અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 40

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં કપિલવદાનં નામ એકોનચત્વારિંશઃ પલ્લવઃ ॥
40. ઉદ્રાયણાવદાનમ્ ।
તુલ્યમેવ પુરુષેણ ભુજ્યતે કાયભાજનગતં શુભાશુભમ્ ।
દેહિનાં વિવિધકર્મજં ફલં ન હ્યભુક્તમુપયાતિ સંક્ષયમ્

ભગવાન્ સુગતઃ પૂર્વં પુરે રાજગૃહાભિધે ।
કલન્દકનિવાસાખ્યે વિજહાર વનાન્તરે

બિમ્બિસારઃ ક્ષિતિપતિસ્તત્રાભૂદ્વિશ્રુતઃ શ્રિયા ।
આકરઃ સરવ્રત્નાનાં રત્નાકરમ્ ઇવાપરઃ

બભૂવ સમયે તસ્મિન્ રૌરુકાખ્યે પુરે નૃપઃ ।
શ્રીમાનુદ્રાયણો નામ યશશ્ચન્દ્રમહોદધિઃ

તસ્ય ચન્દ્રપ્રભા નામ પત્ની ચન્દ્રાનનાભવત્ ।
શિખણ્ડી યુવરાજશ્ચ સૂનુર્વિક્રમકર્કશઃ

હિરુકો ભિરુકશ્ચેતિ તસ્યામાત્યૌ બભૂવતુઃ ।
ગણનીયૌ ન વિનયે યયુઃ શુક્રબૃહસ્પતી

જાતા ભૂમિભુજઃ પ્રીતિર્લેખખત્વિષસ્તયોઃ ।
રવેર્દૂરસ્થિતસ્યાપિ કમલાકરયોરિવ

અપૂર્વરત્નનિચયપ્રેષણૈર્બહુશસ્તયોઃ ।
પરિપૂર્ણં પરં પ્રાપ સખ્યં પ્રેમ વિધાનતઃ

દૂરસ્થાપિ પરં પ્રીતિઃ સતાં કીર્તિરિવાક્ષયા ।
સંસક્તાપિ ખલપ્રીતિસ્તૃણજ્વાલેવ ન સ્થિરા

કદાચિદ્દિવ્યરત્નાઙ્કં કવચં કાઞ્ચનોજ્જ્વલમ્ ।
પ્રાહિણોદ્ બિમ્બિસારાય સારમુદ્રાયણો નૃપઃ

વિષહ્સસ્ત્રાગ્નિરક્ષાર્હં વિચિત્રરત્નકં ચ તત્ ।
સુહૃત્પ્રેષિતમાદાય પ્રોવાચ સચિઅવાન્ નૃપઃ

ઇદં મે પ્રહિતં તેન સૌજન્યમિવ ભૂભુજા ।
સર્વ રક્ષાક્ષમં વર્મ ગાઢપ્રેમનિવેદકમ્

ન પશ્યામ્યસ્ય સદૃશં પ્રતિદેયં તથાધિકમ્ ।
અલ્પપ્રતિક્રિયા શલ્યમુપકારાપકારયોઃ

ઉચિતં ચિન્ત્યતાં કિંચિત્ પ્રેષણીયમતો ઽધિકમ્ ।
સર્વૈર્ભદ્ભિરિત્યુક્ત્વા નૄપશ્ચિન્તાકુલો ઽભવત્

અથ ધીમાન્ મહામાત્યશ્ચિરં ધ્યાત્વા તમબ્રવીત્ ।
વર્ષકારાભિધો વિપ્રઃ સર્વવિદ્યાસુ પારગઃ

અતો બહુગુણં રાગન્નેકમેવાસ્ત્યુપાયનમ્ ।
તસ્ય સંપ્રેષને યત્નઃ ક્રિયતાં યદિ શક્યતે

ય એષ ભગવાન્ બુદ્ધઃ સ્થિતસ્ત્વદ્વિષયાન્તિકે ।
દેવાનામાદરસ્થાનં પટસ્તત્પ્રતિમાન્વિતઃ

અશેષલોકકલ્યાણકલિકાકલ્પપાદપઃ ।
ચિત્રે સ્વપ્ને ઽથ સંકલ્પે પૃથુપુણ્યૈઃ સ દૃશ્યતે

ઇતિ મન્ત્રિવચઃ શ્રુત્વા તથેત્યુક્ત્વા મહીપતિઃ ।
ગત્વા ભગવતે નમ્રસ્તમેવાર્થં ન્યવેદયત્

અનુજ્ઞાતસ્તતસ્તેન નૃપશ્ચિત્રકરાન્ વરાન્ ।
આદિદેશાશુ ભગવત્પ્રતિમોલ્લેખકર્મણિ

જિનસ્યાલોકયન્તસ્તે મૂર્તિ રૂપવ્શીકૃતાઃ ।
યયુઃ પ્રમાણગ્રહણે પ્રગલ્ભા અપ્યશક્તતામ્

સંક્રાન્તાં નિમલપટે છાયાં ભગવતસ્તતઃ ।
સુવર્ણભાવનાભિખ્યાં તે શનૈઃ સમપૂરયન્

પ્રાઃઇણોદથ ભૂપાલસ્તં બુદ્ધપ્રતિમાપટમ્ ।
જગન્નયનપુણ્યાનાં મૂર્તાનામિવ સંચયમ્

બિમ્બિસારસ્ય હસ્તાઙ્કલેખામુદ્રાયણો નૃપઃ ।
પટસ્ય પુરતઃ પ્રાપ્તામ્ હૃષ્ટઃ સ્વયમવાચયત્

સુગતચરણપદ્મન્યાસપુણ્યોપકણ્ઠાત્
ત્રિદશપુરવિશેષાન્માગધોદારરદેશાત્ ।
કુશલકલિતમૂર્તિર્ભૂપતિર્બિમ્બિસારઃ
ક્ષિતિતલતિલકં ત્વાં ધર્મબન્ધુર્બ્રવીતિ

એતત્તે પ્રહિતં હિતં ભવમહામોહામયે ભેષજં
રાજદ્વેષવિષાપહં ભગવતો બિમ્બં શશાઙ્કત્વિષઃ ।
તૃષ્ણાપચ્છમનં પ્રસન્નમધુરં ત્વન્નેત્રપાત્રાર્પિતં
ધન્યઃ પુણ્યરસાયનં પિબ હઠાદાકણ્ઠમુત્કણ્ઠિતઃ

સન્માર્ગે વિનિયોજનં સ્ગુણગણાધાને સદાધ્યાપનં
દુર્વ્યાપારનિવારણમ્ થિરસુખપ્રાપ્તૌ પરિપ્રેરણમ્ ।
નિર્વ્યાજોપકૃતૌ નિરન્તરતયા સર્વાત્મના વર્તનં
કર્તવ્યં કિમતઃ પરં પ્રિયહિતં કલ્યાણમિત્રૈઃ સતામ્

ઇતિ લેખાર્થમાસ્વાદ્ય સુહૃત્પ્રેમામૃતોચિતમ્ ।
રાજા ગજાધિરૂઢસ્ય પટસ્ય પ્રયયૌ પુરઃ

અભિનન્દ્ય તમાનન્દાત્ સામાત્યઃ સપુરોહિતઃ ।
હેમસિંહાસનોત્સઙ્ગે સ પ્રસાર્ય ન્યવેશયત્

લાવણ્યપુણ્યનિલયં દૃષ્ટ્વા તત્સૌગતં વપુઃ ।
નમો નમહ્ પ્રબુદ્ધાયેત્યવદજગતીજનઃ

બુદ્ધાભિધાનં શ્રુત્વૈવ પુલકાલંકૃતાકૃતિઃ ।
પુષ્પવર્ષે સુરૈર્મુક્તે વિસ્મિતો ઽભૂન્મહીપતિ

પુણ્યં ભગવતઃ શ્રુત્વા સ તત્ર ચરિતામૃતમ્ ।
પયોદાનાદસોત્કણ્ઠનીલકણ્ઠતુલાં યયૌ

દ્વાદશાઙ્ગં પટસ્યાધ સાનુલોમવિપર્યયમ્ ।
પ્રતીત્યસમુત્પાદં ચ દૃષ્ટ્વા મોહં મુમોચ સઃ

સ્રોતઃપ્રાપ્તિફલેનૈવં દૃષ્ટસત્યો ઽથ ભૂપતિઃ ।
દિદેશ પ્રતિસંદેશં સખ્યુર્ભિક્ષુર્વિસર્જનૈઃ

બિમ્બિસારસ્તતસ્તસ્મૈ કૃત્વા ભગવતો ઽર્થનામ્ ।
કાત્યાયનં ચ વ્યસૃજત્ શૈલાખ્યામ્ ચાપિ ભિક્ષુણીમ્

ઉદ્રાયણસ્ય નૄપતેરાર્યઃ કાત્યાયનો ઽથ સઃ ।
પૂજાવિધાયિનસ્તત્ર વિદધે ધર્મદેશનામ્

ધર્મદેશનયા તસ્ય સંગતઃ સુમહાન્ જનઃ ।
સ્રોતઃસકૃદનાગામિફલાર્હત્પદમાપ્તવાન્

તસ્મિન્ ગૃહપતી ખ્યાતૌ તિષ્યપુષ્યાભિધૌ પુરે ।
શાન્ત્યૈ પ્રવ્રજ્ય તસ્યાગ્રે પરિનિર્વૃતિમાપતુઃ

કાલેન વિહિતૈ સ્તૂપૌ દેહાન્તે જ્ઞાતિભિસ્તયોઃ ।
તન્નામચિહ્નાવદ્યાપિ વન્દન્તે ચૈત્યવન્દકાઃ

દેવ્યાશ્ચન્દ્રપ્રભાયાશ્ચ શઓલાખ્યા સાપિ ભિક્ષુણી ।
ક્રમેણાન્તઃપુરે ચક્રે સતતં ધર્મદેશનામ્

કદાચિદથ ભૂપાલહ્ ક્રીડગારગતાં પ્રિયામ્ ।
તામજ્ઞાસીન્નિમિત્તજ્ઞઃ સપ્તાહાવધિજીવિતામ્

જ્ઞાતસંસારચરિતસ્તતસ્તાં વશુધાધિપઃ ।
અનુજજ્ઞે શુભપદં પ્રાતું પ્રવ્રજ્યયા પુરઃ

સ્વાખ્યાતે ધર્મવિન્મયે ભિક્ષુક્યા નૃપતેર્ગિરા ।
દેવી પ્રવ્રજિતા દેહં દિને તત્યાજ સપ્તમે

ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષુ સહસૈવ સા ।
પ્રયાતા દેવકન્યાત્વં જગામ જિનકાનનમ્

તત્ર પૂર્ણેન્દુવદના દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
દૃષ્ટ્વા શાક્યમુનિં હૃષ્ટા સા પપાતાસ્ય પાદયોઃ

પ્રકીર્ણદિવ્યપુષ્પાયાસ્તસ્યાશ્ચક્રે તથાગતઃ ।
ધર્મોપપાદનં યેન દૃષ્ટસત્યા જગામ સા

સા ગત્વા નગરં પત્યુર્વ્યોમ્ના મૂર્તિરિવૈન્દવી ।
વિબોધ્ય નિશિ સુપ્તસ્ય ચક્રે બોધિપ્રકાશનમ્

યાતાયાં સ્વપદં તસ્યાં પ્રભાતે વસુધાધિપઃ ।
પ્રવ્રજ્યાભિમુખઃ પુત્રમભિષિચ્ય શિખણ્ડિનમ્

પ્રજાત્રાણાય નિક્ષિપ્ય તં મહામાત્યયોસ્તતઃ ।
નૃપતેર્બિમ્બિસારસ્ય સુહૃદઃ સ યયૌ પુરમ્

બિમ્બિસારસ્તમાયાતં વિગતચ્છત્રચામરમ્ ।
નૃપોપચારૈઃ પ્રણતઃ પ્રીતિપૂતૈરપૂજયત્

વિશ્રાન્તમાસનાસીનં સ તમૂચે સવિસ્મયઃ ।
હૃષ્ઠઃ સંદર્શનેનાસ્ય શ્રીવિયોગેન દુઃખિતઃ

રાજન્નનન્તસામન્તમૌલિવિશ્રાન્તશાસનઃ ।
પાકશાસનતુલ્યસ્ત્વં કથમેવમુપાગતઃ

અભિન્નવક્ર્ક્રપ્રકૃતેર્ગુપ્તમન્ત્રસ્ય ધીમતઃ ।
પરેણ રાજ્યહરણં વીર સંભાવ્યતે ન તે

ઇતિ પૃષ્ટઃ સ સુહૃદા સસ્મિતસ્તમભાષત ।
રાજન્ વૃદ્ધિવિભૂતિર્મે ન પ્રિયા સર્વગામિની

વિષયાસ્વાદવૈમુખ્યાદ્ વિતૃષ્ણેન મયા સ્વયમ્ ।
ઉત્સૃષ્ટમિવ સંત્યક્તમૈશ્વર્યં ભોગભાજનમ્

ત્વયા કલ્યાણમિત્રેણ સુગતપ્રતિમાપટઃ ।
યો ઽસૌ હિતાય પ્રહિતઃ સ્ અવૈરાગ્યગુરુર્મમઃ

અધુના ત્વત્પ્રસાદેન ગત્વા ભગવતો ઽન્તિકે ।
ઇચ્છામ્યવાપ્તું પ્રવ્રજ્યામગારાદનગારિકઃ

ઇતિ સખ્યુર્વચઃ શ્રુત્વા તત્તથેતિ વિચિન્ત્ય ચ ।
સાદરસ્તદ્વિવેકેન બિમ્બિસારસ્તમબ્રવીત્

ધન્યો બહુમતશ્ચાસિ સતાં ત્વં પૃથિવીપતે ।
કથં સંસારવિમુખી જાતા તે મતિરીદૃશી

સંતોષવિભવો ભોગસુભગઃ શોભસે પરમ્ ।
લક્ષણં શુદ્ધસત્ત્વાનાં વૈરાજ્યાભરણં મનહ્

કિં સામ્રાજ્યમહૌજસા સરજસા દુઃસાધનૈઃ સાધનૈઃ
કિં ભોગૈઃ ક્ષણભોજનૈઃ કુલષદૈઃ કિં સત્ત્વદુઃખૈઃ સુખૈઃ ।
સંસારોપરમાય ચેતસિ સતાં જન્માન્તરોપાર્જિતં
વૈરાગ્યં કુરુતે પદં યદિ મહામોહપ્રરોહાપહમ્

યેન પ્રાણમનઃપ્રિયા વસુમતી સંત્યજ્યતે લીલયા
ત્રૈલોક્યાભિમતે ઽપિ યઃ સ્મરસુખે વૈમુખ્યદીક્ષાગુરુઃ ।
સંમોહવ્ય્સનાતુરં જગદિદં યેનાનુકમ્પાસ્પદં
પુણ્યૈઃ કો ઽપિ સ જાયતે મતિમતાં સંસારવામઃ શમહ્

ઇત્યુક્ત્વા બિમ્બિસારસ્તં નીત્વા વેણુવનાશ્રમમ્ ।
સપ્રણામં ભગવતે તદ્વૃત્તાન્તં ન્યવેદયત્

ઉદ્રાયણો ઽપિ સુગતાકારં સુચિરચિન્તિતમ્ ।
વિલોક્ય હર્ષાદાત્માનં કૃતકૃત્યમમન્યત

પર્ણામવ્યગ્રશિરસા સંસારચ્છેદિનિ તનૌ ।
પપાત ભગવદ્દૃષ્ટિસ્તસ્ય પ્રવ્રજ્યયા સહ

ભિક્ષુભાવમથાસાદ્ય પાત્રપાણિઃ સ ચીવરી ।
નગરે પિણ્ડપાતાર્થી ચકાર જનવિસ્મયમ્

પ્રજાઃ શિખણ્ડી ધર્મેણ પાલયિત્વા પ્રસન્નધીઃ ।
યાતઃ કાલેન કાલુષ્યમધર્માભિરતો ઽબહ્વત્

કલુષં કાઞ્ચનરુચિવ્યક્તવિદ્યુદ્વિલાસિની ।
ન કસ્ય કુરુતે લક્ષ્મીર્મેઘમાલેવ માનસમ્

અનાયત્તં મહામાત્યૌ હિરુકો ભિરુકશ્ચ તમ્ ।
અધર્મકર્મનિરતં ક્રુદ્ધૌ તત્યજતુઃ પ્રભુમ્

તત્પદે વિહિતૌ રાજ્ઞા સચિવૌ દણ્ડમુગ્દરૌ ।
ચિત્તાનુવૃત્તિકુશલૌ સ્વૈરં સક્તં તમૂચતુઃ

પ્રજારઞ્જનસંસક્તા રાજદૌર્જન્યવાદિનઃ ।
સ્વયશઃખ્યાપનાયૈવ જાયન્તે ધૂર્તમન્ત્રિણઃ

ન ધર્મં ન સુખં નાર્થં ન કીર્તિ ન ચ જીવિતમ્ ।
ગણયન્તિ પ્રભોરર્થે તે ભૃત્યા ભવ્યભક્તયઃ

નાખણ્ડિતા નાક્ષયિતા નાતપ્તા નાપ્યપીડિતાઃ ।
કુર્વન્ત્યર્થક્રિયા રાજ્ઞસ્તિલતુલ્યાઃ કિલ પ્રજાઃ

ઇતિ બ્રુવાણૌ તૌ રાજ્ઞા નિયુક્તૌ રાજ્યચિન્તને ।
લોભાત્ પ્રવૃત્તૌ દુર્નીતૌ હન્તું નિઃશરણાઃ પ્રજાઃ

નિર્વિચારે દુરાચારે કુમતૌ પૃથિવીપતૌ ।
લુપ્તસત્યે મહામાત્યે પ્રજાનાં જીવિતં કુતઃ

ઉદ્રાયણો ઽથાચિરેણ કદાચિદ્ વણિજંપથિ ।
નિજદેશાગતં વાર્તાં પપ્રચ્છ નૃપરાષ્ટ્રયોઃ

સો ઽવદદ્દેવ કુશલી સુતસ્તવ મહીપતિઃ ।
કિં તુ સન્મન્ત્રિરહિતઃ કુમન્ત્રિવશમાગતઃ

તત્ર પ્રજાનાં વિતતોપતાપઃ કો ઽપિ પ્રવૃત્તઃ પ્રભુશાસનેન ।
યેનાદ્ય તત્કુત્સિતદેશજન્મ દિવાનિશં શોચતિ પૌરલોકઃ

યત્ર ધ્વાન્તં સૃજતિ તરણિર્યત્ર ચન્દ્રો ઽગ્નિવર્ષી
યત્રોદેતિ પ્રકટમમૃતાદુત્કટઃ કાલકૂટઃ ।
યત્ર ત્રાતા હરતિ નૃપતિર્જીવવૃત્તિં પ્રજાનાં
તત્રાક્રન્દં પ્રસૄતવિપુલોપપ્લવં કઃ શૃણોતિ

ઇત્યાસક્તનૃપાયાસખિન્નસ્યાર્તિમયં વચઃ ।
દુઃસહં વણિજઃ શ્રુત્વા સ તમૂચે કૃપાનિધિઃ

દદ્ગિરા ત્વમિતો ગત્વા તૂર્ણમાશ્વાસય પ્રજાઃ ।
સ્થાપયિષ્યામ્યહં ધર્મે સ્વયમેત્ય શિખણ્ડિનમ્

ઇત્યુક્તસ્તેન સાનન્દઃ સ્વદેશં શનકૈર્વણિક્ ।
ગત્વા પ્રજાનાં વિદધે સ્વૈરમાશ્વાસનં પુરઃ

પ્રવાદે પ્રસૃતે તસ્મિન્નમાત્યૌ દણ્ડમુદ્ગરૌ ।
અતીતભૂપાગમનત્રસ્તૌ ભૂપતિમૂચતુઃ

સર્વત્ર શ્રૂયતે દેવ પ્રવાદઃ સાધુનિન્દિતઃ ।
વૃદ્ધઃ પ્રવ્રજિતો રાજા રાજ્યાર્થી યત્નવાનિતિ

તીવ્રવ્રતપરિક્લિષ્ટઃ સંભોગાભિમુખાદરઃ ।
લજ્જાં પ્રવ્રજ્યયા સાર્ધં ત્યક્ત્વા સ પુનરેષ્યતિ

રાજન્નપક્કવૈરાગ્યાસ્ત્યજન્તિ સહસૈવ યત્ ।
તત્ પૂર્વાભ્યધિકં તેષાં પ્રયાતિ પ્રિયતાં પુનઃ

લોકસ્થિતિવિરુદ્ધેષુ વિષયેષુ વિશેષતઃ ।
સ્પૃહા સંજાયતે જન્તોરપથ્યેષ્વિવ રોગિણઃ

સુખોત્સેકાત્પરિત્યક્તં પ્રહસ્તમુપાગતમ્ ।
પ્રાયઃ સર્વં ભવત્યેવ જડસ્યામ્રમિવ પ્રિયમ્

તસ્માદ્ભવન્તમુત્સાર્ય પ્રતાપનિધિમાસનાત્ ।
ક્ષીણઃ શશીવ સ્થવિરઃ સ રાજ્યં ભોક્તુમિચ્છતિ

ચીવરોદ્વિગ્નગાત્રસ્ય વરવસ્ત્રાભિલાષિણઃ ।
જાતાસ્ય મુણ્ડિતે મૂર્ધ્નિ રત્નાઙ્કમુકુટસ્પૃહા

રત્નહર્મ્યેષુ નવતાસંભોગવિભવોદ્ભવમ્ ।
ત્યક્ત્વા વિલાસમાયાસં વનવાસં સહેત કઃ

મૃદુશયનસુખાર્હા યે કથં શેરતે તે
હરિણખરખુરોદ્યત્કત્કણ્ટકાસુ સ્થલીષુ ।
મધુ વિધુકરશીતં યૈર્નિપીતં કથં તે
વનજગજમદોષ્ણં તિક્તમમ્ભઃ પિબન્તિ

અધુનૈવ તવાસન્નપ્રવેશવિષમસ્થિતેઃ ।
આદ્યંમતં ન્યાયવિદાં રાજપુત્ર નિપાતનમ્

તસ્માદનાગતો રાજા પૂર્વં વધ્યસ્તવ પ્રભો ।
દીપં હન્તિ પતઙ્ગો હિ ન દગ્ધશ્ચેત્સમાપતન્

તયોરિતિ ગિરા ક્ષિપ્રમભૂદ્ ભૂપતિરાકૂલઃ ।
ખલમેઘૈઃ કલુષતાં નીતં કસ્ય ન માનસમ્

સ તૌ બભાષે સાશઙ્કઃ ક્રકચક્રૂરતાં ગતઃ ।
બાધઃ સાધારણશ્ચાયં યુવયોર્મમ ચાગ્રતઃ

ભવદ્ભ્યામેવ વિનયોપાયવિશ્રાન્તયા ધિયા ।
વિચાર્ય કાર્યતાત્પર્યં યદ્ યુક્તં તદ્વિધીયતામ્

ઇતિ રાજ્ઞા કૃતોત્સાહૌ તૌ વિસૃજ્યાશુ ઘાતકાન્ ।
ઉદ્રાયણસ્યાગ્રપથં વધાયૈવ બબન્ધતુઃ

સો ઽપિપ્રજ્ઞાપરિત્રાણે નિયોક્તું પુત્રમુદ્યતઃ ।
ભગવન્તં સમભ્યેત્ય વ્રજામીતિ વ્યજિજ્ઞપત્

સર્વજ્ઞેનાભ્યનુજ્ઞાતઃ સ્વકૃતં ભુજ્યતામિતિ ।
કર્મપાશસમાકૃષ્ટઃ સ યયૌ રોરુકં પુરમ્

તસ્માદ્વ્રજન્તં નિર્વ્યાજમાચારમિવ દુર્જનાઃ ।
દુષ્ટામાત્યપ્રયુક્તાસ્તે જગ્નુર્વર્ત્મનિ ઘાતકાઃ

તસ્ય ચાઈવરપાત્રાદીન્ ગૃહીત્વા નિહતસ્ય તે ।
વ્યદેવયન્ કૃતં પ્રીત્યૌ રાજાકાર્યમમાત્યયોઃ

તતઃ પાપપ્રહૃષ્ટાભ્યાં નૃપસ્તાભ્યાં પ્રદર્શિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા મુમોહ સહસા રક્તાક્તં ચીવરં પિતુઃ

સ લબ્ધસંજ્ઞઃ શનકૈઃ શુશોચ ન તથા ગુરુમ્ ।
યથા પતિતમાત્માનં ઘોરે નરકગહ્વરે

સો ઽવદદ્વત્સ સંપ્રાપ્તં ફલં ખલજનાન્મયા ।
ઐશ્વર્યમધુલુબ્ધેન પાપપાતમપશ્યતા

અહો બત નિરાલમ્બે ઘોરે નરકસંકટે ।
ઉન્નતારોહિણાં સદ્યઃ પાતકં ખલસંગતમ્

કૃતમેતન્મહત્પાપં દુષ્ટામાત્યધિયા મયા ।
પતિતસ્ય મમેદાનીં પાવકો ઽપિ ન પાવકહ્

તુલ્યં પિતુશ્ચાર્હતસ્ય વધે કા મમ નિષ્કૃતિઃ ।
પીતં યત્ર મયૈકસ્મિન્ પાત્રે સદહનંવિષમ્

વૃદ્ધે પિતરિ નિઃસઙ્કે શમં પ્રવ્રજ્યયાશ્રિતે ।
સ્વચિત્ત નિશિતં શસ્ત્રં લોભાદ્વ્યાપારિતં મયા

યત્સંચિન્તિતમેવ કમ્પજનકં શ્રોતું નયત્ શક્યતે
દૃષ્ટં યચ્ચ કરોતિ શોકકલનાં નિશ્ચેતનાનામપિ ।
યત્ર ક્રૈર્યમપિ પ્રયાતિ મૃદુતાં તીવ્રાનુતાપાગ્નિના
તત્રાપિ પ્રસરન્તિ નિર્ઘૃણધિયામ્ નિસ્ત્રિંશતીક્ષ્ણાઃ ક્રિયાઃ

ઇત્યુક્ત્વા દુઃકહ્સંતપ્તઃ પ્રલાપમુખરાનનઃ ।
ન્યવારયત્તયોઃ કોપાત્પ્રવેશં દુષ્ટમન્ત્રિણોઃ

ગુણાન્તરં પરિજ્ઞાય ભિરુકં હિરુકં ચ સઃ ।
આનિનાય પ્રસાદ્યાશુ પુરાણૌ સચિવૌ પિતુઃ

તતશ્ચિન્તાકૃશે રાજ્ઞિ શોકાત્ પાણ્ડુરતામ્ ગતે ।
સ્વૈરં તજ્જનનીમેત્ય દુષ્ટામાત્યાવવોચતામ્

દેવિ ત્વતનયઃ શ્રીમાન્ સ્વભાવસરલાશયઃ ।
રાજ્યરક્ષાં ન જાનાતિ સ્વજનોચ્છેદકર્કશામ્

પિતા પ્રવ્રજિતો ઽપ્યસ્ય રાજ્યં હર્તુમુપાગતઃ ।
આવાભ્યાં પ્રશમં નીતસ્તત્ર કા નામ વાચ્યતા

નીચતન્ત્રોપપન્નશ્ચેત્ ક્રમો ઽયમશુભક્રમઃ ।
રાજ્યાભિલાષિણો ભિક્ષોસ્તસ્યાપિ સ કથં ક્રમઃ

આવાં પિતૃવધક્રિધાદ્ વારિતૌ ભૂભુજા પદાત્ ।
સ્વયમદ્યાપિ શોકેન કિં મિથ્યા પરિશુષ્યતે

સુકૃતં કૃતમાવાભ્યામ્ પ્રભોર્દુઃખકૃશાઙ્ગતા ।
ભવન્તિ સર્વભાવેષુ ભૃજ્યા એવાપરાધિનઃ

ગતં શોચતિ કિં રાજા યત્કૃતં કૃતમેવ તત્ ।
ઉપેક્ષ્યતે ત્વયા દેવિ કસ્માચ્ચિન્તાકૃશઃ સુતઃ

તાભ્યામિત્યુદિતં શ્રુત્વા સા રાજજનની શનૈઃ ।
ઊચે તરલિકા નામ તદ્વાક્યવિહિતાદરા

આનન્તર્યમિદં કર્મ દ્વયોર્નરકપાતકમ્ ।
યુષ્મન્મતાદુપનતં રાજ્ઞઃ પૂર્વકૃતેન વા

અહં તુ વારયામ્યસ્ય શોકં પિતૃવધોદ્ભવમ્ ।
અર્હદ્વધોદ્ભવં દુઃખં ભવદ્ભ્યામપિ વાર્યતાં

ઇતિ તૌ સ્વૈરમાદિશ્ય સા ગત્વા પાર્થિવાન્તિકમ્ ।
તમુવાચ શુચાક્રાન્તં પરિક્ષીણમિવોડુપમ્

ધર્માધર્મમયં પુત્ર રાજ્યં રાજ્ઞાં બહુચ્છલમ્ ।
પાપાનાં શઙ્કયા તસ્મિન્ કિં શુચા પરિશુષ્યસિ

પિતુર્વધાત્ પ્રતપ્તો ઽસિ યદિ નામ ગુરુપ્રિયઃ ।
તત્રોચ્યતે સમુત્સૃજ્ય લજ્જાં ત્વદ્દુઃખસંકટે

સ્વૈરં જાતસ્ત્વમન્યેન ન સ તદ્ધર્મતઃ પિતા ।
સ્વેચ્છાહારસુખાઃ પુત્ર સ્ત્રિયો હિ નિરપત્ર્પાઃ

ઇત્યપ્રિયમપિ શ્રુત્વા રાજા તદ્વચનં રહઃ ।
પિતૃવૈશસપાપોગ્રદુઃખસંતાપમત્યજત્

પ્રકુર્વન્ત્યસ્તાદ્રેરુદયગિરિણા ક્લેશકલનાં
ક્ષણાત્ ક્ષોણીક્ષ્માભૃદ્વિઘટનવોનોદં વિદધતિ ।
સૃજન્ત્યેતા વહ્નિં સપદિ સલિલાત્તચ્ચ દહનાદ્
અશાધ્યં નારીણાં ન હિ ભવતિ કિંચિત્ર્ત્રિભુવને

અથ સો ઽર્હદ્વધેનૈવ શલ્યતુલ્યેન પીડિતઃ ।
નૃપઃ પપ્રચ્છ ધર્મજ્ઞાન્નિષ્કૃતિં તસ્ય કર્મણઃ

તતસ્તૌ દુષ્ટસચિવૌ તિષ્યપુષ્યાખ્યચૈત્યયોઃ ।
માર્જારપોતૌ ધૃત્વાન્તઃસક્તાવામિષશિક્ષયા

નિષિદ્ધાવપિ ધાષ્ટર્યેન પ્રવિશ્ય નૃપતેઃ સભામ્ ।
તમૂચતુસ્તીવ્રતાપસંતાપપ્રશમાર્થિનમ્

દેવ મિથ્યૈવ ભવતા ચિત્તમાયાસ્યતે ભૃશમ્ ।
સર્વકલ્યાણા લોકે ઽસ્મિન્ નાર્હન્તઃ સન્તિ તે મતાઃ

યદિ સત્યં ભવેયુસ્તે નભસો રાજહંસવત્ ।
ઋદ્ધિમન્તઃ કથં તેષામન્યેન વધસંભવઃ

ન સન્તિ તસ્માદર્હન્તઃ કુતસ્તદ્વધપાતકમ્ ।
સીમાવિવાદઃ કસ્તત્ર્ યત્ર ગ્રામો ન વિદ્યતે

તિષ્યપુષ્યૌ ગૃહપતી યાવર્હત્પદમાપતુઃ ।
માર્જારાવન્તરે જાતૌ તાવેવાદ્ય્ અસ્વચૈત્યયોઃ

પ્રકટૌ તૌ ચ દૃશ્યેતે પ્રત્યક્ષં કસ્ય સંશયઃ ।
પ્રત્યયો યદિ નાસ્ત્યેવ સ્વયં કિં ન નિરીક્ષ્યતે

ઇત્યુક્ત્વા ભૂપતેઃ કૃત્વા ખલૌ દોલાકુલં મનઃ ।
જગ્મતુઃ સહિતૌ તેન ચૈત્યસંદર્શનાય તૌ

અપૂર્વકૌતુકાવેશાત્ તત્ર સંઘટિતે જને ।
વિલોકનોદ્યતે રાજ્ઞો સામાત્યે દુષ્ટમન્ત્રિણૌ

આમિષાભ્યાસસંબદ્ધતિષ્યપુષ્યાભિધાનયોઃ ।
ધૂર્તૌ ચક્રતુરાહ્વાનં શનૈર્બાલબિડાલયોઃ

તૌ તિષ્યપુષ્યાવર્હન્તૌ માર્જારૌ સ્થો યુવાં યદિ ।
પ્રદક્ષીણં વા ક્રિયતાં તેન સત્યેન ચૈત્યયોઃ

માંસદાનક્ષણે તાભ્યામિતિ વાચમુદીરિતૌ ।
તૂર્ણં નિર્ગત્ય માર્જારૌ ચક્રતુસ્તૌ પ્રદક્ષિણમ્

તદ્દૃષ્ટ્વા સહસાવાપ્તપ્રત્યયે સાનુગે નૃપે ।
યાતે દુર્જનમાયૈવ જગજ્જયમહીં યયૌ

મુષ્ટૌ વાયું દૃષદિ કમલં ચિત્રમાકાશદેશે
જિહ્વાગ્રે ચ પ્રચુરરચનાસૃષ્ટિસંહારલીલાઃ ।
કિં વા નાન્યત્ પશુશિશુધિયાં મોહનાયેન્દ્રજાલં
મૂર્તં ધુર્તાઃ ક્ષણપરિચિતપ્રત્યયં દર્શયન્તિ

નિષ્પ્રત્યયપરો રાજા તતઃ સૌગતદર્શને ।
આર્યકાત્યાયનસ્યાગ્રે શ્રદ્ધાપૂજામવારયત્

રાજધાન્યાં નિષિદ્ધો ઽથ બહિરેવ સસાનુગઃ ।
વિનેયકૃપયા તત્ર તસ્થૌ શૈલા ચ ભિક્ષુણી

તતઃ કદાચિદાયાન્તં દૃષ્ટ્વા કાત્યાયનઃ પુરઃ ।
નૃપતિં જનસંપાતાદવમાનભયાદ્ યયૌ

પ્રેષિતં પૂર્વમન્ત્રિભ્યાં વ્રજન્તમવલોક્ય તમ્ ।
દુષ્ટામાત્યૌ નરપતિં દીર્ઘવૈરાવવોચતામ્

રાજન્નમઙ્ગલનિધિર્મુણ્ડો ઽયં વિશિરઃ પથિ ।
દૃષ્ટો ઽદ્ય ભિક્ષુરસ્માભિર્ન વિદ્મઃ કિં ભવિષ્યતિ

ન પશ્યામિ મુખં રાજ્ઞઃ પાપસ્યેતિ ભણત્યસૌ ।
તથા હિ ક્ષણમેકાન્તે ગત્વા દૂરમિતઃ સ્થિતઃ

શ્રુત્વૈતદ્દુર્જનામર્ષાદુવાચાનુચરાન્ નૃપઃ ।
એષ દૂરસ્થિતઃ પાંશુમુષ્ટિભિઃ પૂર્યતામિતિ

પૂર્યમાણઃ સ તૈઃ પાંશુમુષ્ટિભિર્દુષ્ટચેટકૈઃ ।
દિવ્યાં કુટીં પ્રવેશેન પરિહારાય નિર્મમે

અમર્ષકોપિતાઃ સર્પાઃ વ્યાઘ્રા વા પીતલોહિતાઃ ।
શાન્તેરાયાન્તિ મૃદુતાં નત્ ઉ ભૂપતિચેટકાઃ

તતઃ પ્રયાતે નૃપતૌ પાંશુરાશિશતાવૃતમ્ ।
દુઃખાદૂચતુરભ્યેત્ય હિરુકો ભિરુકશ્ચ તમ્

આર્ય કૃચ્છ્રમવાપ્તો ઽસિ રાજ્ઞા ક્રૂરેણ દુષ્કૃતૈઃ ।
લોચનાનિ ધિગસ્માકં યૈરિદં દૃશ્યતે પુરેઃ

મોહાન્ધઃ પાતકશ્વભ્રે દુર્જનૈઃ પાતિતો નૃપઃ ।
કર્મણો વયમપ્યસ્ય દર્શનાત્ પાપભાગિનઃ

ભૂરિયમ્ ભૂરિપાપાર્તા ત્યાજ્યા પ્રાજ્યમતેસ્તવ ।
દુઃસહઃ ખલસંવાસઃ ત્યાગઃ કસ્ય ન સંમતઃ

પ્રયાતિ ન શમઃ શમં ક્ષયમુપૈતિ નૈવ ક્ષમા
ભવન્તિ ન ચ બુદ્ધયઃ પરુષરોષદોષસ્પૃશઃ ।
વસન્તિ ન વિમાનના મનસિ શલ્યતુલ્યાઃ સતાં
ન દુષ્ટજનવર્જનાદપરમાસ્તિ લોકે સુખમ્

ઐશ્વર્યં ગુણિનામધોનિપતનાયાસપ્રયાસપ્રદં
ગામ્ભીર્યં તિમિરાકારં પ્રવિશતાં પ્રાણાપહં પ્રાણિનામ્ ।
નષ્ટા સાપિ નિકૃષ્ટ્દુષ્ટ્કુટિલવ્યાલૈરુપાદેયતા
કૂપસ્યેવ ખલસ્ય નાસ્તિ તદહો દોષાલિયુક્તં યતઃ

તયોરિતિ વચઃ શ્રુત્વા મહાકાત્યાયનો ઽવદત્ ।
ન નિકારે ઽપિ મે કોપઃ કર્મણો ગતિરીદૃશી

એતાવદેવ મે દુઃખં યન્મૂઢસ્ય મહીપતેઃ ।
ખલસંગમદોષેણ ભયં મહદુપસ્થિતમ્

પ્રથમે હિ મહાવાયુઃ પુરેઅસ્ય નિપતિષ્યતિ ।
દ્વિતીયે પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ વસ્ત્રવૃષ્ટિસ્તતઃ પરે

રૂપ્યવૃષ્ટિશ્ચતુર્થે ચ હેમવૃષ્ટિશ્ચ પઞ્ચમે ।
રત્નવૃષ્ટિસ્તતઃ ષષ્ઠે પાંશુવૃષ્ટિશ્ચ સપ્તમે

તયા સબન્ધુરાષ્ટ્રો ઽસય્ ન ભવિષ્યતિ ભૂપતિઃ ।
તસ્માદ્ ભવદ્ભ્યાં ગન્તવ્યં રત્નાન્યાદાય ભૂયસે

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા વિનિશ્ચિત્ય તથેતિ તૌ ।
હિરુકઃ શ્યામકં પુત્રં તસ્યોપસ્થાપકં વ્યધાત્

ભિરુકશ્ચ સુતાં શ્યામાવતીમાદાય પાણિના ।
અભ્યેત્ય ભિક્ષુકીં શૈલાં પ્રણયાદિદમબ્રવીત્

આર્યે ભવત્યા મે કન્યા ઘોષિલસ્ય ગૃહપ્રભોઃ ।
ગૃહે સમર્પણીયેયમાસન્નપ્રતિપન્નયા

એવમુક્ત્વાર્પયિત્વા તાવમાત્યૌ જગ્મતુર્ગૃહમ્ ।
શૈલાપિ કન્યામાદાય પ્રયયૌ ઘોષિલાલયમ્

તતઃ ક્રમેણ તદભૂદ્યથોક્તં ભિક્ષુણા પુરે ।
જ્ઞાનદીપવતી પ્રજ્ઞા યથાતત્ત્વં હિ પશ્યતિ

ષષ્ઠે ઽહ્નિ રત્નવર્ષે ઽથ પતિતે રત્નપૂરિતામ્ ।
યયતુર્નાવમાદાય તાવમાત્યાવલક્ષિતૌ

તૌ દક્ષિણાં દિશં ગત્વા ચક્રતુર્નગરદ્વયમ્ ।
હિરુકો હિરુકાખ્યાનં ભિરુકાખ્યં તથાપરઃ

પરે ઽહ્નિ પાંશુવર્ષેણમહતા પતતા નૃપઃ ।
સબન્ધુરાષ્ટ્રઃ પ્રલય્ં પ્રયયૌ નરકાતિથિઃ

સદણ્ડિમુદ્ગરે રાજ્ઞિ યાતે કિલ્બિષશેષતામ્ ।
તં મન્ત્રિપુત્રમાદાય વ્યોમ્ના કાત્યાયનો યયૌ

તમેવાનુગતા પ્રીત્યા નભસા પુરદેવતા ।
તદાજ્ઞયા ખવચનીકર્વટે વિદધે સ્થિતિમ્

ભિક્ષુપુણ્યાનુભાવેન ભાગ્યૈર્મન્ત્રિસુતસ્ય ચ ।
અધિષ્ઠાનેન દેવ્યાશ્ચ શ્રીમત્તદબહ્વત્ પુરમ્

તત્રાથ દેવતા ચક્રે ચૈત્યં કાત્યાયનસ્ય સા ।
સુરવત્યાં યદદ્યાપિ વન્દન્તે ચૈત્યવન્દકાઃ

મન્ત્રિસૂનુમથાદાય લગ્નં ચીવરકર્ણિકે ।
લમ્બનં સ યયૌ વ્યોમ્ના દેશં કાત્યાયનઃ પરમ્

લમ્બતે લમ્બતે કો ઽયમિત્યુક્તે વિસ્મયાજ્જનૈઃ ।
બભૂવુસ્તે જનાસ્તત્ર લમ્બકા ઇતિ વિશ્રુતાઃ

અત્રાન્તરે દિવં યાતે તત્રાપુત્રે મહીપતૌ ।
સ કૃતઃ શ્યામકો રાજા લક્ષણજ્ઞિસ્તદાજ્ઞયા

ગત્વા ભોક્કાનકં નામ દિશા કાત્યાયનસ્તતઃ ।
જનન્યાસ્તત્ર સંશુદ્ધાં વિદસ્ધે ધર્મદેશનામ્

સા દૃષ્ટસત્યા પુત્રસ્ય યષ્ટીમાદાય સાદરમ્ ।
વન્દ્યમાદ્યપિ મહતી યષ્ટિચૈત્યમકારયત્

શ્રાવસ્તીમથ સોત્કણ્ઠઃ પ્રાપ્ય કાત્યાયનઃ શનૈઃ ।
જિનં વિલોક્ય સાનન્દશ્ચક્રે તત્પાદવન્દનમ્

ઉદ્રાયણસુતકથામ્ તત્ર તેન નિવેદિતામ્ ।
આકર્ણ્ય ભિક્ષુભિઃ પૃષ્ટઃ સર્વજ્ઞસ્તાનભાષત

લુબ્ધકહ્ કાલપાશાખ્યઃ કર્વટોપાન્તકાનને ।
સકૂટાં મૃગબન્ધાય નિદધે વાગુરામ્ પુરઃ

યન્ત્રં પાશાવૃતં દત્વા યાતે તસ્મિન્ યદૃશ્છયા ।
પ્રત્યેકબુદ્ધસ્તં દેશં પ્રાપ્ય વિશ્રાન્તિમાપ્તવાન્

તસ્ય પુણ્યાનુભાવેન બન્ધં ન વિવિશુર્મૃગાઃ ।
ન હિ શુદ્ધાત્મનામગ્રે પ્રાપ્નોત્યકુશલં જનહ્

લુબ્ધકો ઽપિ તતો ઽભ્યેત્ય પાશાનાલોક્ય નિર્મૃગાન્ ।
પ્રત્યેકબુદ્ધં ક્રોધાન્ધો વિષદિગ્ધેષુણાવધીટ્

તસ્ય સાયકવિદ્ધસ્ય જ્વલજ્જ્વલનતેજ્સઃ ।
પ્રભાવમદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા પાદયોર્નિપપાત સઃ

અકાર્યકરણોદ્વેગસંતાપાદથ લુબ્ધકઃ ।
નિનિન્દ શોચન્નાત્માનં સંત્યજ્ય શરવાગુરાઃ

પરિનિર્વાણમાપ્તસ્ય તસ્યાસ્થીનિ નિધાય સઃ ।
છત્રધ્વજાદિસંભારૈઃ સ્તૂપં ચક્રે સદાર્ચિતમ્

લુબ્ધકસ્તેન પુણ્યેન બભૂવોદ્રાયણો નૃપઃ ।
વધાત્ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય બહુશો વધમાપ્તવાન્

નન્દનામ્નો ગૃહપતેર્મદલેખાભિધા સુતા ।
બભૂવ ધનધન્યાદિસ્ફૂતિઃ કર્વટવાસિનઃ

સા કદાચિન્મદોત્સિક્તાઃ ગૃહમાર્જનરેણુભિઃ ।
પ્રત્યેકબુદ્ધમાયાન્તં પથિ મોહાદવાકિરત્

તસ્મિન્નેવ દિને તસ્યાશ્ચિરચિન્તાભિરર્થિતઃ ।
વરઃ સ્તનભરાર્તાયા વરણાર્થી સમાયયૌ

મૂધ્નિ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય પાંશુમુષ્ટિઉનિપાતનાત્ ।
પ્રત્યાસન્નવિવાહાહમિતિ ભ્રાતરમાહ સા

તતસ્તસ્યાહ્ પ્રવાદેન ચિક્ષિપુર્વરણાપ્તયે ।
મૂર્ધ્નિ પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય રજાંસિ પ્રૌઢકન્યકાઃ

ગુણાકારપ્રવૃત્તેન પ્રયયેન વિમોહિતાઃ ।
નિર્વિચાર્ય પ્રવર્તન્તે વિરુદ્ધેષ્વપિ વસ્તુષુ

પ્રવૃત્તપાતકાચારે તસ્મિન્ બુદ્ધબુધાભિધૌ ।
નિવારણં ગૃહપતી કર્મણસ્તસ્ય ચક્રતુઃ

સૈવ કન્યા નરપતિઃ શિખણ્ડી પાપભાગભૂત્ ।
પ્રવાદકર્તા તદ્ભ્રાતા ભિક્ષુઃ કત્યાયનો ઽપ્યયમ્

જાતૌ ગૃહપતી રૂઢદુષ્ટાચારનિવારણાત્ ।
પુરિપતાપાન્નિર્મુક્તૌ હિરુકો ભિરુકશ્ચ તૌ

ઇતિ ભગવતઃ શ્રુત્વા વાક્યં વિચાર્ય ચ ભિક્ષવઃ
ફલપરિણતિં જ્ઞાત્વા ચિત્રામ્ શુભાશુભકર્મણામ્ ।
ખલજનવચસ્તુલ્યં શત્રું વિચારસમં ગુરું
સુકૃતસદૃશં બન્ધું લોકે ન કિંચન મેનિરે