Avadānakalpalatā · Chapter 40
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kapilavadānaṃ nāma ekonacatvāriṃśaḥ pallavaḥ //
40. udrāyaṇāvadānam /
tulyameva puruṣeṇa bhujyate kāyabhājanagataṃ śubhāśubham /
dehināṃ vividhakarmajaṃ phalaṃ na hyabhuktamupayāti saṃkṣayam
bhagavān sugataḥ pūrvaṃ pure rājagṛhābhidhe /
kalandakanivāsākhye vijahāra vanāntare
bimbisāraḥ kṣitipatistatrābhūdviśrutaḥ śriyā /
ākaraḥ saravratnānāṃ ratnākaram ivāparaḥ
babhūva samaye tasmin raurukākhye pure nṛpaḥ /
śrīmānudrāyaṇo nāma yaśaścandramahodadhiḥ
tasya candraprabhā nāma patnī candrānanābhavat /
śikhaṇḍī yuvarājaśca sūnurvikramakarkaśaḥ
hiruko bhirukaśceti tasyāmātyau babhūvatuḥ /
gaṇanīyau na vinaye yayuḥ śukrabṛhaspatī
jātā bhūmibhujaḥ prītirlekhakhatviṣastayoḥ /
raverdūrasthitasyāpi kamalākarayoriva
apūrvaratnanicayapreṣaṇairbahuśastayoḥ /
paripūrṇaṃ paraṃ prāpa sakhyaṃ prema vidhānataḥ
dūrasthāpi paraṃ prītiḥ satāṃ kīrtirivākṣayā /
saṃsaktāpi khalaprītistṛṇajvāleva na sthirā
kadāciddivyaratnāṅkaṃ kavacaṃ kāñcanojjvalam /
prāhiṇod bimbisārāya sāramudrāyaṇo nṛpaḥ
viṣahsastrāgnirakṣārhaṃ vicitraratnakaṃ ca tat /
suhṛtpreṣitamādāya provāca saciavān nṛpaḥ
idaṃ me prahitaṃ tena saujanyamiva bhūbhujā /
sarva rakṣākṣamaṃ varma gāḍhapremanivedakam
na paśyāmyasya sadṛśaṃ pratideyaṃ tathādhikam /
alpapratikriyā śalyamupakārāpakārayoḥ
ucitaṃ cintyatāṃ kiṃcit preṣaṇīyamato 'dhikam /
sarvairbhadbhirityuktvā nṝpaścintākulo 'bhavat
atha dhīmān mahāmātyaściraṃ dhyātvā tamabravīt /
varṣakārābhidho vipraḥ sarvavidyāsu pāragaḥ
ato bahuguṇaṃ rāgannekamevāstyupāyanam /
tasya saṃpreṣane yatnaḥ kriyatāṃ yadi śakyate
ya eṣa bhagavān buddhaḥ sthitastvadviṣayāntike /
devānāmādarasthānaṃ paṭastatpratimānvitaḥ
aśeṣalokakalyāṇakalikākalpapādapaḥ /
citre svapne 'tha saṃkalpe pṛthupuṇyaiḥ sa dṛśyate
iti mantrivacaḥ śrutvā tathetyuktvā mahīpatiḥ /
gatvā bhagavate namrastamevārthaṃ nyavedayat
anujñātastatastena nṛpaścitrakarān varān /
ādideśāśu bhagavatpratimollekhakarmaṇi
jinasyālokayantaste mūrti rūpavśīkṛtāḥ /
yayuḥ pramāṇagrahaṇe pragalbhā apyaśaktatām
saṃkrāntāṃ nimalapaṭe chāyāṃ bhagavatastataḥ /
suvarṇabhāvanābhikhyāṃ te śanaiḥ samapūrayan
prāḥiṇodatha bhūpālastaṃ buddhapratimāpaṭam /
jagannayanapuṇyānāṃ mūrtānāmiva saṃcayam
bimbisārasya hastāṅkalekhāmudrāyaṇo nṛpaḥ /
paṭasya purataḥ prāptām hṛṣṭaḥ svayamavācayat
sugatacaraṇapadmanyāsapuṇyopakaṇṭhāt
tridaśapuraviśeṣānmāgadhodāraradeśāt /
kuśalakalitamūrtirbhūpatirbimbisāraḥ
kṣititalatilakaṃ tvāṃ dharmabandhurbravīti
etatte prahitaṃ hitaṃ bhavamahāmohāmaye bheṣajaṃ
rājadveṣaviṣāpahaṃ bhagavato bimbaṃ śaśāṅkatviṣaḥ /
tṛṣṇāpacchamanaṃ prasannamadhuraṃ tvannetrapātrārpitaṃ
dhanyaḥ puṇyarasāyanaṃ piba haṭhādākaṇṭhamutkaṇṭhitaḥ
sanmārge viniyojanaṃ sguṇagaṇādhāne sadādhyāpanaṃ
durvyāpāranivāraṇam thirasukhaprāptau paripreraṇam /
nirvyājopakṛtau nirantaratayā sarvātmanā vartanaṃ
kartavyaṃ kimataḥ paraṃ priyahitaṃ kalyāṇamitraiḥ satām
iti lekhārthamāsvādya suhṛtpremāmṛtocitam /
rājā gajādhirūḍhasya paṭasya prayayau puraḥ
abhinandya tamānandāt sāmātyaḥ sapurohitaḥ /
hemasiṃhāsanotsaṅge sa prasārya nyaveśayat
lāvaṇyapuṇyanilayaṃ dṛṣṭvā tatsaugataṃ vapuḥ /
namo namah prabuddhāyetyavadajagatījanaḥ
buddhābhidhānaṃ śrutvaiva pulakālaṃkṛtākṛtiḥ /
puṣpavarṣe surairmukte vismito 'bhūnmahīpati
puṇyaṃ bhagavataḥ śrutvā sa tatra caritāmṛtam /
payodānādasotkaṇṭhanīlakaṇṭhatulāṃ yayau
dvādaśāṅgaṃ paṭasyādha sānulomaviparyayam /
pratītyasamutpādaṃ ca dṛṣṭvā mohaṃ mumoca saḥ
srotaḥprāptiphalenaivaṃ dṛṣṭasatyo 'tha bhūpatiḥ /
dideśa pratisaṃdeśaṃ sakhyurbhikṣurvisarjanaiḥ
bimbisārastatastasmai kṛtvā bhagavato 'rthanām /
kātyāyanaṃ ca vyasṛjat śailākhyām cāpi bhikṣuṇīm
udrāyaṇasya nṝpaterāryaḥ kātyāyano 'tha saḥ /
pūjāvidhāyinastatra vidadhe dharmadeśanām
dharmadeśanayā tasya saṃgataḥ sumahān janaḥ /
srotaḥsakṛdanāgāmiphalārhatpadamāptavān
tasmin gṛhapatī khyātau tiṣyapuṣyābhidhau pure /
śāntyai pravrajya tasyāgre parinirvṛtimāpatuḥ
kālena vihitai stūpau dehānte jñātibhistayoḥ /
tannāmacihnāvadyāpi vandante caityavandakāḥ
devyāścandraprabhāyāśca śaolākhyā sāpi bhikṣuṇī /
krameṇāntaḥpure cakre satataṃ dharmadeśanām
kadācidatha bhūpālah krīḍagāragatāṃ priyām /
tāmajñāsīnnimittajñaḥ saptāhāvadhijīvitām
jñātasaṃsāracaritastatastāṃ vaśudhādhipaḥ /
anujajñe śubhapadaṃ prātuṃ pravrajyayā puraḥ
svākhyāte dharmavinmaye bhikṣukyā nṛpatergirā /
devī pravrajitā dehaṃ dine tatyāja saptame
cāturmahārājikeṣu deveṣu sahasaiva sā /
prayātā devakanyātvaṃ jagāma jinakānanam
tatra pūrṇenduvadanā divyābharaṇabhūṣitā /
dṛṣṭvā śākyamuniṃ hṛṣṭā sā papātāsya pādayoḥ
prakīrṇadivyapuṣpāyāstasyāścakre tathāgataḥ /
dharmopapādanaṃ yena dṛṣṭasatyā jagāma sā
sā gatvā nagaraṃ patyurvyomnā mūrtirivaindavī /
vibodhya niśi suptasya cakre bodhiprakāśanam
yātāyāṃ svapadaṃ tasyāṃ prabhāte vasudhādhipaḥ /
pravrajyābhimukhaḥ putramabhiṣicya śikhaṇḍinam
prajātrāṇāya nikṣipya taṃ mahāmātyayostataḥ /
nṛpaterbimbisārasya suhṛdaḥ sa yayau puram
bimbisārastamāyātaṃ vigatacchatracāmaram /
nṛpopacāraiḥ praṇataḥ prītipūtairapūjayat
viśrāntamāsanāsīnaṃ sa tamūce savismayaḥ /
hṛṣṭhaḥ saṃdarśanenāsya śrīviyogena duḥkhitaḥ
rājannanantasāmantamauliviśrāntaśāsanaḥ /
pākaśāsanatulyastvaṃ kathamevamupāgataḥ
abhinnavakrkraprakṛterguptamantrasya dhīmataḥ /
pareṇa rājyaharaṇaṃ vīra saṃbhāvyate na te
iti pṛṣṭaḥ sa suhṛdā sasmitastamabhāṣata /
rājan vṛddhivibhūtirme na priyā sarvagāminī
viṣayāsvādavaimukhyād vitṛṣṇena mayā svayam /
utsṛṣṭamiva saṃtyaktamaiśvaryaṃ bhogabhājanam
tvayā kalyāṇamitreṇa sugatapratimāpaṭaḥ /
yo 'sau hitāya prahitaḥ s avairāgyagururmamaḥ
adhunā tvatprasādena gatvā bhagavato 'ntike /
icchāmyavāptuṃ pravrajyāmagārādanagārikaḥ
iti sakhyurvacaḥ śrutvā tattatheti vicintya ca /
sādarastadvivekena bimbisārastamabravīt
dhanyo bahumataścāsi satāṃ tvaṃ pṛthivīpate /
kathaṃ saṃsāravimukhī jātā te matirīdṛśī
saṃtoṣavibhavo bhogasubhagaḥ śobhase param /
lakṣaṇaṃ śuddhasattvānāṃ vairājyābharaṇaṃ manah
kiṃ sāmrājyamahaujasā sarajasā duḥsādhanaiḥ sādhanaiḥ
kiṃ bhogaiḥ kṣaṇabhojanaiḥ kulaṣadaiḥ kiṃ sattvaduḥkhaiḥ sukhaiḥ /
saṃsāroparamāya cetasi satāṃ janmāntaropārjitaṃ
vairāgyaṃ kurute padaṃ yadi mahāmohaprarohāpaham
yena prāṇamanaḥpriyā vasumatī saṃtyajyate līlayā
trailokyābhimate 'pi yaḥ smarasukhe vaimukhyadīkṣāguruḥ /
saṃmohavysanāturaṃ jagadidaṃ yenānukampāspadaṃ
puṇyaiḥ ko 'pi sa jāyate matimatāṃ saṃsāravāmaḥ śamah
ityuktvā bimbisārastaṃ nītvā veṇuvanāśramam /
sapraṇāmaṃ bhagavate tadvṛttāntaṃ nyavedayat
udrāyaṇo 'pi sugatākāraṃ suciracintitam /
vilokya harṣādātmānaṃ kṛtakṛtyamamanyata
parṇāmavyagraśirasā saṃsāracchedini tanau /
papāta bhagavaddṛṣṭistasya pravrajyayā saha
bhikṣubhāvamathāsādya pātrapāṇiḥ sa cīvarī /
nagare piṇḍapātārthī cakāra janavismayam
prajāḥ śikhaṇḍī dharmeṇa pālayitvā prasannadhīḥ /
yātaḥ kālena kāluṣyamadharmābhirato 'bahvat
kaluṣaṃ kāñcanarucivyaktavidyudvilāsinī /
na kasya kurute lakṣmīrmeghamāleva mānasam
anāyattaṃ mahāmātyau hiruko bhirukaśca tam /
adharmakarmanirataṃ kruddhau tatyajatuḥ prabhum
tatpade vihitau rājñā sacivau daṇḍamugdarau /
cittānuvṛttikuśalau svairaṃ saktaṃ tamūcatuḥ
prajārañjanasaṃsaktā rājadaurjanyavādinaḥ /
svayaśaḥkhyāpanāyaiva jāyante dhūrtamantriṇaḥ
na dharmaṃ na sukhaṃ nārthaṃ na kīrti na ca jīvitam /
gaṇayanti prabhorarthe te bhṛtyā bhavyabhaktayaḥ
nākhaṇḍitā nākṣayitā nātaptā nāpyapīḍitāḥ /
kurvantyarthakriyā rājñastilatulyāḥ kila prajāḥ
iti bruvāṇau tau rājñā niyuktau rājyacintane /
lobhāt pravṛttau durnītau hantuṃ niḥśaraṇāḥ prajāḥ
nirvicāre durācāre kumatau pṛthivīpatau /
luptasatye mahāmātye prajānāṃ jīvitaṃ kutaḥ
udrāyaṇo 'thācireṇa kadācid vaṇijaṃpathi /
nijadeśāgataṃ vārtāṃ papraccha nṛparāṣṭrayoḥ
so 'vadaddeva kuśalī sutastava mahīpatiḥ /
kiṃ tu sanmantrirahitaḥ kumantrivaśamāgataḥ
tatra prajānāṃ vitatopatāpaḥ ko 'pi pravṛttaḥ prabhuśāsanena /
yenādya tatkutsitadeśajanma divāniśaṃ śocati pauralokaḥ
yatra dhvāntaṃ sṛjati taraṇiryatra candro 'gnivarṣī
yatrodeti prakaṭamamṛtādutkaṭaḥ kālakūṭaḥ /
yatra trātā harati nṛpatirjīvavṛttiṃ prajānāṃ
tatrākrandaṃ prasṝtavipulopaplavaṃ kaḥ śṛṇoti
ityāsaktanṛpāyāsakhinnasyārtimayaṃ vacaḥ /
duḥsahaṃ vaṇijaḥ śrutvā sa tamūce kṛpānidhiḥ
dadgirā tvamito gatvā tūrṇamāśvāsaya prajāḥ /
sthāpayiṣyāmyahaṃ dharme svayametya śikhaṇḍinam
ityuktastena sānandaḥ svadeśaṃ śanakairvaṇik /
gatvā prajānāṃ vidadhe svairamāśvāsanaṃ puraḥ
pravāde prasṛte tasminnamātyau daṇḍamudgarau /
atītabhūpāgamanatrastau bhūpatimūcatuḥ
sarvatra śrūyate deva pravādaḥ sādhuninditaḥ /
vṛddhaḥ pravrajito rājā rājyārthī yatnavāniti
tīvravrataparikliṣṭaḥ saṃbhogābhimukhādaraḥ /
lajjāṃ pravrajyayā sārdhaṃ tyaktvā sa punareṣyati
rājannapakkavairāgyāstyajanti sahasaiva yat /
tat pūrvābhyadhikaṃ teṣāṃ prayāti priyatāṃ punaḥ
lokasthitiviruddheṣu viṣayeṣu viśeṣataḥ /
spṛhā saṃjāyate jantorapathyeṣviva rogiṇaḥ
sukhotsekātparityaktaṃ prahastamupāgatam /
prāyaḥ sarvaṃ bhavatyeva jaḍasyāmramiva priyam
tasmādbhavantamutsārya pratāpanidhimāsanāt /
kṣīṇaḥ śaśīva sthaviraḥ sa rājyaṃ bhoktumicchati
cīvarodvignagātrasya varavastrābhilāṣiṇaḥ /
jātāsya muṇḍite mūrdhni ratnāṅkamukuṭaspṛhā
ratnaharmyeṣu navatāsaṃbhogavibhavodbhavam /
tyaktvā vilāsamāyāsaṃ vanavāsaṃ saheta kaḥ
mṛduśayanasukhārhā ye kathaṃ śerate te
hariṇakharakhurodyatkatkaṇṭakāsu sthalīṣu /
madhu vidhukaraśītaṃ yairnipītaṃ kathaṃ te
vanajagajamadoṣṇaṃ tiktamambhaḥ pibanti
adhunaiva tavāsannapraveśaviṣamasthiteḥ /
ādyaṃmataṃ nyāyavidāṃ rājaputra nipātanam
tasmādanāgato rājā pūrvaṃ vadhyastava prabho /
dīpaṃ hanti pataṅgo hi na dagdhaścetsamāpatan
tayoriti girā kṣipramabhūd bhūpatirākūlaḥ /
khalameghaiḥ kaluṣatāṃ nītaṃ kasya na mānasam
sa tau babhāṣe sāśaṅkaḥ krakacakrūratāṃ gataḥ /
bādhaḥ sādhāraṇaścāyaṃ yuvayormama cāgrataḥ
bhavadbhyāmeva vinayopāyaviśrāntayā dhiyā /
vicārya kāryatātparyaṃ yad yuktaṃ tadvidhīyatām
iti rājñā kṛtotsāhau tau visṛjyāśu ghātakān /
udrāyaṇasyāgrapathaṃ vadhāyaiva babandhatuḥ
so 'piprajñāparitrāṇe niyoktuṃ putramudyataḥ /
bhagavantaṃ samabhyetya vrajāmīti vyajijñapat
sarvajñenābhyanujñātaḥ svakṛtaṃ bhujyatāmiti /
karmapāśasamākṛṣṭaḥ sa yayau rorukaṃ puram
tasmādvrajantaṃ nirvyājamācāramiva durjanāḥ /
duṣṭāmātyaprayuktāste jagnurvartmani ghātakāḥ
tasya cāīvarapātrādīn gṛhītvā nihatasya te /
vyadevayan kṛtaṃ prītyau rājākāryamamātyayoḥ
tataḥ pāpaprahṛṣṭābhyāṃ nṛpastābhyāṃ pradarśitam /
dṛṣṭvā mumoha sahasā raktāktaṃ cīvaraṃ pituḥ
sa labdhasaṃjñaḥ śanakaiḥ śuśoca na tathā gurum /
yathā patitamātmānaṃ ghore narakagahvare
so 'vadadvatsa saṃprāptaṃ phalaṃ khalajanānmayā /
aiśvaryamadhulubdhena pāpapātamapaśyatā
aho bata nirālambe ghore narakasaṃkaṭe /
unnatārohiṇāṃ sadyaḥ pātakaṃ khalasaṃgatam
kṛtametanmahatpāpaṃ duṣṭāmātyadhiyā mayā /
patitasya mamedānīṃ pāvako 'pi na pāvakah
tulyaṃ pituścārhatasya vadhe kā mama niṣkṛtiḥ /
pītaṃ yatra mayaikasmin pātre sadahanaṃviṣam
vṛddhe pitari niḥsaṅke śamaṃ pravrajyayāśrite /
svacitta niśitaṃ śastraṃ lobhādvyāpāritaṃ mayā
yatsaṃcintitameva kampajanakaṃ śrotuṃ nayat śakyate
dṛṣṭaṃ yacca karoti śokakalanāṃ niścetanānāmapi /
yatra krairyamapi prayāti mṛdutāṃ tīvrānutāpāgninā
tatrāpi prasaranti nirghṛṇadhiyām nistriṃśatīkṣṇāḥ kriyāḥ
ityuktvā duḥkahsaṃtaptaḥ pralāpamukharānanaḥ /
nyavārayattayoḥ kopātpraveśaṃ duṣṭamantriṇoḥ
guṇāntaraṃ parijñāya bhirukaṃ hirukaṃ ca saḥ /
ānināya prasādyāśu purāṇau sacivau pituḥ
tataścintākṛśe rājñi śokāt pāṇḍuratām gate /
svairaṃ tajjananīmetya duṣṭāmātyāvavocatām
devi tvatanayaḥ śrīmān svabhāvasaralāśayaḥ /
rājyarakṣāṃ na jānāti svajanocchedakarkaśām
pitā pravrajito 'pyasya rājyaṃ hartumupāgataḥ /
āvābhyāṃ praśamaṃ nītastatra kā nāma vācyatā
nīcatantropapannaścet kramo 'yamaśubhakramaḥ /
rājyābhilāṣiṇo bhikṣostasyāpi sa kathaṃ kramaḥ
āvāṃ pitṛvadhakridhād vāritau bhūbhujā padāt /
svayamadyāpi śokena kiṃ mithyā pariśuṣyate
sukṛtaṃ kṛtamāvābhyām prabhorduḥkhakṛśāṅgatā /
bhavanti sarvabhāveṣu bhṛjyā evāparādhinaḥ
gataṃ śocati kiṃ rājā yatkṛtaṃ kṛtameva tat /
upekṣyate tvayā devi kasmāccintākṛśaḥ sutaḥ
tābhyāmityuditaṃ śrutvā sā rājajananī śanaiḥ /
ūce taralikā nāma tadvākyavihitādarā
ānantaryamidaṃ karma dvayornarakapātakam /
yuṣmanmatādupanataṃ rājñaḥ pūrvakṛtena vā
ahaṃ tu vārayāmyasya śokaṃ pitṛvadhodbhavam /
arhadvadhodbhavaṃ duḥkhaṃ bhavadbhyāmapi vāryatāṃ
iti tau svairamādiśya sā gatvā pārthivāntikam /
tamuvāca śucākrāntaṃ parikṣīṇamivoḍupam
dharmādharmamayaṃ putra rājyaṃ rājñāṃ bahucchalam /
pāpānāṃ śaṅkayā tasmin kiṃ śucā pariśuṣyasi
piturvadhāt pratapto 'si yadi nāma gurupriyaḥ /
tatrocyate samutsṛjya lajjāṃ tvadduḥkhasaṃkaṭe
svairaṃ jātastvamanyena na sa taddharmataḥ pitā /
svecchāhārasukhāḥ putra striyo hi nirapatrpāḥ
ityapriyamapi śrutvā rājā tadvacanaṃ rahaḥ /
pitṛvaiśasapāpograduḥkhasaṃtāpamatyajat
prakurvantyastādrerudayagiriṇā kleśakalanāṃ
kṣaṇāt kṣoṇīkṣmābhṛdvighaṭanavonodaṃ vidadhati /
sṛjantyetā vahniṃ sapadi salilāttacca dahanād
aśādhyaṃ nārīṇāṃ na hi bhavati kiṃcitrtribhuvane
atha so 'rhadvadhenaiva śalyatulyena pīḍitaḥ /
nṛpaḥ papraccha dharmajñānniṣkṛtiṃ tasya karmaṇaḥ
tatastau duṣṭasacivau tiṣyapuṣyākhyacaityayoḥ /
mārjārapotau dhṛtvāntaḥsaktāvāmiṣaśikṣayā
niṣiddhāvapi dhāṣṭaryena praviśya nṛpateḥ sabhām /
tamūcatustīvratāpasaṃtāpapraśamārthinam
deva mithyaiva bhavatā cittamāyāsyate bhṛśam /
sarvakalyāṇā loke 'smin nārhantaḥ santi te matāḥ
yadi satyaṃ bhaveyuste nabhaso rājahaṃsavat /
ṛddhimantaḥ kathaṃ teṣāmanyena vadhasaṃbhavaḥ
na santi tasmādarhantaḥ kutastadvadhapātakam /
sīmāvivādaḥ kastatr yatra grāmo na vidyate
tiṣyapuṣyau gṛhapatī yāvarhatpadamāpatuḥ /
mārjārāvantare jātau tāvevādy asvacaityayoḥ
prakaṭau tau ca dṛśyete pratyakṣaṃ kasya saṃśayaḥ /
pratyayo yadi nāstyeva svayaṃ kiṃ na nirīkṣyate
ityuktvā bhūpateḥ kṛtvā khalau dolākulaṃ manaḥ /
jagmatuḥ sahitau tena caityasaṃdarśanāya tau
apūrvakautukāveśāt tatra saṃghaṭite jane /
vilokanodyate rājño sāmātye duṣṭamantriṇau
āmiṣābhyāsasaṃbaddhatiṣyapuṣyābhidhānayoḥ /
dhūrtau cakraturāhvānaṃ śanairbālabiḍālayoḥ
tau tiṣyapuṣyāvarhantau mārjārau stho yuvāṃ yadi /
pradakṣīṇaṃ vā kriyatāṃ tena satyena caityayoḥ
māṃsadānakṣaṇe tābhyāmiti vācamudīritau /
tūrṇaṃ nirgatya mārjārau cakratustau pradakṣiṇam
taddṛṣṭvā sahasāvāptapratyaye sānuge nṛpe /
yāte durjanamāyaiva jagajjayamahīṃ yayau
muṣṭau vāyuṃ dṛṣadi kamalaṃ citramākāśadeśe
jihvāgre ca pracuraracanāsṛṣṭisaṃhāralīlāḥ /
kiṃ vā nānyat paśuśiśudhiyāṃ mohanāyendrajālaṃ
mūrtaṃ dhurtāḥ kṣaṇaparicitapratyayaṃ darśayanti
niṣpratyayaparo rājā tataḥ saugatadarśane /
āryakātyāyanasyāgre śraddhāpūjāmavārayat
rājadhānyāṃ niṣiddho 'tha bahireva sasānugaḥ /
vineyakṛpayā tatra tasthau śailā ca bhikṣuṇī
tataḥ kadācidāyāntaṃ dṛṣṭvā kātyāyanaḥ puraḥ /
nṛpatiṃ janasaṃpātādavamānabhayād yayau
preṣitaṃ pūrvamantribhyāṃ vrajantamavalokya tam /
duṣṭāmātyau narapatiṃ dīrghavairāvavocatām
rājannamaṅgalanidhirmuṇḍo 'yaṃ viśiraḥ pathi /
dṛṣṭo 'dya bhikṣurasmābhirna vidmaḥ kiṃ bhaviṣyati
na paśyāmi mukhaṃ rājñaḥ pāpasyeti bhaṇatyasau /
tathā hi kṣaṇamekānte gatvā dūramitaḥ sthitaḥ
śrutvaitaddurjanāmarṣāduvācānucarān nṛpaḥ /
eṣa dūrasthitaḥ pāṃśumuṣṭibhiḥ pūryatāmiti
pūryamāṇaḥ sa taiḥ pāṃśumuṣṭibhirduṣṭaceṭakaiḥ /
divyāṃ kuṭīṃ praveśena parihārāya nirmame
amarṣakopitāḥ sarpāḥ vyāghrā vā pītalohitāḥ /
śānterāyānti mṛdutāṃ nat u bhūpaticeṭakāḥ
tataḥ prayāte nṛpatau pāṃśurāśiśatāvṛtam /
duḥkhādūcaturabhyetya hiruko bhirukaśca tam
ārya kṛcchramavāpto 'si rājñā krūreṇa duṣkṛtaiḥ /
locanāni dhigasmākaṃ yairidaṃ dṛśyate pureḥ
mohāndhaḥ pātakaśvabhre durjanaiḥ pātito nṛpaḥ /
karmaṇo vayamapyasya darśanāt pāpabhāginaḥ
bhūriyam bhūripāpārtā tyājyā prājyamatestava /
duḥsahaḥ khalasaṃvāsaḥ tyāgaḥ kasya na saṃmataḥ
prayāti na śamaḥ śamaṃ kṣayamupaiti naiva kṣamā
bhavanti na ca buddhayaḥ paruṣaroṣadoṣaspṛśaḥ /
vasanti na vimānanā manasi śalyatulyāḥ satāṃ
na duṣṭajanavarjanādaparamāsti loke sukham
aiśvaryaṃ guṇināmadhonipatanāyāsaprayāsapradaṃ
gāmbhīryaṃ timirākāraṃ praviśatāṃ prāṇāpahaṃ prāṇinām /
naṣṭā sāpi nikṛṣṭduṣṭkuṭilavyālairupādeyatā
kūpasyeva khalasya nāsti tadaho doṣāliyuktaṃ yataḥ
tayoriti vacaḥ śrutvā mahākātyāyano 'vadat /
na nikāre 'pi me kopaḥ karmaṇo gatirīdṛśī
etāvadeva me duḥkhaṃ yanmūḍhasya mahīpateḥ /
khalasaṃgamadoṣeṇa bhayaṃ mahadupasthitam
prathame hi mahāvāyuḥ pureasya nipatiṣyati /
dvitīye puṣpavṛṣṭiśca vastravṛṣṭistataḥ pare
rūpyavṛṣṭiścaturthe ca hemavṛṣṭiśca pañcame /
ratnavṛṣṭistataḥ ṣaṣṭhe pāṃśuvṛṣṭiśca saptame
tayā sabandhurāṣṭro 'say na bhaviṣyati bhūpatiḥ /
tasmād bhavadbhyāṃ gantavyaṃ ratnānyādāya bhūyase
iti tadvacanaṃ śrutvā viniścitya tatheti tau /
hirukaḥ śyāmakaṃ putraṃ tasyopasthāpakaṃ vyadhāt
bhirukaśca sutāṃ śyāmāvatīmādāya pāṇinā /
abhyetya bhikṣukīṃ śailāṃ praṇayādidamabravīt
ārye bhavatyā me kanyā ghoṣilasya gṛhaprabhoḥ /
gṛhe samarpaṇīyeyamāsannapratipannayā
evamuktvārpayitvā tāvamātyau jagmaturgṛham /
śailāpi kanyāmādāya prayayau ghoṣilālayam
tataḥ krameṇa tadabhūdyathoktaṃ bhikṣuṇā pure /
jñānadīpavatī prajñā yathātattvaṃ hi paśyati
ṣaṣṭhe 'hni ratnavarṣe 'tha patite ratnapūritām /
yayaturnāvamādāya tāvamātyāvalakṣitau
tau dakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā cakraturnagaradvayam /
hiruko hirukākhyānaṃ bhirukākhyaṃ tathāparaḥ
pare 'hni pāṃśuvarṣeṇamahatā patatā nṛpaḥ /
sabandhurāṣṭraḥ pralayṃ prayayau narakātithiḥ
sadaṇḍimudgare rājñi yāte kilbiṣaśeṣatām /
taṃ mantriputramādāya vyomnā kātyāyano yayau
tamevānugatā prītyā nabhasā puradevatā /
tadājñayā khavacanīkarvaṭe vidadhe sthitim
bhikṣupuṇyānubhāvena bhāgyairmantrisutasya ca /
adhiṣṭhānena devyāśca śrīmattadabahvat puram
tatrātha devatā cakre caityaṃ kātyāyanasya sā /
suravatyāṃ yadadyāpi vandante caityavandakāḥ
mantrisūnumathādāya lagnaṃ cīvarakarṇike /
lambanaṃ sa yayau vyomnā deśaṃ kātyāyanaḥ param
lambate lambate ko 'yamityukte vismayājjanaiḥ /
babhūvuste janāstatra lambakā iti viśrutāḥ
atrāntare divaṃ yāte tatrāputre mahīpatau /
sa kṛtaḥ śyāmako rājā lakṣaṇajñistadājñayā
gatvā bhokkānakaṃ nāma diśā kātyāyanastataḥ /
jananyāstatra saṃśuddhāṃ vidasdhe dharmadeśanām
sā dṛṣṭasatyā putrasya yaṣṭīmādāya sādaram /
vandyamādyapi mahatī yaṣṭicaityamakārayat
śrāvastīmatha sotkaṇṭhaḥ prāpya kātyāyanaḥ śanaiḥ /
jinaṃ vilokya sānandaścakre tatpādavandanam
udrāyaṇasutakathām tatra tena niveditām /
ākarṇya bhikṣubhiḥ pṛṣṭaḥ sarvajñastānabhāṣata
lubdhakah kālapāśākhyaḥ karvaṭopāntakānane /
sakūṭāṃ mṛgabandhāya nidadhe vāgurām puraḥ
yantraṃ pāśāvṛtaṃ datvā yāte tasmin yadṛśchayā /
pratyekabuddhastaṃ deśaṃ prāpya viśrāntimāptavān
tasya puṇyānubhāvena bandhaṃ na viviśurmṛgāḥ /
na hi śuddhātmanāmagre prāpnotyakuśalaṃ janah
lubdhako 'pi tato 'bhyetya pāśānālokya nirmṛgān /
pratyekabuddhaṃ krodhāndho viṣadigdheṣuṇāvadhīṭ
tasya sāyakaviddhasya jvalajjvalanatejsaḥ /
prabhāvamadbhutaṃ dṛṣṭvā pādayornipapāta saḥ
akāryakaraṇodvegasaṃtāpādatha lubdhakaḥ /
nininda śocannātmānaṃ saṃtyajya śaravāgurāḥ
parinirvāṇamāptasya tasyāsthīni nidhāya saḥ /
chatradhvajādisaṃbhāraiḥ stūpaṃ cakre sadārcitam
lubdhakastena puṇyena babhūvodrāyaṇo nṛpaḥ /
vadhāt pratyekabuddhasya bahuśo vadhamāptavān
nandanāmno gṛhapatermadalekhābhidhā sutā /
babhūva dhanadhanyādisphūtiḥ karvaṭavāsinaḥ
sā kadācinmadotsiktāḥ gṛhamārjanareṇubhiḥ /
pratyekabuddhamāyāntaṃ pathi mohādavākirat
tasminneva dine tasyāściracintābhirarthitaḥ /
varaḥ stanabharārtāyā varaṇārthī samāyayau
mūdhni pratyekabuddhasya pāṃśumuṣṭiunipātanāt /
pratyāsannavivāhāhamiti bhrātaramāha sā
tatastasyāh pravādena cikṣipurvaraṇāptaye /
mūrdhni pratyekabuddhasya rajāṃsi prauḍhakanyakāḥ
guṇākārapravṛttena prayayena vimohitāḥ /
nirvicārya pravartante viruddheṣvapi vastuṣu
pravṛttapātakācāre tasmin buddhabudhābhidhau /
nivāraṇaṃ gṛhapatī karmaṇastasya cakratuḥ
saiva kanyā narapatiḥ śikhaṇḍī pāpabhāgabhūt /
pravādakartā tadbhrātā bhikṣuḥ katyāyano 'pyayam
jātau gṛhapatī rūḍhaduṣṭācāranivāraṇāt /
puripatāpānnirmuktau hiruko bhirukaśca tau
iti bhagavataḥ śrutvā vākyaṃ vicārya ca bhikṣavaḥ
phalapariṇatiṃ jñātvā citrām śubhāśubhakarmaṇām /
khalajanavacastulyaṃ śatruṃ vicārasamaṃ guruṃ
sukṛtasadṛśaṃ bandhuṃ loke na kiṃcana menire
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0