamanakāraṇam /
śrutvā niveditaṃ nāgaḥ pariṣvajya jagāda tam

cintāmaṇirayaṃ putra mama maulivibhūṣaṇam /
gṛhyatām tava saṃkalpaṃ na vandhyaṃ kartumutsahe

deyaḥ kṛtajagatkṛtyo mamaivāyaṃ punastvayā /
ityuktvāsmai dadau divyacūḍaṃ ratna vimucya saḥ

hṛṣṭaḥ praṇamya nāgendraṃ yayau pravahaṇāntikam

samudradevatā tatra taṃ dṛṣṭvā śrutatatkathā /
uvāca kīdṛśaḥ sādho prāptaścintāmaṇīstvayā

* * * * / * * * *

* * * * / * * * *

samudre patitaṃ dṛṣṭvā ratnaṃ kṛcchratarārjitam /
sa jagāda dṛḍhodyogavaiphalyodveganiścalaḥ

aho guṇocitākārā praṇayānmṛduvādinī /
vidveṣakaluṣaṃ karma kṛtvā tvaṃ na vilajjase

parotkarṣeṣu saṃgharṣaśokakleśamupaiti yaḥ /
śītalā api tasyaitā jvālāvalayitā diśaḥ

paritsāhaḥ priyo yasya tasya sattvamahodadheḥ /
karpūradhavalaṃ dhatte trilokītilakaṃ yaśaḥ

devi prayaccha me ratnamasmādvirama pātakāt /
apavādalatāṃ karma na sādhoradhirohhati

lobhātpramādāddveṣādvā ratnaṃ cenna prayacchasi /
śoṣayāmyeṣa jaladhiṃ tadimaṃ te samāśrayam

ityuktvā pyasakṛttena sā ratne na dadau yadā /
sa tadā svaprabhāveṇa śoṣāyābdheḥ samudyayau

dhyātamātraṃ sahasrākṣavacasā viśvakarmaṇā /
nirmitaṃ sahasā tasya patramāvirabhutkare

sa tenāgastyaculukākāreṇāmbhaḥ payonidheḥ /
antarīkṣe samutkṣipya cikṣepa kṣamaṇodyataḥ

kṛte bhūbhāgaśeṣe 'bdhau tenātyadbhutakāriṇā /
suranirbhartsitā bhītā devatāsmai maṇīṃ dadau

nirvyājaṃ sāhasaṃ dīptiṃ ratnānāmiva tattvataḥ /
prabhāvaṃ vetti mahatāṃ mantrāṇāṃ tapasāṃ ca kaḥ

sphārastāvadapāravārivirasavyāpārahelābalāt
kallolāvaliyantritāmbaratayā ratnākaraḥ śrūyate /
gambhīraḥ punaraprameyamahimā ko 'pi prabhāvaḥ satāṃ
yasmin vismayadhāmni cintanavidhāvante plavante dhiyaḥ

tataścintāmaṇiṃ buddhvā nijasārthena saṃgataḥ /
rājasūnuḥ svanagaraṃ prāpa pūrṇamanorathaḥ

kṛtakṛtyaḥ prahṛṣṭenaḥ sa pitrā tatra pūjitaḥ /
dhvajāgre ratnamādhāya jagāda janasaṃsadi

parārtha eva yatno 'yaṃ nātmārtho yadi me kkacit /
tena satyena loko 'ya sarvaṃ yātvadaridratām

ityukte sattvanidhinā tena dīnadayālunā /
ratnavṛṣṭiraparyantā nipapāta mahītale

tena ratnasamūhena dikṣu sarvāsu bhāsvatā /
yayau janasya dāridyramayaṃ niḥśeṣatāṃ tamaḥ

āśāpāśavatāṃ balāptraviśatāṃ bāhyāṅgaṇaṃ śrīmatāṃ
dvāḥsthāghātavatām muhurvicalatāṃ dvārodare sīdatām /
dīrghairniḥśvasitaiḥ śucā nipatitāṃ dehakṣayaṃ kāṅkṣatāṃ
dīnānāṃ maṇirāśiraśmiśabalaḥ śrīsaṃgamaḥ ko 'pyabhūt

tacchāsanāduraganāyakameva yāte cintāmaṇau vigatadainyajane ca loke /
sarvatra dānarasikasya janasya cetaḥ sarvārthisārthaviratākulitaṃ babhūva

sarvārthasiddhaḥ kṣitipālasūnuḥ yo 'bhūtsa evāhamihānyadehaḥ /
śrutvetivṛttaṃ kathitaṃ jinena te bhikṣavastanmayatāmavāpuḥ