Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānakalpalatā · Chapter 48

48.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ sarvārthasiddhāvadānaṃ satpacatvāriṃśaḥ pallavaḥ //
48. hastakāvadānam /
mattebhakumbhoccakucābhirāmāḥ karpūrahārāṃśuvilāsahāsāḥ /
prītipradāḥ puṇyavatāṃ bhavanti prauḍhā yuvatyaśca vibhūtayaśca

48.2

tathāgate bhagavati śrāvastyāṃ vanacāriṇi /
abhavatsuprabuddhākhyaḥ śrīmān gṛhapatiḥ purā

48.3

babhūva hastako nāma tasyātidayitaḥ sutaḥ /
pūrvārjitānāṃ puṇyānāṃ sākāra iva saṃcayaḥ

48.4

tasya janmadine jātaścāmīkaramayo mahān /
ekībhūta ivāścaryavrajaḥ pravarakuñcaraḥ

48.5

sa gajendraḥ kumāraśca tatpituśca manorathaḥ /
lokakautukakośāśca pūrṇatāṃ tyulyamāyayuḥ

48.6

sa śaśīva śiśuḥ kāle kalānilayatāṃ gataḥ /
ruruce rucimān sarvalokalocanabāndhavaḥ

48.7

sa śanaiḥ pūritābhogabhujastambhavibhūṣaṇam /
lebhe manobhavārambhabhavanaṃ navayauvanam

48.8

kadācidatha bhūbhartuḥ sa prasenajitaḥ sutām /
tanucīvaracihnena sahajena virājitām

48.9

kanyāṃ cīvarakanyākhyāṃ lāvaṇyalalitānanām /
udyānadarśanāyātāṃ dadarśāyatalocanām

48.10

akliṣṭarūpāmālokya tāmaparyuṣitadyutim /
vismayasmarayostulyamāyayau sahasā vaśam

48.11

so 'cintayadaho kāntamidamatyadbhutaṃ vapuḥ /
yasmin bhāti mukhavyājādadoṣaviśadaḥ śaśī

48.12

lāvaṇyamapratimameva bibhati tanvī bandhūkabandhuradharo madhurasvabhāvaḥ /
drohodyataḥ sarasavidrumapallavānāṃ bimbaprabhāprasabhabhramavandhyakāraḥ

48.13

vakrkraṃ na kṣamate madaṃ śaśamṛtaḥ kleśnāti kāntiḥ sudhām
utphullotpalakānanasya kurute dṛṣṭiḥ prabhābhrtsanam /
manye manmathasaṃgamocitatanoḥ sāptnyabhītipradā
līlāyāsyāḥ sahasā vilāsalaharīśoṣaṃ vidhatte rateḥ

48.14

udvṛtte kaṭhine parodharayuge naśyadviveke ciraṃ
yasyā doṣamaye 'pyaho guṇavatā hāreṇa baddhā sthitiḥ /
yaccāsminnavalambate 'mbujadhiyā rolambarekhā mukhe
lolākṣyāḥ kimapi praśāntanayane līnaṃ munīnāṃ manaḥ

48.15

iti cintayatastasya vapuḥ puṣpaśaropamam /
vilokya bhūpatisutā babhūvāścaryaniścalā

48.16

hṛte lajjāṃśuke tasyāḥ smareṇa smitakāriṇā /
pratyagrapulakākīrṇaṃ vapuḥ spaṣṭamadṛśyata

48.17

ruddhā navābhilāṣeṇa vailakṣyeṇa nivartitā /
manastatraiva nikṣipya sā śūnyeva śanairyayau

48.18

rājadhānīṃ samāsādya lajjāvismayamanmathaiḥ /
mīliteva nilīneva proṣiteva babhūva sā

48.19

kumāro 'pi svabhavane samudbhūtamanobhāvḥ /
tāmevendumukhīmagre saṃkalpairalikhanmuhuḥ

48.20

sa tāṃ mānasasarvasvaṃ smaravidyāmiva smaran /
pradadhyau kurlabhām matvā tanayām cakravartinaḥ

48.21

janmāntare tanuryasya tapaḥparicitā ciram /
dhanyaḥ sa tāmavāpnoti latāṃ sukṛtaśākhinaḥ

48.22

ramyapradānapuṇyena taddarśanamavāpyate /
na jāne tāni puṇyāni yeṣāṃ tatsaṃgamaḥ phalam

48.23

tadvakrkraśītakiraṇasmaraṇotsavena
tasyāśca durlabhatayā virahoṣmaṇā me /
no vedmi kiṃ dhṛtiriyaṃ kimayaṃ vimohaḥ
kiṃ jīvitaṃ kimasubhiḥ sahaḥ viprayogaḥ

48.24

tadvakrkrabjajitaḥ prasahra bhajate kṣaiṇyaṃ kṣapāvallabhaḥ
tadbhūvibhramalajjitaṃ ca vinatiṃ dhate dhanurmānmatham /
tasyāh pallavapeśaladyutimuṣā śoṣādhareṇārditaṃ
nūnaṃ prāpya parājayaṃ vanamahīṃ bimba samālambate

48.25

iti pūrṇenduvadanāvadanadhyānaniścalah /
niśāṃ nināya saṃtyaktaḥ serṣyayeva sanidrayā

48.26

kanyādarśanavṛttāntaṃ tatastena niveditam /
śrutvā pitāsya saṃkrantacintāparicito 'bhavat

48.27

sa tamūce vayaṃ putra rājño 'sya puravāsinah /
sa kathaṃ te duhitaraṃ cakravartī pradāsyati

48.28

aśakyaṃ naiva kurvanti samīhante na durlabham /
asaṃbhāvyaṃ na bhāṣante mānakāmā manīṣiṇaḥ

48.29

cūtacampakavallīṣu svādhīnāsu nirādaraḥ /
cintayan pārijātasya latām śuṣyati ṣaṭpadaḥ

48.30

tava tasyāśca saṃbandhaḥ prājganmavihito yadi /
tadavaśyaṃ bhavatyeva niṣprayatnaphalodayah

48.31

āśāpāśairanākṛṣṭaṃ vicārairakadarthitam /
prayatnabhārairaśrāntaṃ vidhatte bhavitavyatā

48.32

ityākarṇya piturvākyaṃ tattatheti vicintayan /
na cetaḥ kanyakānītaṃ samānetuṃ śaśāka saḥ

48.33

sa gatvā dantayugalaṃ yayāce hemakuñcaram /
navasaṃdarśane rājñaḥ prītiyogyamupāyanam

48.34

puṇyabandhena kariṇā dattaṃ dantayugaṃ tataḥ /
sa hemamayamādāya draṣṭuṃ bhūmipatiṃ yayau

48.35

sa ratnaruciraṃ prāpya bhavanaṃ pṛthivīpateḥ /
praviśyaḥ praṇataḥ prītyai hemadantadvayaṃ dadau

48.36

bhūbhujā viśrutaguṇaḥ prasādenābhinanditaḥ /
varaṃ gṛhāṇetyuktaśca sa na jagrāha kiṃcana

48.37

tasyādīnadyuteścakre mānamabhyadhikaṃ nṛpaḥ /
aucityacārucaritaḥ priyaḥ kasya na niḥspṛhaḥ

48.38

sa sadā darśane rājñaḥ kāñcanāṅgāni dantinaḥ /
punarjātanavāṅgena dattāṇi prīyate dadau

48.39

tamuvāca mahīpālaḥ sevāpraṇayayantritaḥ /
dūtīṃ manaḥprasādaya vadanadyutimudvahan

48.40

prabhūtahemasaṃbhārāṃ gurvīṃ sovāmimāmaham /
na sahe prauravārgo hi bhavaṇīyo mahībhṛtām

48.41

saṃvibhajya janānītaiḥ kā prītirmama kāñcanaiḥ /
tavānarghaguṇā mūrtiriyameva mama priyā

48.42

lobhaḥ puruṣaratneṣu bhūṣaṇārheṣu śobhate /
rājñāṃ kośeṣu sīdanti hemaratnāśmasaṃcayāḥ

48.43

samīhitatamaṃ tubhyaṃ kiṃ prayacchāmi kathyatām /
niḥśeṣakośadānena na nāmānuśayo 'stu me

48.44

rājñṃ dṛkpātapātreṇa prāpyante yadi na śriyaḥ /
tadanarthaṃ gatārthinyā ko 'thaḥ pārthivasevayā

48.45

ityuktaḥ kṣitipālena kumāraḥ kalitāñjaliḥ /
tamabhāṣata bhūpāla dātumarhati ko 'paraḥ

48.46

anarthitena ratnāni vibudhebhyaḥ prayacchatā /
tadunnidraṃ samudrasya mudritaṃ bhavatā yaśaḥ

48.47

mahatāpi prayatnena pūryate na mahāśayaḥ /
alpakānāṃ tadairśvaryaṃ dāridyaṃ tanmahīyasām

48.48

kiṃ tu tvadbhujaguptānāṃ dharmamārgeṇa jīvatāṃ /
janānāṃ nāsti dāridyaṃ draviṇaṃ yena mṛgyate

48.49

dhanārthino na tu vayaṃ na ca sevādhikāriṇaḥ /
dhanaṃ dhanaṃ dhanadhiyāṃ māna eva manasvinām

48.50

mīladguṇena parameśvarasevanena nurmūlatām sumanasāṃ sahasā gatānām /
dainyātpunaḥ kṛpaṇapaṇyapathe cyutānāṃ na sparśamātramapi sādhujanaḥ karoti

48.51

arthitvānmaraṇam varaṃ tanubhṛtām dainyāvasannātmanāṃ
arthī sarvajanāvamānavasatiḥ satkārayogyaḥ śavaḥ /
kumbhastāvadadhah prayāti guṇavān kūpāvatāre paraṃ
yāvanmohatamaḥpraveśavivaśaḥ prāpto 'rthitā lambate

48.52

sāmānyā dhanasaṃpadaḥ krayakṛṣiprāpyā sadā dhīmatāṃ
saṃtoṣo yadi nāsti tatkimaparā bhūmirnidhānāvṛtā /
santyevātiśayaprasādaniratāstā hemaratnakriyāḥ
kasyeṣṭaḥ priyasaṃgamāya vapuṣāṃ sevāmayo vikrayaḥ

48.53

ityapāradhiyastasya vacaḥ śrutvā mahīpatiḥ /
gṝhyatāmaparaṃ kiṃcidityabhāṣata sādaraḥ

48.54

aucityacaturālāpaḥ karkaśo 'pi nṛpāṃ priyaḥ /
kṛpaṇaścāṭukāro 'pi karṇaśūlāya kevalaḥ

48.55

aurdāryaparituṣṭena sa rājñabhyarthitaḥ param /
tamūce yadu tuṣṭo 'si sutā mahyaṃ pradīyatām

48.56

ityukte tena nṛpatiḥ saṃdehāndolitāśayaḥ /
prātarvaktāhamityuktvā kṣaṇaṃ kṣmātalamaikṣata

48.57

sa kumāraṃ visṛjyātha pradhānāmātyamabravīt /
prasādarabhasenaiva kṛtaṃ vākcāpalaṃ mayā

48.58

cakravartikulotpannā kanyā puṇyapaṇocitā /
kathaṃ sāmānyapaurāya guṇamātreṇa dīyate

48.59

dadāmīti pratiśrutya paścādanuśayākulaḥ /
kathaṃ sarādhano bhūtvā bhaviṣyāmyarthiniṣphalaḥ

48.60

kathaṃ prāptasya tasyāhaṃ prātardraṣṭ mukhaṃ puraḥ /
priyo 'pyapriyatāṃ yātaḥ sa me durlabhayecchayā

48.61

nūnaṃ guṇopapanno 'pi prakṛtyaiva śarīriṇām /
vakti yāvanna dehīti tāvadgavati vallabhah

48.62

iti bhūmipateḥ śrutvāḥ vaco dolāvalambinaḥ /
tamuvāca mahāmātyaḥ saṃcintyāvasarocitam

48.63

anālocitaparyantāḥ pratyagrasarasādarāḥ /
svabhāvarabhasā eva bhavanti prabhubuddhayaḥ

48.64

aśakyārthanayā tena lubdheneva guṇodayaḥ /
rājasevāpravṛttena hemahastī vināśitaḥ

48.65

vācyo 'sau bhavatā svairaṃ kanyārthī punarāgataḥ /
hemahastinamāruhya prāptaḥ prāpsyasi me sutām

48.66

tenotkṛttaḥ svahastena kutastasya sa kuñjaraḥ /
na cāsau tadvirahitaḥ punarāyāti lajjayā

48.67

ityamātyasya vacasā nṛpatiryuktimāśritaḥ /
prāptaṃ kumāramanyedyustadevābhimukho 'vadat

48.68

kumāro 'pi gṝhaṃ gatvā vivāhocitamaṅgalaiḥ /
haumadviradamāruhya svajanena sajāyayau

48.69

svarṇavāraṇasaṃrūḍhaṃ tamāyāntaṃ mahīpatiḥ /
vilokyāścaryavibhavaṃ mene puṇyavatāṃ varam

48.70

kautukādatha bhūpālastaṃ gajaṃ hemavigraham /
āruroha mahotsāhaḥ sumerumiva vajrabhṛt

48.71

ārūḍhe pṛthivīpāle na cacāla sa kuñjaraḥ /
prasarsarpa kumāreṇa punaścālaṃkṛtāsanaḥ

48.72

taṃ jñātvā nṛpatirdevaṃ tatprabhāveṇa vismitaḥ /
dhanyo 'smīti vadan kanyāṃ dadau tasmai smaraśriyam

48.73

abhyarcya kanyāratnena nṛpatiḥ puruṣottamam /
harṣotsavasamuddhūtaḥ sudhāsindhurivābabhau

48.74

tataḥ kumāre dayitāmādāya svagṛhaṃ gate /
saphalo 'bhūdanaṅgasya kārmukākarṣaṇaśramaḥ

48.75

nave vayasi bhogārhe navakāntāsamāgame /
tasyābhūdvibhavodāraḥ sadā navanavotsavaḥ

48.76

tataḥ kadācidbhūpālaḥ kṛtakṛtyaḥ prasenajit /
puṇyaprabhāvaṃ jāmātuḥ kalayan samacintayat

48.77

aho divyaḥ prabhāvo 'sau kumārasya pradṛśyate /
na hi sāmānyapuṇyānāṃ pāko bhavati tadvidhaḥ

48.78

kulaṃ lakṣmīharmyaṃ hṛtaśaśimadā rūpalaharī
vayaḥ saṃbhogārhaṃ guṇaparicayo bhūṣaṇacayaḥ /
yaśaḥ puṇyodyānaprasṛtakusumollāsaruciraṃ
na vidmaḥ kasyāyaṃ kuśalapariṇāmasya vibhavaḥ

48.79

iti saṃcintya suciraṃ sa saṃjātakutūhalaḥ /
sarvajñadarśanāvaddhamāruroha manoratham

48.80

sa jātātaramāhūya sutāṃ ca sacivaiḥ saha /
bhagavantaṃ yayau draṣṭuṃ manasā prathamaṃ gataḥ

48.81

yāte dṛṣṭipathaṃ jetavane saṃtyajya vāhanam /
upasṛtyaḥ nṛpaḥ padbhyāṃ bhagavantaṃ vyalokayat

48.82

sa taṃ praṇamya tatpādapadmabhūtiśikhāmaṇiḥ /
sutāṃ jāmātaraṃ cāsmai namro nāmnā nyavedayat

48.83

upaviṣṭeṣu sarveṣu praṇāmānatamauliṣu /
papraccha rājā sarvajñaṃ bhagavantaṃ kṛtāñjaliḥ

48.84

ayaṃ guṇagaopetaḥ kumāraḥ śrīmatāṃ varaḥ /
haimeva dantināyāto bhagavan kena karmaṇā

48.85

iyaṃ cīvarakanyā ca matsutāsya navā vadhūḥ /
kena puṇyaprabhāveṇa jīvitādadhivallabhā

48.86

iti pṛṣṭaḥ kṣitīśena sarvavidbhagavān jinaḥ /
tamūce bhūpate puṃsāṃ puṇyodbhūtā vibhūtayaḥ

48.87

yadudāro yaducito yad bhrājiṃṣṇu yadadbhutam /
spṛhaṇīyaṃ ca yalloke tattatpuṇyasamudbahvam

48.88

vipaśvī bhagavān pūrvaṃ sugataḥ saha bhikṣubhiḥ /
cacāra lokakṛpayā rājño bandhumataḥ pure

48.89

tasminnavasare tatra kumāryā saha dārakaḥ /
vikrīḍāvartmani puraḥ kṛtvā dārumayaṃ gajam

48.90

tau vilokya samāyāntaṃ dhmātajambūnadadyutim /
phullapadmadalākārakaruṇāsnigdhalocanam

48.91

bhagavantaṃ samudbhūtatadbhaktisarasonmukhau /
krīḍāgajaṃ nivedyāsmai praṇatau tasthatuḥ puraḥ

48.92

bhagavānapi sarvajñastayorjñātvā manoratham /
dayayā caraṇasparśaṃ vidadhe dārudantinaḥ

48.93

samyak cittaprasādena dṛṣṭau bhagavatātha tau /
praṇīdhānaṃ vivāhāya cakraturdārakau mithaḥ

48.94

kulaprabhāvavibhavairbhūyājjanma mamocitam /
vāhanaṃ hemadantī ca kumārasyetyabhūnmatiḥ

48.95

dṛṣṭvā bhagavataḥ kanyā saṃsaktre cārucīvare /
janmacīvarayuktāṃ syāmahametacintayat

48.96

sa eṣa praṇidhānena jātasteneha hastakaḥ /
iyaṃ cīvarakanyā ca tanucīvaralakṣaṇa

48.97

iti kṣrutvā kṣitipatistadvṛttaṃ sugato 'ditam /
mukuṭaspṛṣṭatatpādapadmaḥ svabhavanaṃ yayau

48.98

yāte savismayaṃ rājñi kumāraḥ saha jāyayā /
kathyamānaṃ bhagavatā dharmaṃ śuśrāva śuddhadhīḥ

48.99

tatastau jātavairāgyau kṣīṇasaṃsāravāsanau /
pravrajyayā jitakleśau śuddhāṃ bodhimavāpatuḥ

48.100

vitatasukṛtapuṇyābhyāsayogena puṃsāṃ bhavati kuśalabhājāṃ dharmakāmārthasaṃpat /
abhimatamatha bhuktvā tatphalaṃ sadārāste vighanagaganakāntiṃ śāntimante bhajante

Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc