Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānakalpalatā · Chapter 39

39.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kṣāntyavadānamaṣṭatriṃśaḥ pallavaḥ //
39. kapilāvadānam /
atyantamunnatimatāṃ mahatāṃ vināśadoṣasya durjanasamāgama eva hetuḥ /
kūladrumāḥ kila phalaprasavaiḥ sahaiva sadyaḥ patanti jalasaṃgatibhinnamūlāḥ

39.2

rucirāgāraśālinyām vaiśālyāṃ bhagavān purā /
valgumatyāstaṭe nadyā vicacāra tathāgataḥ

39.3

tasyāḥ kaivartasarthena gambhīre 'mbhasi dustare /
kadācid ghoramakaraḥ kṣiptvā jālaṃ samuddhṛtaḥ

39.4

aṣṭādaśaśirāḥ siḥsadviraprakharānanaḥ /
nṛṇāṃ sahasrairākṛṣṭaḥ parvatākāravigrahaḥ

39.5

taṃ dṛṣṭvā tatra vitrastāh srastākarṣaṇarajjavaḥ /
āścaryaniścaladṛśo na tasthurna yayuḥ kṣaṇam

39.6

gaṇanāṃ gahanāścaryaviśeṣaśataśālinām /
saṃsāre karmavaicitrye vikārāṇāṃ karoti kaḥ

39.7

atrāntare tamuddeśaṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
jinah samāyayau sarvajanatrāṇakṛtakṣaṇah

39.8

savṛddhabālalalanaṃ janaṃ kautukasaṃgatam /
dṛṣṭvā tatrākarottīre bhagavānāsanagraham

39.9

bhikṣusaṃghaiḥ parivṛtaṃ dṛṣṭvā tatra tathāgatam /
jano 'bhūdunmukhaḥ sarvaḥ pratyāvṛttaḥ ivodadhiḥ

39.10

taṃ vilokyaiva vinatāḥ kaivartāḥ prāṇibandhanam /
viśālajālaṃ sahasā saṃsāramiva tatyajuḥ

39.11

matsyakumbhīnakrādisaṃsāraṃ tadgirāmbhasi /
tyaktvā te viratāṭopā babhūvuḥ kilbiṣadviṣaḥ

39.12

tairnyastaṃ bhagavān dṛṣṭvā mahākamaramagrataḥ /
taṃ jagāda sṛjan dantakāntyaiva karuṇānadīm

39.13

api tvaṃ kapilaḥ putra kiṃ n asmarasi duṣkṛtam /
vacoduścaritasyāyaṃ paripāko 'nubhūyate

39.14

sāpyakalyāṇamitraṃ te jananī kkādya vartate /
sarvajñenetyabhihitaḥ smṛtvā jātimuvāca saḥ

39.15

vibho bhavāmi kapilaḥ smarāmi nijaduṣkṛtam /
vacoduścaritasyāyaṃ paripāko 'nubhūyate

39.16

yātā me narakaṃ mātā narakādeśinī purā /
ityuktvā makarastatra ruroda paruṣasvaram

39.17

taṃ śokasāgare magnaṃ babhāṣe bhagavān punaḥ /
akāle kiṃ karomyadya tiryagyonigatasya te

39.18

apuṇyaprārambhe rabhasahasitollāsavihite
pramattānāṃ yāte narakaparipākapraṇayitām /
aśānteḥ saṃtāpaṃ ruditaśaraṇāni pratiniśaṃ
bhṛśaṃ kleśāveśairdiśati viṣatulyairanuśayaḥ

39.19

kṣaṇaṃ duḥkhakṣayāyaiva mayi cittaṃ prasādaya /
prasannamānasaḥ kāle yāsyasi tridaśālayam

39.20

śṛṇu vatsa hitaṃ cedaṃ vicārya kuru cetasi /
anityāḥ sarvasaṃskārāḥ śāntinirvāṇamakṣayam

39.21

ityājñayāḥ bhagavatastasmin yāte prasannatām /
janasaṃghaḥ sa suciraṃ babhūvāścaryaniścalaḥ

39.22

āryānandaḥ praṇayinā janenābhyarthitastataḥ /
tatpūrvavṛttaṃ papraccha bhagavantaṃ kṛtāñjaliḥ

39.23

sa tena pṛṣṭaḥ provāca vimapajñānalocanaḥ /
asyākuśalaśīlasya vṛttāntaḥ śrūyatāmayam

39.24

bhadrakākhye purā kalpe varṣāyutayugāyuṣi /
jane babhūva bhagavān kāśyapākhyastathāgataḥ

39.25

kṛkirnāma mahīpālaḥ kalpaśāla ivārthinām /
abhavat samaye tasmin vārāṇasyāṃ bahupradaḥ

39.26

kadācidvibudhāsthāne sahasrākṣamivāparam /
āsīnaṃ vādisiṃhākhyastaṃ vidvānāyayau dvijaḥ

39.27

avilambitasaṃprāptadarśanāsanasatkṛtiḥ /
sa dattāśīrnarapatiṃ śiṣyaśreṇivṛto 'bhyadhāt

39.28

svasti svastimate budhādhipasabhāsīnāya tubhyaṃ vibho
lubdhāḥ saccaritāmṛte tava paraṃ saṃdarśane rāgiṇaḥ /
sadveṣāḥ parabhūpanāmni mukharāste sudguṇodīraṇe
kasmātsarvaguṇāśrayeṇa bhavatā duṣairvayaṃ yojitāḥ

39.29

yadyācakā api nirantararatnavarṣe nānārthisārthaparipūrakatām prayānti /
sarvaṃ bhavānupamapuṇyanidhe vadānya nirdainyadānavibhavasya vijṛmbhitaṃ te

39.30

rājan kiṃcitparicitaguṇaiḥ sevayā sadgurubhyaḥ
prāpto 'smābhirvibudhavijayī ko 'pi vidyāṃśaleśaḥ /
asyāṃ vidvatkamalabharasaumyaprabhāyāṃ sabhāyāṃ
tasyotkarṣaṃ katipayapadaṃ pratyayaṃ darśayāmaḥ

39.31

nijaguṇagaṇane dhīrlajjate sajjanānāṃ mukharayati tathāpi prauḍhavādābhilāṣaḥ /
iyati jagati rājan kṣipramānviṣyatām me prativacanaruciśedasti kaścidvipaścit

39.32

saṃdarbhagarbhagambhīramiti tasyotkaṭaṃ vacaḥ /
śrutvā kṣitipatiḥ kṣipraṃ vilakṣaḥ samacintayat

39.33

aprāptapratimallo 'yaṃ yadi yāyānmadoddhataḥ /
tadeṣa mam adeśasya yaśaḥkhaṇḍanadiṇḍimaḥ

39.34

guṇāpamānakṛd yatra mūrkho bhavati bhūpatiḥ /
na karoti janastatra vidyārjanapariśramam

39.35

vivekavimalāloke dharmārāme mahīpatau /
loke vidyāḥ pravartante sadācārakriyā iva

39.36

tasmādasya prayatnena kartavyo madanigraha /
vidyādaridratā deśe doṣa eva viśāṃpateḥ

39.37

iti saṃcintya nṛpatirvipraṃ karvaṭavāsinam /
ānināya mahāmatyairanviṣaya viduṣāṃ gurum

39.38

abhūbhṛtsabhāmupādhyāya pretya taṃ tarkakarkaśam /
cakāra vādisiṃhasya darpakesarakartanam

39.39

tasya tena jitasyāśu vijitāśeṣavādinaḥ /
maunasūtraṃ samāpede lajjiteva sarasvatī

39.40

ārūḍhāḥ śubhramahasaṃ nakṣatrāṇāmivodayāḥ /
uparyupari dṛśyante guṇotkarṣā manīṣiṇām

39.41

vādisiṃhaṃ visṛjyātha datvā bhūri dhanaṃ nṛpaḥ /
dadau dvijāya jayine karvaṭaṃ nagaropamam

39.42

labdharājagajāśvo 'tha carukeyūrakaṅkaṇaḥ /
upādhyāyaḥ svabhavanaṃ praviveśa saha śriyā

39.43

bhujairjitā bhūmibhujāṃ vaṇijāṃ sāgarārjitāḥ /
vidyāvatāṃ virājante guṇotkarṣarjitāḥ śriyaḥ

39.44

kālena śrīmatastasya putrajanmotsavo 'bhavat /
sukhe 'pi sukhasaṃpattirlakṣaṇaṃ puṇyakarmaṇām

39.45

kapilo nāma sa śiśustejaḥpiṅgaśiroruhaḥ /
vardhamānamatirvidvān piturabhyadhiko 'bhavat

39.46

kule mahati vaiduṣyaṃ vibhavodbhavaḥ /
vibhave satsutotkarṣaḥ phalaṃ sukṛtaśākhinaḥ

39.47

kadācidvyādhisaṃyogātpratyāsannatanukṣayaḥ /
vijane putramāhūya so 'vadat putravatsalaḥ

39.48

bālye guṇārjanaṃ putra paralokasukhārjanam

39.49

uttamarṇa iva prāpte kāle sugaṇitāvadhau /
adhunā vivaśaḥ kkāhaṃ kka sā vidyā kka taddhanam

39.50

guṇapuṣpe sukhaphale baddhamūle dhanairjane /
vane vajra ivākālakālaḥ patatiḥ duḥsahaḥ

39.51

kṣapayati sakalābhirjanma vidyākalābhiḥ kṣaṇikasukhanimittaṃ saṃnidhatte ca vittam /
paśuśiśuṣu manuṣyaḥ prīyate mohaśiṣyaḥ tanuvirahamūrhūrte sarvamanyat sa cānyaḥ

39.52

idaṃ tu te hitaṃ vacmi snehamohavaśīkṛtaḥ /
saṃsārasāraśaraṇaṃ vatsa vetsi bahuśrutaḥ

39.53

santaḥ praṇamyāḥ paruṣaṇ na vācyaṃ kāryaḥ prayatnena paropakāraḥ /
pāpāvapāte satataṃ hi puṃsāmetāni puṇyānyavalambanāni

39.54

alobhaśobhābharaṇā vibhūtiradveṣasaktiḥ svasukheṣvamohaḥ /
mūlatraye 'smin kuśaladrumasya vasatyaśeṣākhilasatphataśrīḥ

39.55

yāvattapati tīkṣṇāṃśurasmin bhuvanamaṇḍale /
tāvattvatsadṛśaḥ putra vidvān vādī na vidyate

39.56

bhikṣubhistu na kartavyastvayā vādaḥ kadācanah /
gambhīrajñānadurbodhaprabuddhā bauddhabuddhayaḥ

39.57

purā bhikṣurmayā pṛṣṭaḥ padasyārthaṃ jahāsa mām /
praśnaṃ kartuṃ na jānīṣe vidvāniti jagāda ca

39.58

tasmād bhikṣuvivādaste paraṃ pāṇḍityapīḍanam /
balaprabhāvakāmo hi giriṃ mūrdhnāṃ na tāḍayet

39.59

ityuktvā tanayaṃ vipraḥ paralokabhuvaṃ yayau /
kāyāvasathapānthānāṃ dehinām na cirasthitiḥ

39.60

vāgmī kālena kapilaḥ khaṇḍitākhilapaṇḍitaḥ /
nṛpādbahugrṇaṃ prāpa dhanamānamahodayam

39.61

tataḥ kadācidekānte kapilaṃ kācarābhidhā /
saṃprāptaṃ vādisāmrājyaṃ jagāda jananī śanaiḥ

39.62

vādidarpacchidā putra digdvīpajayinā tvayā /
durjanāḥ śramaṇāḥ kasmāddarpāndhāḥ parivarjitāḥ

39.63

parotkarṣādhirūḍhasya pratipakṣe kṣamārateḥ /
akṣamo 'yamiti vyaktaṃ kṣaṇena kṣīyate yaśaḥ

39.64

iti māturvacaḥ śrutvā so 'vadad biduṣo vacaḥ /
na vādaḥ śramaṇaiḥ kāryaḥ pitrāhamiti vāritaḥ

39.65

iyaṃ durjīvikāsmākam patrālambanavādinām /
kriyate guṇamānyānāṃ mānamlānirmukhe yayā

39.66

dhigetaccaṇḍapāṇḍityaṃ guruvidveṣaduḥsaham /
mahatāṃ sukhabhaṅgāya sadā tasmin samudyamaḥ

39.67

yasyāṃ na mayā sā buddhiḥ sā śrīrlobhaṃ nihanti yā /
darpo na yasya vidyā sā śaktiryā ca kṣamāvatī

39.68

evameva na kartavyaḥ parairvidveṣavigrahaḥ /
kiṃ mātarjagatām pūjyabhikṣubhiḥ khyātalakṣmabhiḥ

39.69

vijetuṃ na ca te śakyāḥ praṃānapariniṣṭhitāḥ /
pratipakṣairavikṣiptaṃ yeṣāṃ nairātmyaśāsanam

39.70

iti putravacaḥ śrutvā kupitā tamuvāca sā /
abhūttava pitā nūnaṃ pāpaśramaṇacetakaḥ

39.71

mahati brāhmaṇakule jātaḥ prājño bahuśrutaḥ /
bhikṣapakṣe nipatitaḥ kathaṃ tvamapi tādṛśaḥ

39.72

pṛthupramāṇakhaṅgena kuru śramaṇanigraham /
avidāryābhrasaṃghātaṃ tīrkṣṇāṃśurna virājate

39.73

it sa prerito māturgirā tadbhaktiyantritaḥ /
bhikṣūṇāmāśramapadaṃ śanairgantuṃ samudyayau

39.74

vrajan sa saṃmukhāyātaṃ bhikṣuṃ jijñāsayā pathi /
granthasāraṃ pramāṇaṃ ca papraccha samayocitam

39.75

sa tena pṛṣṭaḥ provāca gāḍhaśabdārthanirṇayam /
lakṣatrayapramāṇaṃ na śastraṃ tīrthikadurlabham

39.76

kutaḥ pāre 'tivartante kka ca vartmātivartate /
sukhaduḥkhe ca lokasya kkacit samabhibandhataḥ

39.77

iti gambhīraśabdārthaṃ śāsturbhagavato vacaḥ /
anupāsitasarvajñairjñāyate na yathā tathā

39.78

etadākarṇya kapilaḥ ślokagāmbhīryavismitaḥ /
yayau bhagavataḥ puṇyaṃ kāśyapasya tapovanam

39.79

tathā bhikṣugaṇaṃ dṛṣṭvā prasannahṛdayānanaḥ /
acintayat tadaśraddhāṃ vihāya gatamatsaraḥ

39.80

eteṣāṃ dveṣakāluṣyāt krauryaṃ kaḥ kartumarhati /
yeṣāṃ saṃdarśanenaiva vaimalyaṃ labhate manaḥ

39.81

iti saṃcintya sa ciraṃ tadvivādaparāṅmukhaḥ /
dūrādhvakhinnaḥ svagṛhaṃ gatvā provāca mātaram

39.82

mithyaivāhaṃ tvayā mātaḥ preritaḥ kalikarmaṇi /
ajayāḥ śramaṇā loke gūḍhārthagranthavādinaḥ

39.83

ślokamātraṃ mayā śrutvā bhikṣorekasya vartmani /
ajñātārthena vailakṣyāt suciraṃ vīkṣitāṃ kṣitiḥ

39.84

tadgrantheṣvakṝtābhyāsastān vaktuṃ kah pragalbhate /
kathayanti svaśastraṃ te na hi pravrajitādṛte

39.85

iti tenoditaṃ śrutvā jananī tamabhāṣata /
āyāsitāhaṃ bhavatā garbhabhāreṇa kevalam

39.86

saṃgharṣamarṣaśūnyena dainyāt sarvapraṇāminā /
dharṣaṇānirvimarṣeṇa kriyate puruṣeṇa kim

39.87

loke sakalaratnānāṃ tejasaiva mahārghatā /
ko hyarthaḥ puruṣaprāṇaistejojīvanavarjitaiḥ

39.88

mithyā tadgranthalābḥāya pravrajyā gṛhyate na kim /
mūrdhni kṛtteṣu jāyante kiṃ keśeṣu kuśaḥ punaḥ

39.89

iti māturgirā tasya manaḥ kaluṣatāṃ yayau /
sahasā kālavātālīrajoruddhamivāmbaram

39.90

tataḥ sa kūṭapraśamapraṇayī bhikṣukānanam /
gatvā gṛhītvā pravrajyāṃ śāstraṃ saugatamāptavān

39.91

kālena dharmakathakaḥ sa vidvān guṇagauravāt /
siṃhāsanaṃ samāruhya vidadhe dharmadeśanām

39.92

jananyā preritastasyāṃ deśanāyāṃ krameṇa saḥ /
bhikṣudharmaviruddhārthaṃ avktuṃ samupacakrame

39.93

dharmaprahāravyathitairbhikṣubhiḥ sa pade pade /
nivāryamāṇastānūce kṛtvā vikṛtamānanam

39.94

ajñātvā darpamukharairayathā bahuvādibhiḥ /
bhavadbhiḥ sthūladantoṣṭhairvyākhyā mama visūditā

39.95

yūyaṃ gardabhamarkaṭoṣṭravadanā dvīpyāsyapaśvānanā
mārjāraiṇavarāhakukkuramukhā durdarśavakrkraḥ param /
sahyā maunajuṣo 'pi naiva vikaṭāṭopaṃ raṭantaḥ kimu
bhrūbhaṅgairiti bhikṣusaṃghamasakṛnnirbhartsayan so 'bhyadhāt

39.96

tasya vākyaśaraistīkṣṇairvikṛttā iva bhikṣavaḥ /
anuktvaiva prativacastyaktvā taṃ yayuranyataḥ

39.97

tena vākpātakenātha paścāttāpamupāgataḥ /
tatyāja jananīmeva pravrajyām na tu tāṃ dvijaḥ

39.98

śramaṇairme hṛtaḥ putra iti sā vipralāpinī /
unmādinī tanuṃ tyaktvā prapede narakasthitim

39.99

tataḥ kālena kapilaḥ svayaṃ kalitakilbiṣaḥ /
dehānte vākyapāruṣyādimāṃ makaratāṃ gataḥ

39.100

tānyetāni mukhānyasya yānyūce bhikṣubhartsane /
phalaṃ sadṛśarūpaṃ hi karmabījāt prajāyate

39.101

ityuktvā tatra bhagavān dharmamādiśya śāśvatam /
janasyānugrahaṃ cakre nānābodhividhāyakam

39.102

tataḥ prayāte svapadaṃ jine tanmayamānasaḥ /
kamaraḥ projjhitāhārastyaktvā dehaṃ divaṃ yayau

39.103

cāturmahārājikeṣu deveṣu viśadadyutiḥ /
śrīmān sa jātaḥ sugate kṣaṇaṃ cittaprasādanāt

39.104

tataḥ pūrṇenduvadanaḥ sragvī rucirakuṇḍalah /
sa sākāra ivānandaḥ sugataṃ draṣṭumāyayau

39.105

prakīrṇadivyakusumaḥ kirīṭaspṛṣṭabhūtalaḥ /
prabhāpūritadikcakrastaṃ bhaktyā praṇanāma saḥ

39.106

cakre tasyopaviṣṭasya bhagavān dharmadeśanām /
yayā srotaḥphalaṃ prāpya satyadarśī jagāma saḥ

39.107

tṛṇamiva gurukāyo 'pyuddhṛtaḥ pāpapaṅkād
iti sa jananikāyaḥ so 'pi duḥkhājjinena /
vyasananipatitānāṃ līlayā puṇyaśīlā
nikhilamatulamūlaṃ kleśamunmūlayanti

Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc