Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānakalpalatā · Chapter 40

40.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kapilavadānaṃ nāma ekonacatvāriṃśaḥ pallavaḥ //
40. udrāyaṇāvadānam /
tulyameva puruṣeṇa bhujyate kāyabhājanagataṃ śubhāśubham /
dehināṃ vividhakarmajaṃ phalaṃ na hyabhuktamupayāti saṃkṣayam

40.2

bhagavān sugataḥ pūrvaṃ pure rājagṛhābhidhe /
kalandakanivāsākhye vijahāra vanāntare

40.3

bimbisāraḥ kṣitipatistatrābhūdviśrutaḥ śriyā /
ākaraḥ saravratnānāṃ ratnākaram ivāparaḥ

40.4

babhūva samaye tasmin raurukākhye pure nṛpaḥ /
śrīmānudrāyaṇo nāma yaśaścandramahodadhiḥ

40.5

tasya candraprabhā nāma patnī candrānanābhavat /
śikhaṇḍī yuvarājaśca sūnurvikramakarkaśaḥ

40.6

hiruko bhirukaśceti tasyāmātyau babhūvatuḥ /
gaṇanīyau na vinaye yayuḥ śukrabṛhaspatī

40.7

jātā bhūmibhujaḥ prītirlekhakhatviṣastayoḥ /
raverdūrasthitasyāpi kamalākarayoriva

40.8

apūrvaratnanicayapreṣaṇairbahuśastayoḥ /
paripūrṇaṃ paraṃ prāpa sakhyaṃ prema vidhānataḥ

40.9

dūrasthāpi paraṃ prītiḥ satāṃ kīrtirivākṣayā /
saṃsaktāpi khalaprītistṛṇajvāleva na sthirā

40.10

kadāciddivyaratnāṅkaṃ kavacaṃ kāñcanojjvalam /
prāhiṇod bimbisārāya sāramudrāyaṇo nṛpaḥ

40.11

viṣahsastrāgnirakṣārhaṃ vicitraratnakaṃ ca tat /
suhṛtpreṣitamādāya provāca saciavān nṛpaḥ

40.12

idaṃ me prahitaṃ tena saujanyamiva bhūbhujā /
sarva rakṣākṣamaṃ varma gāḍhapremanivedakam

40.13

na paśyāmyasya sadṛśaṃ pratideyaṃ tathādhikam /
alpapratikriyā śalyamupakārāpakārayoḥ

40.14

ucitaṃ cintyatāṃ kiṃcit preṣaṇīyamato 'dhikam /
sarvairbhadbhirityuktvā nṝpaścintākulo 'bhavat

40.15

atha dhīmān mahāmātyaściraṃ dhyātvā tamabravīt /
varṣakārābhidho vipraḥ sarvavidyāsu pāragaḥ

40.16

ato bahuguṇaṃ rāgannekamevāstyupāyanam /
tasya saṃpreṣane yatnaḥ kriyatāṃ yadi śakyate

40.17

ya eṣa bhagavān buddhaḥ sthitastvadviṣayāntike /
devānāmādarasthānaṃ paṭastatpratimānvitaḥ

40.18

aśeṣalokakalyāṇakalikākalpapādapaḥ /
citre svapne 'tha saṃkalpe pṛthupuṇyaiḥ sa dṛśyate

40.19

iti mantrivacaḥ śrutvā tathetyuktvā mahīpatiḥ /
gatvā bhagavate namrastamevārthaṃ nyavedayat

40.20

anujñātastatastena nṛpaścitrakarān varān /
ādideśāśu bhagavatpratimollekhakarmaṇi

40.21

jinasyālokayantaste mūrti rūpavśīkṛtāḥ /
yayuḥ pramāṇagrahaṇe pragalbhā apyaśaktatām

40.22

saṃkrāntāṃ nimalapaṭe chāyāṃ bhagavatastataḥ /
suvarṇabhāvanābhikhyāṃ te śanaiḥ samapūrayan

40.23

prāḥiṇodatha bhūpālastaṃ buddhapratimāpaṭam /
jagannayanapuṇyānāṃ mūrtānāmiva saṃcayam

40.24

bimbisārasya hastāṅkalekhāmudrāyaṇo nṛpaḥ /
paṭasya purataḥ prāptām hṛṣṭaḥ svayamavācayat

40.25

sugatacaraṇapadmanyāsapuṇyopakaṇṭhāt
tridaśapuraviśeṣānmāgadhodāraradeśāt /
kuśalakalitamūrtirbhūpatirbimbisāraḥ
kṣititalatilakaṃ tvāṃ dharmabandhurbravīti

40.26

etatte prahitaṃ hitaṃ bhavamahāmohāmaye bheṣajaṃ
rājadveṣaviṣāpahaṃ bhagavato bimbaṃ śaśāṅkatviṣaḥ /
tṛṣṇāpacchamanaṃ prasannamadhuraṃ tvannetrapātrārpitaṃ
dhanyaḥ puṇyarasāyanaṃ piba haṭhādākaṇṭhamutkaṇṭhitaḥ

40.27

sanmārge viniyojanaṃ sguṇagaṇādhāne sadādhyāpanaṃ
durvyāpāranivāraṇam thirasukhaprāptau paripreraṇam /
nirvyājopakṛtau nirantaratayā sarvātmanā vartanaṃ
kartavyaṃ kimataḥ paraṃ priyahitaṃ kalyāṇamitraiḥ satām

40.28

iti lekhārthamāsvādya suhṛtpremāmṛtocitam /
rājā gajādhirūḍhasya paṭasya prayayau puraḥ

40.29

abhinandya tamānandāt sāmātyaḥ sapurohitaḥ /
hemasiṃhāsanotsaṅge sa prasārya nyaveśayat

40.30

lāvaṇyapuṇyanilayaṃ dṛṣṭvā tatsaugataṃ vapuḥ /
namo namah prabuddhāyetyavadajagatījanaḥ

40.31

buddhābhidhānaṃ śrutvaiva pulakālaṃkṛtākṛtiḥ /
puṣpavarṣe surairmukte vismito 'bhūnmahīpati

40.32

puṇyaṃ bhagavataḥ śrutvā sa tatra caritāmṛtam /
payodānādasotkaṇṭhanīlakaṇṭhatulāṃ yayau

40.33

dvādaśāṅgaṃ paṭasyādha sānulomaviparyayam /
pratītyasamutpādaṃ ca dṛṣṭvā mohaṃ mumoca saḥ

40.34

srotaḥprāptiphalenaivaṃ dṛṣṭasatyo 'tha bhūpatiḥ /
dideśa pratisaṃdeśaṃ sakhyurbhikṣurvisarjanaiḥ

40.35

bimbisārastatastasmai kṛtvā bhagavato 'rthanām /
kātyāyanaṃ ca vyasṛjat śailākhyām cāpi bhikṣuṇīm

40.36

udrāyaṇasya nṝpaterāryaḥ kātyāyano 'tha saḥ /
pūjāvidhāyinastatra vidadhe dharmadeśanām

40.37

dharmadeśanayā tasya saṃgataḥ sumahān janaḥ /
srotaḥsakṛdanāgāmiphalārhatpadamāptavān

40.38

tasmin gṛhapatī khyātau tiṣyapuṣyābhidhau pure /
śāntyai pravrajya tasyāgre parinirvṛtimāpatuḥ

40.39

kālena vihitai stūpau dehānte jñātibhistayoḥ /
tannāmacihnāvadyāpi vandante caityavandakāḥ

40.40

devyāścandraprabhāyāśca śaolākhyā sāpi bhikṣuṇī /
krameṇāntaḥpure cakre satataṃ dharmadeśanām

40.41

kadācidatha bhūpālah krīḍagāragatāṃ priyām /
tāmajñāsīnnimittajñaḥ saptāhāvadhijīvitām

40.42

jñātasaṃsāracaritastatastāṃ vaśudhādhipaḥ /
anujajñe śubhapadaṃ prātuṃ pravrajyayā puraḥ

40.43

svākhyāte dharmavinmaye bhikṣukyā nṛpatergirā /
devī pravrajitā dehaṃ dine tatyāja saptame

40.44

cāturmahārājikeṣu deveṣu sahasaiva sā /
prayātā devakanyātvaṃ jagāma jinakānanam

40.45

tatra pūrṇenduvadanā divyābharaṇabhūṣitā /
dṛṣṭvā śākyamuniṃ hṛṣṭā sā papātāsya pādayoḥ

40.46

prakīrṇadivyapuṣpāyāstasyāścakre tathāgataḥ /
dharmopapādanaṃ yena dṛṣṭasatyā jagāma sā

40.47

sā gatvā nagaraṃ patyurvyomnā mūrtirivaindavī /
vibodhya niśi suptasya cakre bodhiprakāśanam

40.48

yātāyāṃ svapadaṃ tasyāṃ prabhāte vasudhādhipaḥ /
pravrajyābhimukhaḥ putramabhiṣicya śikhaṇḍinam

40.49

prajātrāṇāya nikṣipya taṃ mahāmātyayostataḥ /
nṛpaterbimbisārasya suhṛdaḥ sa yayau puram

40.50

bimbisārastamāyātaṃ vigatacchatracāmaram /
nṛpopacāraiḥ praṇataḥ prītipūtairapūjayat

40.51

viśrāntamāsanāsīnaṃ sa tamūce savismayaḥ /
hṛṣṭhaḥ saṃdarśanenāsya śrīviyogena duḥkhitaḥ

40.52

rājannanantasāmantamauliviśrāntaśāsanaḥ /
pākaśāsanatulyastvaṃ kathamevamupāgataḥ

40.53

abhinnavakrkraprakṛterguptamantrasya dhīmataḥ /
pareṇa rājyaharaṇaṃ vīra saṃbhāvyate na te

40.54

iti pṛṣṭaḥ sa suhṛdā sasmitastamabhāṣata /
rājan vṛddhivibhūtirme na priyā sarvagāminī

40.55

viṣayāsvādavaimukhyād vitṛṣṇena mayā svayam /
utsṛṣṭamiva saṃtyaktamaiśvaryaṃ bhogabhājanam

40.56

tvayā kalyāṇamitreṇa sugatapratimāpaṭaḥ /
yo 'sau hitāya prahitaḥ s avairāgyagururmamaḥ

40.57

adhunā tvatprasādena gatvā bhagavato 'ntike /
icchāmyavāptuṃ pravrajyāmagārādanagārikaḥ

40.58

iti sakhyurvacaḥ śrutvā tattatheti vicintya ca /
sādarastadvivekena bimbisārastamabravīt

40.59

dhanyo bahumataścāsi satāṃ tvaṃ pṛthivīpate /
kathaṃ saṃsāravimukhī jātā te matirīdṛśī

40.60

saṃtoṣavibhavo bhogasubhagaḥ śobhase param /
lakṣaṇaṃ śuddhasattvānāṃ vairājyābharaṇaṃ manah

40.61

kiṃ sāmrājyamahaujasā sarajasā duḥsādhanaiḥ sādhanaiḥ
kiṃ bhogaiḥ kṣaṇabhojanaiḥ kulaṣadaiḥ kiṃ sattvaduḥkhaiḥ sukhaiḥ /
saṃsāroparamāya cetasi satāṃ janmāntaropārjitaṃ
vairāgyaṃ kurute padaṃ yadi mahāmohaprarohāpaham

40.62

yena prāṇamanaḥpriyā vasumatī saṃtyajyate līlayā
trailokyābhimate 'pi yaḥ smarasukhe vaimukhyadīkṣāguruḥ /
saṃmohavysanāturaṃ jagadidaṃ yenānukampāspadaṃ
puṇyaiḥ ko 'pi sa jāyate matimatāṃ saṃsāravāmaḥ śamah

40.63

ityuktvā bimbisārastaṃ nītvā veṇuvanāśramam /
sapraṇāmaṃ bhagavate tadvṛttāntaṃ nyavedayat

40.64

udrāyaṇo 'pi sugatākāraṃ suciracintitam /
vilokya harṣādātmānaṃ kṛtakṛtyamamanyata

40.65

parṇāmavyagraśirasā saṃsāracchedini tanau /
papāta bhagavaddṛṣṭistasya pravrajyayā saha

40.66

bhikṣubhāvamathāsādya pātrapāṇiḥ sa cīvarī /
nagare piṇḍapātārthī cakāra janavismayam

40.67

prajāḥ śikhaṇḍī dharmeṇa pālayitvā prasannadhīḥ /
yātaḥ kālena kāluṣyamadharmābhirato 'bahvat

40.68

kaluṣaṃ kāñcanarucivyaktavidyudvilāsinī /
na kasya kurute lakṣmīrmeghamāleva mānasam

40.69

anāyattaṃ mahāmātyau hiruko bhirukaśca tam /
adharmakarmanirataṃ kruddhau tatyajatuḥ prabhum

40.70

tatpade vihitau rājñā sacivau daṇḍamugdarau /
cittānuvṛttikuśalau svairaṃ saktaṃ tamūcatuḥ

40.71

prajārañjanasaṃsaktā rājadaurjanyavādinaḥ /
svayaśaḥkhyāpanāyaiva jāyante dhūrtamantriṇaḥ

40.72

na dharmaṃ na sukhaṃ nārthaṃ na kīrti na ca jīvitam /
gaṇayanti prabhorarthe te bhṛtyā bhavyabhaktayaḥ

40.73

nākhaṇḍitā nākṣayitā nātaptā nāpyapīḍitāḥ /
kurvantyarthakriyā rājñastilatulyāḥ kila prajāḥ

40.74

iti bruvāṇau tau rājñā niyuktau rājyacintane /
lobhāt pravṛttau durnītau hantuṃ niḥśaraṇāḥ prajāḥ

40.75

nirvicāre durācāre kumatau pṛthivīpatau /
luptasatye mahāmātye prajānāṃ jīvitaṃ kutaḥ

40.76

udrāyaṇo 'thācireṇa kadācid vaṇijaṃpathi /
nijadeśāgataṃ vārtāṃ papraccha nṛparāṣṭrayoḥ

40.77

so 'vadaddeva kuśalī sutastava mahīpatiḥ /
kiṃ tu sanmantrirahitaḥ kumantrivaśamāgataḥ

40.78

tatra prajānāṃ vitatopatāpaḥ ko 'pi pravṛttaḥ prabhuśāsanena /
yenādya tatkutsitadeśajanma divāniśaṃ śocati pauralokaḥ

40.79

yatra dhvāntaṃ sṛjati taraṇiryatra candro 'gnivarṣī
yatrodeti prakaṭamamṛtādutkaṭaḥ kālakūṭaḥ /
yatra trātā harati nṛpatirjīvavṛttiṃ prajānāṃ
tatrākrandaṃ prasṝtavipulopaplavaṃ kaḥ śṛṇoti

40.80

ityāsaktanṛpāyāsakhinnasyārtimayaṃ vacaḥ /
duḥsahaṃ vaṇijaḥ śrutvā sa tamūce kṛpānidhiḥ

40.81

dadgirā tvamito gatvā tūrṇamāśvāsaya prajāḥ /
sthāpayiṣyāmyahaṃ dharme svayametya śikhaṇḍinam

40.82

ityuktastena sānandaḥ svadeśaṃ śanakairvaṇik /
gatvā prajānāṃ vidadhe svairamāśvāsanaṃ puraḥ

40.83

pravāde prasṛte tasminnamātyau daṇḍamudgarau /
atītabhūpāgamanatrastau bhūpatimūcatuḥ

40.84

sarvatra śrūyate deva pravādaḥ sādhuninditaḥ /
vṛddhaḥ pravrajito rājā rājyārthī yatnavāniti

40.85

tīvravrataparikliṣṭaḥ saṃbhogābhimukhādaraḥ /
lajjāṃ pravrajyayā sārdhaṃ tyaktvā sa punareṣyati

40.86

rājannapakkavairāgyāstyajanti sahasaiva yat /
tat pūrvābhyadhikaṃ teṣāṃ prayāti priyatāṃ punaḥ

40.87

lokasthitiviruddheṣu viṣayeṣu viśeṣataḥ /
spṛhā saṃjāyate jantorapathyeṣviva rogiṇaḥ

40.88

sukhotsekātparityaktaṃ prahastamupāgatam /
prāyaḥ sarvaṃ bhavatyeva jaḍasyāmramiva priyam

40.89

tasmādbhavantamutsārya pratāpanidhimāsanāt /
kṣīṇaḥ śaśīva sthaviraḥ sa rājyaṃ bhoktumicchati

40.90

cīvarodvignagātrasya varavastrābhilāṣiṇaḥ /
jātāsya muṇḍite mūrdhni ratnāṅkamukuṭaspṛhā

40.91

ratnaharmyeṣu navatāsaṃbhogavibhavodbhavam /
tyaktvā vilāsamāyāsaṃ vanavāsaṃ saheta kaḥ

40.92

mṛduśayanasukhārhā ye kathaṃ śerate te
hariṇakharakhurodyatkatkaṇṭakāsu sthalīṣu /
madhu vidhukaraśītaṃ yairnipītaṃ kathaṃ te
vanajagajamadoṣṇaṃ tiktamambhaḥ pibanti

40.93

adhunaiva tavāsannapraveśaviṣamasthiteḥ /
ādyaṃmataṃ nyāyavidāṃ rājaputra nipātanam

40.94

tasmādanāgato rājā pūrvaṃ vadhyastava prabho /
dīpaṃ hanti pataṅgo hi na dagdhaścetsamāpatan

40.95

tayoriti girā kṣipramabhūd bhūpatirākūlaḥ /
khalameghaiḥ kaluṣatāṃ nītaṃ kasya na mānasam

40.96

sa tau babhāṣe sāśaṅkaḥ krakacakrūratāṃ gataḥ /
bādhaḥ sādhāraṇaścāyaṃ yuvayormama cāgrataḥ

40.97

bhavadbhyāmeva vinayopāyaviśrāntayā dhiyā /
vicārya kāryatātparyaṃ yad yuktaṃ tadvidhīyatām

40.98

iti rājñā kṛtotsāhau tau visṛjyāśu ghātakān /
udrāyaṇasyāgrapathaṃ vadhāyaiva babandhatuḥ

40.99

so 'piprajñāparitrāṇe niyoktuṃ putramudyataḥ /
bhagavantaṃ samabhyetya vrajāmīti vyajijñapat

40.100

sarvajñenābhyanujñātaḥ svakṛtaṃ bhujyatāmiti /
karmapāśasamākṛṣṭaḥ sa yayau rorukaṃ puram

40.101

tasmādvrajantaṃ nirvyājamācāramiva durjanāḥ /
duṣṭāmātyaprayuktāste jagnurvartmani ghātakāḥ

40.102

tasya cāīvarapātrādīn gṛhītvā nihatasya te /
vyadevayan kṛtaṃ prītyau rājākāryamamātyayoḥ

40.103

tataḥ pāpaprahṛṣṭābhyāṃ nṛpastābhyāṃ pradarśitam /
dṛṣṭvā mumoha sahasā raktāktaṃ cīvaraṃ pituḥ

40.104

sa labdhasaṃjñaḥ śanakaiḥ śuśoca na tathā gurum /
yathā patitamātmānaṃ ghore narakagahvare

40.105

so 'vadadvatsa saṃprāptaṃ phalaṃ khalajanānmayā /
aiśvaryamadhulubdhena pāpapātamapaśyatā

40.106

aho bata nirālambe ghore narakasaṃkaṭe /
unnatārohiṇāṃ sadyaḥ pātakaṃ khalasaṃgatam

40.107

kṛtametanmahatpāpaṃ duṣṭāmātyadhiyā mayā /
patitasya mamedānīṃ pāvako 'pi na pāvakah

40.108

tulyaṃ pituścārhatasya vadhe kā mama niṣkṛtiḥ /
pītaṃ yatra mayaikasmin pātre sadahanaṃviṣam

40.109

vṛddhe pitari niḥsaṅke śamaṃ pravrajyayāśrite /
svacitta niśitaṃ śastraṃ lobhādvyāpāritaṃ mayā

40.110

yatsaṃcintitameva kampajanakaṃ śrotuṃ nayat śakyate
dṛṣṭaṃ yacca karoti śokakalanāṃ niścetanānāmapi /
yatra krairyamapi prayāti mṛdutāṃ tīvrānutāpāgninā
tatrāpi prasaranti nirghṛṇadhiyām nistriṃśatīkṣṇāḥ kriyāḥ

40.111

ityuktvā duḥkahsaṃtaptaḥ pralāpamukharānanaḥ /
nyavārayattayoḥ kopātpraveśaṃ duṣṭamantriṇoḥ

40.112

guṇāntaraṃ parijñāya bhirukaṃ hirukaṃ ca saḥ /
ānināya prasādyāśu purāṇau sacivau pituḥ

40.113

tataścintākṛśe rājñi śokāt pāṇḍuratām gate /
svairaṃ tajjananīmetya duṣṭāmātyāvavocatām

40.114

devi tvatanayaḥ śrīmān svabhāvasaralāśayaḥ /
rājyarakṣāṃ na jānāti svajanocchedakarkaśām

40.115

pitā pravrajito 'pyasya rājyaṃ hartumupāgataḥ /
āvābhyāṃ praśamaṃ nītastatra kā nāma vācyatā

40.116

nīcatantropapannaścet kramo 'yamaśubhakramaḥ /
rājyābhilāṣiṇo bhikṣostasyāpi sa kathaṃ kramaḥ

40.117

āvāṃ pitṛvadhakridhād vāritau bhūbhujā padāt /
svayamadyāpi śokena kiṃ mithyā pariśuṣyate

40.118

sukṛtaṃ kṛtamāvābhyām prabhorduḥkhakṛśāṅgatā /
bhavanti sarvabhāveṣu bhṛjyā evāparādhinaḥ

40.119

gataṃ śocati kiṃ rājā yatkṛtaṃ kṛtameva tat /
upekṣyate tvayā devi kasmāccintākṛśaḥ sutaḥ

40.120

tābhyāmityuditaṃ śrutvā sā rājajananī śanaiḥ /
ūce taralikā nāma tadvākyavihitādarā

40.121

ānantaryamidaṃ karma dvayornarakapātakam /
yuṣmanmatādupanataṃ rājñaḥ pūrvakṛtena vā

40.122

ahaṃ tu vārayāmyasya śokaṃ pitṛvadhodbhavam /
arhadvadhodbhavaṃ duḥkhaṃ bhavadbhyāmapi vāryatāṃ

40.123

iti tau svairamādiśya sā gatvā pārthivāntikam /
tamuvāca śucākrāntaṃ parikṣīṇamivoḍupam

40.124

dharmādharmamayaṃ putra rājyaṃ rājñāṃ bahucchalam /
pāpānāṃ śaṅkayā tasmin kiṃ śucā pariśuṣyasi

40.125

piturvadhāt pratapto 'si yadi nāma gurupriyaḥ /
tatrocyate samutsṛjya lajjāṃ tvadduḥkhasaṃkaṭe

40.126

svairaṃ jātastvamanyena na sa taddharmataḥ pitā /
svecchāhārasukhāḥ putra striyo hi nirapatrpāḥ

40.127

ityapriyamapi śrutvā rājā tadvacanaṃ rahaḥ /
pitṛvaiśasapāpograduḥkhasaṃtāpamatyajat

40.128

prakurvantyastādrerudayagiriṇā kleśakalanāṃ
kṣaṇāt kṣoṇīkṣmābhṛdvighaṭanavonodaṃ vidadhati /
sṛjantyetā vahniṃ sapadi salilāttacca dahanād
aśādhyaṃ nārīṇāṃ na hi bhavati kiṃcitrtribhuvane

40.129

atha so 'rhadvadhenaiva śalyatulyena pīḍitaḥ /
nṛpaḥ papraccha dharmajñānniṣkṛtiṃ tasya karmaṇaḥ

40.130

tatastau duṣṭasacivau tiṣyapuṣyākhyacaityayoḥ /
mārjārapotau dhṛtvāntaḥsaktāvāmiṣaśikṣayā

40.131

niṣiddhāvapi dhāṣṭaryena praviśya nṛpateḥ sabhām /
tamūcatustīvratāpasaṃtāpapraśamārthinam

40.132

deva mithyaiva bhavatā cittamāyāsyate bhṛśam /
sarvakalyāṇā loke 'smin nārhantaḥ santi te matāḥ

40.133

yadi satyaṃ bhaveyuste nabhaso rājahaṃsavat /
ṛddhimantaḥ kathaṃ teṣāmanyena vadhasaṃbhavaḥ

40.134

na santi tasmādarhantaḥ kutastadvadhapātakam /
sīmāvivādaḥ kastatr yatra grāmo na vidyate

40.135

tiṣyapuṣyau gṛhapatī yāvarhatpadamāpatuḥ /
mārjārāvantare jātau tāvevādy asvacaityayoḥ

40.136

prakaṭau tau ca dṛśyete pratyakṣaṃ kasya saṃśayaḥ /
pratyayo yadi nāstyeva svayaṃ kiṃ na nirīkṣyate

40.137

ityuktvā bhūpateḥ kṛtvā khalau dolākulaṃ manaḥ /
jagmatuḥ sahitau tena caityasaṃdarśanāya tau

40.138

apūrvakautukāveśāt tatra saṃghaṭite jane /
vilokanodyate rājño sāmātye duṣṭamantriṇau

40.139

āmiṣābhyāsasaṃbaddhatiṣyapuṣyābhidhānayoḥ /
dhūrtau cakraturāhvānaṃ śanairbālabiḍālayoḥ

40.140

tau tiṣyapuṣyāvarhantau mārjārau stho yuvāṃ yadi /
pradakṣīṇaṃ vā kriyatāṃ tena satyena caityayoḥ

40.141

māṃsadānakṣaṇe tābhyāmiti vācamudīritau /
tūrṇaṃ nirgatya mārjārau cakratustau pradakṣiṇam

40.142

taddṛṣṭvā sahasāvāptapratyaye sānuge nṛpe /
yāte durjanamāyaiva jagajjayamahīṃ yayau

40.143

muṣṭau vāyuṃ dṛṣadi kamalaṃ citramākāśadeśe
jihvāgre ca pracuraracanāsṛṣṭisaṃhāralīlāḥ /
kiṃ vā nānyat paśuśiśudhiyāṃ mohanāyendrajālaṃ
mūrtaṃ dhurtāḥ kṣaṇaparicitapratyayaṃ darśayanti

40.144

niṣpratyayaparo rājā tataḥ saugatadarśane /
āryakātyāyanasyāgre śraddhāpūjāmavārayat

40.145

rājadhānyāṃ niṣiddho 'tha bahireva sasānugaḥ /
vineyakṛpayā tatra tasthau śailā ca bhikṣuṇī

40.146

tataḥ kadācidāyāntaṃ dṛṣṭvā kātyāyanaḥ puraḥ /
nṛpatiṃ janasaṃpātādavamānabhayād yayau

40.147

preṣitaṃ pūrvamantribhyāṃ vrajantamavalokya tam /
duṣṭāmātyau narapatiṃ dīrghavairāvavocatām

40.148

rājannamaṅgalanidhirmuṇḍo 'yaṃ viśiraḥ pathi /
dṛṣṭo 'dya bhikṣurasmābhirna vidmaḥ kiṃ bhaviṣyati

40.149

na paśyāmi mukhaṃ rājñaḥ pāpasyeti bhaṇatyasau /
tathā hi kṣaṇamekānte gatvā dūramitaḥ sthitaḥ

40.150

śrutvaitaddurjanāmarṣāduvācānucarān nṛpaḥ /
eṣa dūrasthitaḥ pāṃśumuṣṭibhiḥ pūryatāmiti

40.151

pūryamāṇaḥ sa taiḥ pāṃśumuṣṭibhirduṣṭaceṭakaiḥ /
divyāṃ kuṭīṃ praveśena parihārāya nirmame

40.152

amarṣakopitāḥ sarpāḥ vyāghrā vā pītalohitāḥ /
śānterāyānti mṛdutāṃ nat u bhūpaticeṭakāḥ

40.153

tataḥ prayāte nṛpatau pāṃśurāśiśatāvṛtam /
duḥkhādūcaturabhyetya hiruko bhirukaśca tam

40.154

ārya kṛcchramavāpto 'si rājñā krūreṇa duṣkṛtaiḥ /
locanāni dhigasmākaṃ yairidaṃ dṛśyate pureḥ

40.155

mohāndhaḥ pātakaśvabhre durjanaiḥ pātito nṛpaḥ /
karmaṇo vayamapyasya darśanāt pāpabhāginaḥ

40.156

bhūriyam bhūripāpārtā tyājyā prājyamatestava /
duḥsahaḥ khalasaṃvāsaḥ tyāgaḥ kasya na saṃmataḥ

40.157

prayāti na śamaḥ śamaṃ kṣayamupaiti naiva kṣamā
bhavanti na ca buddhayaḥ paruṣaroṣadoṣaspṛśaḥ /
vasanti na vimānanā manasi śalyatulyāḥ satāṃ
na duṣṭajanavarjanādaparamāsti loke sukham

40.158

aiśvaryaṃ guṇināmadhonipatanāyāsaprayāsapradaṃ
gāmbhīryaṃ timirākāraṃ praviśatāṃ prāṇāpahaṃ prāṇinām /
naṣṭā sāpi nikṛṣṭduṣṭkuṭilavyālairupādeyatā
kūpasyeva khalasya nāsti tadaho doṣāliyuktaṃ yataḥ

40.159

tayoriti vacaḥ śrutvā mahākātyāyano 'vadat /
na nikāre 'pi me kopaḥ karmaṇo gatirīdṛśī

40.160

etāvadeva me duḥkhaṃ yanmūḍhasya mahīpateḥ /
khalasaṃgamadoṣeṇa bhayaṃ mahadupasthitam

40.161

prathame hi mahāvāyuḥ pureasya nipatiṣyati /
dvitīye puṣpavṛṣṭiśca vastravṛṣṭistataḥ pare

40.162

rūpyavṛṣṭiścaturthe ca hemavṛṣṭiśca pañcame /
ratnavṛṣṭistataḥ ṣaṣṭhe pāṃśuvṛṣṭiśca saptame

40.163

tayā sabandhurāṣṭro 'say na bhaviṣyati bhūpatiḥ /
tasmād bhavadbhyāṃ gantavyaṃ ratnānyādāya bhūyase

40.164

iti tadvacanaṃ śrutvā viniścitya tatheti tau /
hirukaḥ śyāmakaṃ putraṃ tasyopasthāpakaṃ vyadhāt

40.165

bhirukaśca sutāṃ śyāmāvatīmādāya pāṇinā /
abhyetya bhikṣukīṃ śailāṃ praṇayādidamabravīt

40.166

ārye bhavatyā me kanyā ghoṣilasya gṛhaprabhoḥ /
gṛhe samarpaṇīyeyamāsannapratipannayā

40.167

evamuktvārpayitvā tāvamātyau jagmaturgṛham /
śailāpi kanyāmādāya prayayau ghoṣilālayam

40.168

tataḥ krameṇa tadabhūdyathoktaṃ bhikṣuṇā pure /
jñānadīpavatī prajñā yathātattvaṃ hi paśyati

40.169

ṣaṣṭhe 'hni ratnavarṣe 'tha patite ratnapūritām /
yayaturnāvamādāya tāvamātyāvalakṣitau

40.170

tau dakṣiṇāṃ diśaṃ gatvā cakraturnagaradvayam /
hiruko hirukākhyānaṃ bhirukākhyaṃ tathāparaḥ

40.171

pare 'hni pāṃśuvarṣeṇamahatā patatā nṛpaḥ /
sabandhurāṣṭraḥ pralayṃ prayayau narakātithiḥ

40.172

sadaṇḍimudgare rājñi yāte kilbiṣaśeṣatām /
taṃ mantriputramādāya vyomnā kātyāyano yayau

40.173

tamevānugatā prītyā nabhasā puradevatā /
tadājñayā khavacanīkarvaṭe vidadhe sthitim

40.174

bhikṣupuṇyānubhāvena bhāgyairmantrisutasya ca /
adhiṣṭhānena devyāśca śrīmattadabahvat puram

40.175

tatrātha devatā cakre caityaṃ kātyāyanasya sā /
suravatyāṃ yadadyāpi vandante caityavandakāḥ

40.176

mantrisūnumathādāya lagnaṃ cīvarakarṇike /
lambanaṃ sa yayau vyomnā deśaṃ kātyāyanaḥ param

40.177

lambate lambate ko 'yamityukte vismayājjanaiḥ /
babhūvuste janāstatra lambakā iti viśrutāḥ

40.178

atrāntare divaṃ yāte tatrāputre mahīpatau /
sa kṛtaḥ śyāmako rājā lakṣaṇajñistadājñayā

40.179

gatvā bhokkānakaṃ nāma diśā kātyāyanastataḥ /
jananyāstatra saṃśuddhāṃ vidasdhe dharmadeśanām

40.180

sā dṛṣṭasatyā putrasya yaṣṭīmādāya sādaram /
vandyamādyapi mahatī yaṣṭicaityamakārayat

40.181

śrāvastīmatha sotkaṇṭhaḥ prāpya kātyāyanaḥ śanaiḥ /
jinaṃ vilokya sānandaścakre tatpādavandanam

40.182

udrāyaṇasutakathām tatra tena niveditām /
ākarṇya bhikṣubhiḥ pṛṣṭaḥ sarvajñastānabhāṣata

40.183

lubdhakah kālapāśākhyaḥ karvaṭopāntakānane /
sakūṭāṃ mṛgabandhāya nidadhe vāgurām puraḥ

40.184

yantraṃ pāśāvṛtaṃ datvā yāte tasmin yadṛśchayā /
pratyekabuddhastaṃ deśaṃ prāpya viśrāntimāptavān

40.185

tasya puṇyānubhāvena bandhaṃ na viviśurmṛgāḥ /
na hi śuddhātmanāmagre prāpnotyakuśalaṃ janah

40.186

lubdhako 'pi tato 'bhyetya pāśānālokya nirmṛgān /
pratyekabuddhaṃ krodhāndho viṣadigdheṣuṇāvadhīṭ

40.187

tasya sāyakaviddhasya jvalajjvalanatejsaḥ /
prabhāvamadbhutaṃ dṛṣṭvā pādayornipapāta saḥ

40.188

akāryakaraṇodvegasaṃtāpādatha lubdhakaḥ /
nininda śocannātmānaṃ saṃtyajya śaravāgurāḥ

40.189

parinirvāṇamāptasya tasyāsthīni nidhāya saḥ /
chatradhvajādisaṃbhāraiḥ stūpaṃ cakre sadārcitam

40.190

lubdhakastena puṇyena babhūvodrāyaṇo nṛpaḥ /
vadhāt pratyekabuddhasya bahuśo vadhamāptavān

40.191

nandanāmno gṛhapatermadalekhābhidhā sutā /
babhūva dhanadhanyādisphūtiḥ karvaṭavāsinaḥ

40.192

sā kadācinmadotsiktāḥ gṛhamārjanareṇubhiḥ /
pratyekabuddhamāyāntaṃ pathi mohādavākirat

40.193

tasminneva dine tasyāściracintābhirarthitaḥ /
varaḥ stanabharārtāyā varaṇārthī samāyayau

40.194

mūdhni pratyekabuddhasya pāṃśumuṣṭiunipātanāt /
pratyāsannavivāhāhamiti bhrātaramāha sā

40.195

tatastasyāh pravādena cikṣipurvaraṇāptaye /
mūrdhni pratyekabuddhasya rajāṃsi prauḍhakanyakāḥ

40.196

guṇākārapravṛttena prayayena vimohitāḥ /
nirvicārya pravartante viruddheṣvapi vastuṣu

40.197

pravṛttapātakācāre tasmin buddhabudhābhidhau /
nivāraṇaṃ gṛhapatī karmaṇastasya cakratuḥ

40.198

saiva kanyā narapatiḥ śikhaṇḍī pāpabhāgabhūt /
pravādakartā tadbhrātā bhikṣuḥ katyāyano 'pyayam

40.199

jātau gṛhapatī rūḍhaduṣṭācāranivāraṇāt /
puripatāpānnirmuktau hiruko bhirukaśca tau

40.200

iti bhagavataḥ śrutvā vākyaṃ vicārya ca bhikṣavaḥ
phalapariṇatiṃ jñātvā citrām śubhāśubhakarmaṇām /
khalajanavacastulyaṃ śatruṃ vicārasamaṃ guruṃ
sukṛtasadṛśaṃ bandhuṃ loke na kiṃcana menire

Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc