Avadānakalpalatā · Chapter 4
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ maṇicūḍāvadānaṃ nāma tṛtīyaḥ pallavaḥ //
4. māndhātravadānam /
śobhante bhuvaneṣu bhavyamanasāṃ yannākakāntākara- prauḍhodañcitacārucāmarasitacchatrasmitāḥ saṃpadaḥ /
yaccotsarpati tarpitaśruti yaśaḥ karpūrapūrojjvalaṃ
svalpaṃ dānakaṇasya tat phalamaho dānaṃ nidānaṃ śriyaḥ
abhūdupoṣadho nāma bhūbhṛdhyasya vibhāvataḥ /
vibudhābhimatā kīrtiḥ sudhā dugdhodadheriva
vasudhāmavato yasya vasudhāmavataḥ puraḥ /
nanāma praṇatau kasya na nāma nṛpateḥ śiraḥ
śuddhā dhīriva dharmeṇa dāneneva dayālutā /
vibhūtirvinayeneva bhūṣitā yena bhūrabhūt
guṇinaḥ prāṃśuvaṃśasya babhūvendudyuteḥ sthitiḥ /
yasya sarvātapatrasya mūrdhni sarvamahībhṛtām
yasyeśvaraśiraḥsthāyi śubhaṃ gaṅgājalojjvalam /
bhramatyadabhraṃ lokeṣu bhuvanābharaṇaṃ yaśaḥ
kartu kratusahasrāṇāṃ sahasrākṣādhikaśriyaḥ /
yasya ṣaṣṭisahasrāṇi kalatraṃ sudṛśāmabhūt
kadācinmunirakṣāyai rakṣaḥkṣayakṛtakṣaṇaḥ /
vicacārāśvamāruhya sa taponanabhūmiṣu
tatra rājarṣibhiḥ kaiścitputreṣṭikalaśaṃ dhṛtam /
dūrādhvaśramasaṃtaptaḥ sa payaḥpūrṇamāpapau
vijanāsāditaṃ pītvā sa mantrakalaśāt payaḥ /
rājadhānīṃ samāsādya garbhaṃ lebhe vibhurbhuvaḥ
svapnamāyendrajālādi yasyāḥ kautukavipraṣuḥ /
jayatyadbhutasaṃbhārabhūmiḥ sā bhavitavyatā
vidhervividhavaicitryacitrakarmavidhāyinaḥ /
āścaryarekhāvinyāsaṃ kaḥ paricchettumīśvaraḥ
kālena tasya mūrdhānaṃ bhittvā bāloṃ 'śumāniva /
rūḍhavraṇasya sahasā divyadyutirajāyata
taṃ rājajāyā jagṛhurjagatsāmrājyalakṣaṇam /
vātsalyaprasrutakṣīrāḥ puṇyaṃmūrtimivāśritam
māṃ dhārayiṣyati śiśuḥ ślāghyo 'yaṃ jananīpade /
iti tāsāṃ mitho vākyairmāndhātābhūnnṛpātmajaḥ
tasya pravardhamānasya bālakrīḍāvilāsinaḥ /
ṣaḍindraḥ prayayau kālaḥ puṇyakrīḍakṣayāyuṣaḥ
navayauvanamārūḍhaḥ sarvavidyāsu pāragaḥ /
sa yāte pitari svargaṃ bheje rājyaṃ kramāgatam
yakṣo divaukaso nāma sukṛterdāsatām gataḥ /
abhiṣekopakaraṇaṃ divyaṃ tasyopanītavān
sa svarṇairbaddhamukuṭaḥ kalpitoṣṇīṣaśekharaḥ /
śradabhrāvataṃsasya meroḥ śobhāmavāptavān
sapta ratnāni tasyātha prādurbhūtāni takṣaṇe /
cakrāśvamaṇihastiśrīgṛhasenāgragāṇyapi
babhuva cāsya putrāṇāṃ tulyarūpabalaujasām /
sahasraṃ vijitārāterbhujānāmiva bhūbhujaḥ
vasuṃdharāṃ samastābdhuivelākalitamekhalām /
nikhilāṃ vidadhe doṣṇi śeṣaviśrāntirnirvṛtām
bhuvanatrāṇasaṃsaddhah pratyagrakamalāśrayaḥ /
cakravartī sa sukṛterviṣṇoḥ kara ivābabhau
trijagajjāhnavī kīrtiḥ prabhāvābharaṇāḥ śriyaḥ /
so 'yaṃ sukṝtavallīnāṃ prathamaṃ kusumodgamaḥ
sa kadāciddvanānteṣu vikāśikusumaśriyaḥ /
ruciraṃ sacivaiḥ sārdhaṃ vicacāra vilokayan
dadarśa tatra niṣpakṣān vihagān pādacāriṇaḥ /
vyomamārgagatiṃ smṛtvā prayātān kṛśatāmiva
pakṣahīnānagatikān vṛttikṣīṇānnirambarān /
daridrāniva tān vīkṣya provāca kṛpayā nṛpaḥ
aho varākaurvihagaiḥ kimetaiḥ kukṛtaṃ kṛtam /
yadete pakṣavikalāḥ kṛcchracaraṇacāriṇaḥ
ityukte bhūmipatinā karuṇākulitātmanā /
puraḥsthito mahāmātyaḥ satyasenastamabravīt
śrutametanmayā deva kathyamānaṃ vanecaraiḥ /
kāraṇaṃ pakṣapatane yadabhūt pakṣiṇāmiha
santi pañca śatānyatra puṇyadhāmni tapovane /
tapaḥsvādhyāyasaktānāṃ munīnāṃ dīptatejasām
teṣāmadyayanadhyānajapavighnavidhāyinaḥ /
ete lokāhalaṃ cakruḥ khagāstarūvane sadā
tasmai vihagasaṃghāya karṇāpāyakṛte param /
atisaṃvardhamānāya cukopa munimaṇḍalam
tadurbhūtamahāśāpatāpalpoṣeṇa sarvataḥ /
kṣaṇena pakṣiṇāṃ pakṣā vyaśīryanta kṛtāgasām
ta ete vihagāḥ pakṣarahitāḥ kṛcchravartinaḥ /
tvadvipakṣā iva vane śrāntāśracaraṇacāriṇaḥ
mahāmātyena kathitaṃ niśmaitanmahīpatiḥ /
uvāca karuṇākrāntastaptaḥ śāpena pakṣiṇām
aho tejaḥ pariṇataṃ śāntānāmapi kānane /
aṅgārāṇāṃ munīnāṃ ca dahatyevānivāritam
mithyātapasvibhiḥ kiṃ taiḥ svasukhāya na yaiḥ kṛtaḥ /
manasaḥ kopataptasya pariṣekaḥ kṣamāmbubhiḥ
prasannā dhīrmaṇo maitraṃ dayā dānaṃ damah kṣamā /
yeṣāṃ teṣāṃ tapaḥ ślādhyaṃ śeṣāṇāṃ kāyaśoṣaṇam
kiṃ tapobhiḥ sakopānāṃ vilputānāṃ vanena kim /
vibhavaiḥ kiṃ salobhānāṃ durvṛttānāṃ śrutena kim
evaṃ kaluṣacittāste tībramanyuparāyaṇāḥ /
duḥsahā eva munayaḥ prayāntu viṣayānmama
ityuktvā prāḥiṇottebhyaḥ saṃdeśaṃ puruṣairnṛpaḥ /
yāvatī madvaśā bhūmistāvatī tyajyatāmiti
vihaṃgapakṣapātena kupitasya mahīpateḥ /
saṃdeśaṃ munayaḥ śrutvā vilakṣāḥ samacintayan
catuḥsamudraparikhāmekhalāyāḥ kṣiteḥ patiḥ /
narendro 'yaṃ kkva gacchāmaḥ ko deśo 'sya vaśe na yaḥ
iti saṃcintyaṃ munayaḥ pārśvaṃ kanakabhūbhṛtaḥ /
surasiddhasamākīrṇaṃ jambūkhaṇḍāntikaṃ yayuḥ
atha tasya mahībhartuḥ prabḥāveṇa mahīyasā /
abhūdadṛṣṭaśasyā bhūdyāśca ratnāmbaraprasūḥ
pākaśāsanavailakṣyakaraṇāstasya śāsanāt /
saptāhaṃ hema vavṛṣurmeghāḥ saṃgḥātavarṣiṇaḥ
sa prabhāveṇa mahatā saha sainyairnabhogatiḥ /
cakre pūrvavidehākhyaṃ dvīpaṃ divyajanaṃ vaśe
babhūvuragre saunyāni sphīṭaśauryabalaujasāṃ /
bhaṭānāṃ vyomagamane tasyāṣṭādaśakoṭayaḥ
godānīyaṃ tato dvīpamathottarakurūnapi /
pārśvāni sa sumerośca śaśāsāsataśāsanaḥ
sukhaṃ viharatastasya meroḥ kanakasānuṣu /
bahuśakro yayau kālaścaturdvīpamahīpateḥ
sa kadācit surān draṣṭuṃ vyāmnā gaccan suropamaḥ /
cakāra nīlajaladairvyāptā iva gajairdiśaḥ
atha teṣāṃ nirastānāṃ merupārśve tapasyatām /
munīnāmapatan mūrdhni tadgajāśvaśakṛddivaḥ
tataste krodhasaṃtaptadṛśā vyomāvalokinaḥ /
cakruḥ piṅgaparbhāvallikalāpakapilā diśaḥ
kopātkimetadityuktvā śāpāgnivisisṛkṣatā /
abhyetya devadūtastān praharṣākulito 'vadat
eṣā niḥśeṣabhūpālamauliviśrāntaśāsanaḥ /
pākaśāsanatulyaśrīrmāndhātā pṛthivīpatiḥ
nabhasā naradevi 'yaṃ saha sainyaiḥ prasarpati /
yasya kīrtanadhanyeyaṃ vāṇī puṇyābhimāninī
na dṛṣṭo yasya nirdiṣṭasarvalokasukhaśriyaḥ /
mohaḥ saṃbinmayasyeva vibhavaprabhavo madaḥ
kauberaṃ dhanadavyaktyā kaumāraṃ śaktimattayā /
aiśvaraṃ vṛṣasaṃyogādvaiṣṇavaṃ śrīsamāgamāt
pratāpaprasarāt sauramaindavaṃ jananandanāt /
aindraṃ dṛptabalacchadāddivyaṃ rūpaṃ bibhartyayam
baliḥ prayātaḥ pātālaṃ dadhīco 'pyasthiśeṣatām /
asya tyāgena jaladhiḥ kṣobhamadyāpi nojjhati
śrutveti devadūtasya vacanaṃ munimadhyagaḥ /
sasarja durmukho nāma muniḥ śāpajalaṃ divi
prahasannatha taṃ prāha senānāṃ pariṇāyakaḥ /
maharṣe saṃhara rūṣaṃ mā kṛthāstapasaḥ kṣayam
vaiphalyalajjāṃ śāpo 'thaṃ yāsyatyagre mahīpateḥ /
naite bata khagā yeṣāṃ yūyaṃ pakṣakṣayakṣamāḥ
ityukte sauntyapatinā śāpastabdhāmanīkinīm /
dṛṣṭvāgre vismayādūce kimetaditi bhūpatiḥ
saṃrabdho 'tha samabhyetya senāpatiruvāca tam /
teṣāṃ deva maharṣīṇāṃ śāpāt saimyaṃ na sarpati
idaṃ ca cakraratnaṃ te vyomni śāpavighūrṇitam /
dhatte jaladasaṃruddhatigmadīdhititulyatām
etadākarṇya nṛpatirdṛṣṭā cāgre tathaiva tat /
dṛśaiva divadhe śāpaṃ viphaloccaṇḍavilpavam
dehakṣayaṃ maharṣīṇāṃ parirakṣan kṛpākulaḥ /
jaṭā nyapātayad bhūmau sa līlālasaśāsanaḥ
ajitakrodhamohānāṃ bhārabhūtā vṛthā vayam /
itīva lajjayā teṣāṃ līnāḥ kṣititale jaṭāh
atha meruśiraḥ prāpya nṛpaḥ suraniketanam /
puraṃ sudarśanaṃ nāma dardarśa priyadarśanam
nāgāstatra kṛtārakṣāḥ prakhyātodakaniḥsṛtāḥ /
karoṭapāṇayo yakṣāḥ surā mālādharābhidhāḥ
sadāmattāstathā devāḥ krodhottambhitasainikāḥ /
mahārājakāyikākhyāstridaśā balavattarāḥ
mahārājāśca catvāraḥ saṃnaddhakavacāyudhāḥ /
jitvā rājñā prabhāveṇa nijasenāgragāh kṛtāḥ
tataḥ kalpadrumodārakocidāramanoharam /
dadarśa pārijātākhyaṃ saṃśrayaṃ tridivaukasām
merormūrdhni tataḥ śubhraprabhāṃ mālāmivāmalām /
sudharmākhyāṃ sabhāṃ prāpa svabhāsodbhāsitāmbarām
hemavidramavaidūryastambhasaṃbḥārabhāsvaraḥ /
prāsādo vaijayāntākhyaḥ prakhyāto yatra rājate
yatrābjervadanairbhṛṅgairalakaistulyatāṃ gatāḥ /
padminyaḥ suranārīṇāṃ padminīnāṃ surāṅganāḥ
bimbataistridaśairyatra maṇibhūstambhabhittiṣu /
suraloko bibhartyeko 'pyanekasuralokatām
ratnatoraṇaharmyāṃnivahairyatra citritāḥ /
vyāptā vibhānti kakubhaḥ śakrāyudhaśatairiva
yatra bālānilālolakalpapādapapallavaiḥ /
nṛtyaddhastā ivābhānti nandinyo nandanaśriyaḥ
yatra caitrarathaṃ nāma devodyānaṃ manoramam /
dhatte nityotsavaṃ premikāmaṃ kāmavasantayoḥ
sarvakāmaṃ sarvasukhaṃ sarvartukusumojjvalam /
sarvātiśayitaṃ dṛṣṭvā devānām sadanaṃ nṛpaḥ
muhūrtavisamyāspandasānandasnigdhalocanaḥ /
acnitayat sukṛtināmimāstāh phalabhūmayaḥ
airāvaṇaṃ surapaterlolāliovalayākulam /
dadarśa tatra sāmodaṃ sākāramiva nandanam
puraṃdarastato jñātvā prāptaṃ bhūmipuraṃdaram /
pratyudyayau pramuditaḥ saha sarvairmarudgaṇaiḥ
pūjitaḥ surarājena ratnarājivirājitāṃ /
rājarājah sabhābhūmiṃ bheje virajasāṃ varah
tridaśeṣūpaviṣṭeṣu ratnaparyaṅkapaṅktiṣu /
upāviśannṛpaḥ śrīmānāsanārdhe śatakratoḥ
ekāsanajuṣostatra surendramanujendrayoḥ /
rūpaṃ guṇagaṇodāram nirviśeṣamadṛśyata
tatah sarvasurotsṛṣṭaspaṣṭalocanaṣaṭpadaiḥ /
pīyamānamukhāmbhojaṃ vyājahāra harirnṛpam
aho udayaḥ ślādhyaste tejasā tejasāṃ nidhe /
bhavatā bhūṣitā bhūmirdyauśca devena bhāsvatā
abhyunnataprabhāvo 'yaṃ lasatsitayaśoṃśukaḥ /
bhrājate te tribhuvane sāmrājyavijayadhvajaḥ
tvatkathāmṛtapānasya tvaddarśanarasasya ca /
preryate śrotranetreṇa sukhākhyāne sarasvatī
sthirīkṛtastvayaivāyaṃ sukṛtāptavibhūtinā /
karmaṇāṃ phalavādasya niścaraśchinnasaṃśayaḥ
ata evendriyagrāme cakṣureva spṛhāspadam /
puṇyaiḥ puṇyocitācārā dṛśyante yadbhavadvidhāḥ
ityukte tridaśendreṇa māndhātā yaśasāṃ nidhiḥ /
tvatprasādaprabhāvo 'yamityuvāca natānanaḥ
ityevaṃ pūjyamānasya tasya nityādaraiḥ suraiḥ /
ṣaḍindraḥ praṇayau kālastridive vasataḥ sataḥ
tatparākramavidhvastasamastāsuramaṇḍalaḥ /
babhūva surarājasya nirapāyodayo jayaḥ
dīptadānavasaṃgrāme tasya śauryamahātaroḥ /
viśrāntiṃ bhejire devā bhujacchāyopajīvinaḥ
tasya puṇyapaṇakrītaṃ bhiñjānasyākṣayaṃ sukham /
kālapravāhe mahati prayayuḥ ṣaṭ puraṃdarāḥ
satkarmaphalabhogasya lāñchanaṃ vimalaṃ manaḥ /
kāluṣyājjāyate tasya pratyāsannaḥ parikṣayaḥ
atha kālena kāluṣyakalitasya manorathaḥ /
abhūllobhābhibhūtasya bhūtaperabhimāninaḥ
tridaśānāmiyaṃ lakṣmīrmadbāhubalapālitā /
tadimāṃ na sahe tāvadardhāsanaviḍambanām
ahamekaḥ surapatiḥ prabhāvānna bhavāmi kim /
ayaṃ mama bhujaḥ sarvajagadbhārabharakṣamaḥ
cyāvayitvā surāśīśaṃ svargasāmrājyasaṃpadam /
ekātapatratilakāṃ svayaṃgrāhocitāṃ bahje
iti cintayatastasya śakradrohābhilāṣiṇaḥ /
śubhraprabhā prabhāvaśrīrmāleva mlānatām yayau
ghanodayasamutsiktā saujanyataṭapātinī /
lolaṃ kaluṣayatyeva mānasaṃ śrītaraṅgiṇī
pramādo vipadāṃ dūto duḥsaho mahatāmapi /
kuśalonmūlanāyaiva kilbiṣākulitā matiḥ
pāpasaṃkalpamātreṇa kṣitau kṣitipatiḥ kṣaṇāt /
papāta visrastaphalaśchinnamūla iva drumaḥ
hanti vidyāmanabhyāsaḥ śriyaṃ hanti madodayaḥ /
vidveṣaḥ sādhutām hanti lobhaḥ samunnatim
aho bata mahotkarṣaśṛṅgāroho mahodayaḥ /
vibhavodbhavamattānāṃ sahasaiva patatyadhaḥ
tena sarvavibhurnāma pūjitaḥ pūrvajanmani /
tatphalādāptavān rājyaṃ spṛhaṇīyaṃ marūtpateḥ
surādhipādhikaḥ ko 'pi prabhāvo vismayāvahaḥ /
analpapiṇḍastasyābhut pātradānāṃśasaṃbhavah
dbandhumatyabhidhānāyāṃ nagaryāmuṣitaḥ śuciḥ /
vaṇigutkariko nāma so 'bhavat pūrvajanmani
vipaśyī nāma bhikṣāyai samyaksaṃbuddhāṃ gataḥ /
viveśa ta dgṛhaṃ sarvasattvasaṃtāraṇodyataḥ
pātre tasya ca cikṣepa mudgamuṣṭiṃ prasannadhīḥ /
phalāni tatra catvāri petuḥ śeṣāṇī bhūtale
tena dānaprabhāveṇa māndhātā pṛthivīpatiḥ /
sarvadvīpapatirbhūtvā śakrārdhāsanamāptavān
mudgaśeṣaścyuto yasmād bhūtau tasyānyacetasaḥ /
tadasau phalaparyante patitastridaśālayāt
luṭhati vikalakalpā yatra saṃkalpamālā
sphuranti na ca kadācit svapnamāyāntare yā /
bhavati vibhavabhogābhoginī bhāgyabhājā-
matulaphalatatiḥ sā dānakalpadrumāṇām
ityāha bhagavān buddhaḥ prītyā dānaphalaśriyam /
nijajanmāntarākhyāne bhikṣūṇāmanuśāsane
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0