Avadānakalpalatā · Chapter 41
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāmudrāyaṇāvadānaṃ catvāriṃśaḥ pallavaḥ //
41. kapilāvadānam /
yadbhūpālaviśāladānabibhavaprodbhūtapuṇyādhikaṃ
dānasyātikṛśasya satphalabharamapnotyalaṃ durgataḥ /
śuddhasyaiva vivṛddhadharmadhavalaśraddhāsamṛdhyānvitaṃ
niḥsaṃsāravijṛmbhitaṃ taducitaṃ cittasya vittasya ca
jine jetavanārāmavihāriṇi mahādhanah /
dhīrābhidhānaḥ śrāvastyāmabhūd gṛhapatiḥ purāḥ
tasya paṇḍitanāmabhūt putraḥ sukṛtapaṇḍitaḥ /
akhaṇḍitayaśaḥpuṇyadānālaṃkāramaṇḍitaḥ
sa bāla eva bhikṣūṇām rājārhairvastrabhojanaiḥ /
śāriputrapradhānānāṃ cakārātithisatkriyām
tataḥ kadācidakṣīṇādurbhikṣakṣayite jane /
yācyayācakatulyatve piṇḍicchedo 'thināmabhūt
bhikṣūṇāṃ saṃkaṭe tasmin kāle paramadāruṇe /
paṇḍitaḥ sugatāhūtaḥ pratasthe jetakānanam
taṃ vrajantaṃ turaṅgeṇa kāñcanādāmaśobhinam /
ūcurviṭāḥ samabhyetya guṇotsāhāsahiṣṇavaḥ
arthisārthārthanākalpavṛkṣastvaṃ dikṣu viśrutaḥ /
śatāni pañca saṃprāptāstvāmuddiśyāśayā vayam
alaṃkārāṃśukayugaṃ pratyekaṃ naḥ samīhitam /
adhunaivāvilambena dīyatām yadi śakyate
ityuktastaiḥ sadācāraḥ so 'vatīrya turaṅgamāt /
sādhu pūjāṃ vidhāyaiṣāṃ dhīmān kṣaṇamacintayat
bhagavantamadṛṣṭvaiva gacchāmi svagṛhaṃ yadi /
āsannāmṛtapānasya taṃ vighnaṃ kathamutaśe
adatvā priyamarthibhyo vrajāmi yadi nistrapah /
kathaṃ karomi dānasya tāṃ svayaṃ vratakhaṇḍanām
iti cintayatastasya bhittvā bhūmiṃ samudgataḥ /
nāgarājaḥ svayaṃ śeṣaḥ prādādarthisamīhitam
dattāni nāgarājena vastrāṇyābharaṇāni ca /
sa tebhyaḥ pratipādyāśu yayau niḥśalyatāmiva
te 'pi dṛṣṭvā tadāścaryaṃ puṇyāṃ sugatabhāvanām /
sarvārthasaṃpatsiddhīnāṃ jananīmeva menire
jātacittaprasādāste tenaiva sahitāstataḥ /
bhagavantaṃ yayurdraṣṭuṃ vinaṣṭadveṣakalmaṣāḥ
bhagavantamathālokya kumāraḥ praṇatānanaḥ /
tatpādapadmarajasā dhanyaścakre lalāṭikām
hāraṃ punaścaraṇayoḥ śāstuḥ śaśikarojjvalam /
vinyasya praṇatānagre sa tānasmai nyavedayat
dharmadeśanayā teṣāṃ bhagavān jñānavajrabhṛt /
bhittvā satkāyadṛṣṭyadriṃ srotaḥprāptiphalaṃ vyadhāt
dṛṣṭasatyeṣu yāteṣu tatasteṣu praṇamya tam /
kumāraṃpaṇḍitaṃ prītyā bhagavān svayamabhyadhāt
vatsa puṇyairavāpto 'si paryāptiṃ sukṛtaśriyām /
durbhikṣesvapi bhikṣūṇāṃ kuru bhojyādhivāsanām
parigraho me bhikṣūṇāṃ śatānyarhatrayodaśa /
anye cānviṣya kṛcchrārtāḥ saṃvibhajyāstvayā pure
iti śrutvā bhagavataḥ paṇḍitaḥ pramadākulaḥ /
bhaktyā saṃghasya vidadhe yāvajjīvaṃ nimantraṇam
tataḥ svagṛhamabhyetya rājārhaibhikṣusaṃmataiḥ /
saṃbuddhapramukhaṃ saṃghaṃ sadā bhojyairapūjayat
daridrānadaridrāṃśca yācyānapi ca yācakān /
anukampyān sa vidadhe dānenānyānukampinah
śeṣān kṛpaṇasaṃghātān so 'nviṣya karuṇāmbudhiḥ /
ratnarāśiṃ dadau tebhyo daurgatyatimirāpaham
sa ratnanikarasteṣāṃ jagāmāṅgārarāśitām /
nṛṇāṃ bhāgyāni ratnāni maṇayaḥ prasthajātayaḥ
te tamūcuḥ samabhyetya svapnadṛṣṭadhanā iva /
ratnanāmnā tvayāsmākaṃ sa datto 'ṅgārasaṃcayaḥ
dhanalābhena mahatā sadyaḥ prāptonnatirjanah /
tatsaṃkṣayāt kṣaṇenaiva paribhraṣṭo na jīvati
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā paṇḍitaḥ karuṇānidhiḥ /
tānūce puṇyadīnānāṃ ratnānyāyāntyaratnatām
yuṣmābhirna kṛtaḥ pūrvaṃ mohāt sukṛtasaṃcayaḥ /
tenāyaṃ ratnarāśirvaḥ prayāto 'ṅgārasāratām
ratnāni yatnanihitānyapi yānti dūraṃ puṇyakṣayādupanayanti ca bhāgyayogāt /
vittārjanaṃ patitaśokanimittameva vittaṃ hi cittamucitaṃ sukṛtapravṛttam
tasmād bhavadbhirbhojyāya bhikṣusaṃgho 'dhivāsyatām /
bhogasaṃbhārasaṃpattimahaṃ saṃpādayāmi vaḥ
ityuktāstena taddattavittabhojanasaṃpadā /
te buddhapramukhaṃ saṃghaṃ dinamekamapūjayan
saṃghaṃ yathāvadabhyarcya praṇīdhānamakāri taiḥ /
m ākadācana dāridyraṃ syādasmākamiti kṣaṇam
tataste paṇḍitagirā gatvā dadṝśuragrataḥ /
tamevāṅgāranikaraṃ prayātaṃ ratnarāśitām
bhavane paṇḍitasyātha kumārasya prabhavataḥ /
vivṛtānāṃ nidhānānāṃ nirvighnaṃ śatamudyayau
sa prasenajite rājñe dharmajñaḥ sthitirakṣaṇāt /
dadau nidhānaṣaḍbhāgaṃ sa cāsyāṅgāratāmagāt
kumārasyaiva sukṛtairbhogyo 'yaṃ nidhisaṃcayaḥ /
ityantarīkṣādvacanaṃ tataḥ śuśrāva bhūpatiḥ
kumārasyaiva vacasā tānnidhīnnirdhitāṃ punaḥ /
prāptāṃ vilokya sāścaryaḥ prahiṇottadgṛhaṃ nṛpaḥ
tatastadakhilaṃ vittaṃ vitīrya vipulāśayaḥ /
kumāraḥ saṃpadāṃ cakre sthitiṃ durgataveśmasu
atha niḥsārasaṃsāravicāravirataspṛhaḥ /
anityatāṃ sa saṃcintyaḥ dīraḥ pitarabravīt
anujānīhi māṃ tāvat gantuṃ tāta patovanam /
imā janmaśatocchiṣṭāḥ kliṣṭā mama vibhūtayaḥ
trailokyasaṃpatsaṃprāptiryasmin vrajati bhogyatām /
tadidaṃ sarvabhūtānāmāyurbhājanamalpakam
śīte yasya karomi saṃtatamṛdusparśāṃśukaurgūhanaṃ
saṃtāpe racayāmi yasya śiśiraśrīkhaṇḍacarcārcanam /
yasyārthe viṣaśastravahnibhujagavrātātparaṃ me bhayaṃ
prāptaḥ so 'pyamapāyataḥ parihṛte 'pyāyāti kāyaḥ kṣayam
bhogādviraktaḥ pravrajyāmādāya dayitāṃ vane /
viharāmi haran cintāṃ cintātaptasya cetasaḥ
ityuktvā sa parityajya viṣayasnehabandhanam /
kṛtābhyuopagamaḥ pitrā śāriputrāśamaṃ yayau
tatra pravrajitastena pātrapāṇiḥ sacīvaraḥ /
tasyaivānucaro bhūtvā vicacāra yatavfataḥ
sa dṛṣṭvā karṣakairdhārāṃ kṣetrāt kṣetrapravartitām /
nirdiṣṭena pathā yāntīṃ vismayādityacintayat
aho vihitamārgeṇa gacchatāmapyacetasām /
jalānāṃ karmasaṃsiddhardṛśyate natu dehinām
saṃcintyeti vrajannagre dṛṣṭvā yaṣṭīkṛtaṃ śaram /
prataptamiṣukāreṇa pradadhyau dhīmatāṃ varaḥ
tāpāt praguṇatāmete yānti niścetanāḥ śarāḥ /
na tu saṃsārasaṃtaptā api vakrāḥ śarīriṇaḥ
iti dhyāyan vilokyāgre takṣṇā śakaṭacakratām /
nītāni dṛḍharūpāṇi punaścintāṃ samāyayau
aho nu ghaṭanāyogād yānti karmaṇyatāṃ kṣaṇāt /
niścetanānid ārūṇi na cittāni śarīriṇām
it caṃcintya saṃyātaḥ sudharmaniyamādaraḥ /
vatsalaṃ pitaraṃ putra ivācāryamuvāca saḥ
ārya eva prayātvadya piṇḍapātāya matkṛte /
ahaṃ tu bhavatādiṣṭaṃ cintayāmi nijavratam
ityupādhyāyamabhyarthya bhaktakṛtyāya paṇḍitaḥ /
tasmin yāte tadādiṣṭaṃ vihārāgāramāviśat
tatra yaṣṭīkṛtatanuḥ kṛtvā pratimukhīṃ smṛtim /
sa pradadhyau nijaṃ dharmaṃ baddhaparyaṅkaniścalaḥ
tasmin samādhisaṃnaddhe vasudhā sadharādharā /
vicacālākhilāmbhodhijalaloladukūlinī
śakrastaṃ dhyānanirataṃ jñātvā nirvighnasiddhaye /
dideśa dikṣu rakṣāyai dikpālān sendubhāskarān
bhagavānatha sarvajñastasya siddhimupasthitām /
pākāt kuśalamūlānāṃ jñātvā kṣaṇamacintayat
āsannārhatpadasyāsya śāriputraḥ sametya cet /
dvāramuddhāṭayenmadhye vighna eṣa na saṃśayaḥ
tasmādāgacchatastasya gatvā svayamahaṃ puraḥ /
karomi kālahārāya nānāpraśnāśrayāḥ kathāḥ
iti saṃcintya bhagavān svayaṃ taddiśamāgataḥ /
bhikṣorāgacchatasyasya vjlambaṃ kathayākarot
suraprabhāvānniḥśabde nabhogatavihaṃgame /
loke nirvātadīpasya tulyatāṃ prāpa paṇḍitaḥ
srotaḥ prāptiphalādūrdhvaṃ sakṛdāgāmyavāpya saḥ /
anāgāmiphalaṃ prāpya tato 'rhatphalamāptavān
tataḥ kathānte sugate prayāte nijamāśramam /
śāriputraḥ praviśyarkamiva śiṣyaṃ vyalokayat
taṃ dṛṣṭvā sahasottīrṇaṃ viśīrṇabhavabandhanam /
siddhiṃ yugaśataprāpyāṃ tasya tām praśaśaṃsa saḥ
tāṃ tasyārhatpadaprāptiṃ śrutvā jagati viśrutām /
bhikṣubhirbhagavāṇ pṛṣṭastatkathāmabravījjinah
bhagavān kāśyapaḥ pūrvaṃ vārāṇasyāṃ tathāgataḥ /
saha bhikṣūsahasrāṇāṃ viṃśatyā puravāsibhiḥ
śraddhāpraṇītaiḥ śucibhiḥ sarvabhogyairmanonugaiḥ /
uvāsa pūjitah kaṃcit kālaṃ sattvahitodyataḥ
bhikṣupūjāpare tatra vartamāne gṛhe gṛhe /
acintyayadviniḥśvasya durgato nāma durgataḥ
dhiṅ māmatīva dāridyrāt nīcaṃ niṣkuśalakriyam /
naiko 'pi mandabhāgyena yena bhikṣurnimantritaḥ
tyājyā janasya sakalavyavahārabāhyāḥ vākyapramāṇapadasaṃdhiṣu naiva yogyāḥ /
naṣṭakriyā vigatakārakatarkahīnāḥ śabdā ivārtharahitāḥ puruṣā bhavanti
iti cintānalākrāntaṃ ninditaṃ dhanahīnataḥ /
taṃ samāhūya ko 'pyetya sukṛtaprerako 'bhyadhāt
kṣīṇārthenāpi bhavatā janmāntaraśubhāptaye /
yathākathaṃcideko 'pi bhikṣuḥ kiṃ na nimantritaḥ
ityuktastena saṃsaktaśalyaḥ punarivāhataḥ /
bhiokṣubhojanavaikalyāt sa bhṛdhaṃ vyathito 'bhavat
kathaṃcitkṣḥutparikṣāmaḥ sa gatvā śreṣṭhimandiram /
yatnena prāpa mūlyāṃśaṃ dārupāṭanakarmaṇā
kṛtvā tatraiva tadbhāryā śuddhataṇḍulakhaṇḍanam /
tadaṃśabhṛtimūlyāptaṃ bhaktyā bhartre nyavedayat
samudyatasya tasyātha bhikṣubhojanasiddhaye /
śuddhaye śuddhasattvasya śakro 'bhūdanusādhakah
divyavarṇarasāmode bhojye śakreṇa sādhite /
prītyā pracchannarūpeṇa bhikṣuṃ lekhe na durgataḥ
vibhūtimohitairgūḍhaiḥ pūrvaṃ puranivāsibhiḥ /
saṃghe nimantrite duḥkhāt durgato martumudyayau
kṛpayā tasya bhagavān svayamabhyetya kāśyapaḥ /
śuddhisiddhiṃ parijñāya cakre bhojyapratigraham
aho 'haṃ bhavato bhojyaṃ prayacchāmīti bhūbhujā /
prayatnāt prārtito 'pyarthaṃ naivāmanyata durgataḥ
guṇadraviṇasaṃpūrṇaḥ syāṃ daridraprasādanaḥ /
bhagavantamathābhyarcya praṇīdhānaṃ cakāra saḥ
svāśramaṃ kāśyape yāte surendre ca divaṃ gate /
durgatasya gṛhaṃ sarvaṃ divyaratnaipūrayat
viśvakarmā tatastasya vidadhe śakraśāsanāt /
bhavanaṃ rucirodyānaṃ ratnastambhavibhūṣitam
saṃprāptavimalaiśvaryaḥ sahitaṃ sarvabhikṣubhiḥ /
saptāhaṃ vibhavairbhogaiḥ sa kāśyapamapūjayat
kṣutkṣāmāṅganamarthibhiḥ parihṛtadvāraṃ rudaddārakaṃ
gehaṃ niścalakajjalānyapi sthalīkoṇasvananmakṣikam (?) /
cullīsuptabiḍālabālamaparaṃ yasyābhavadrauravaṃ
śrīstasyaiva nṛpaspṛhāspadatayāścaryaṃ na kasya svayam
tena dānaprabhāveṇa sudhāśuddhena durgataḥ /
janmāntare paṇḍitatāmavāpyārhattvamāgataḥ
iti paṇḍitapūrvajanmavṛttaṃ kathitaṃ sarvavidā guṇādareṇa /
avadhārya viśuddhadānapuṇyaṃ kuśalārhaṃ praśaśaṃsa bhikṣusaṃghaḥ
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0