Avadānakalpalatā · Chapter 3

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śrīsenāvadānaṃ nāma dvitīyaḥ pallavaḥ //
3. maṇicūḍāvadānam /
asminnadbhutasarge makarākarajāyamānamaṇīvarte /
ko 'pi prakaṭitasugatiḥ puruṣamaṇirjāyate (bhavyaḥ)

asti saubhiprabhāpūrakarpūraparipāṇḍuram /
sāketaṃ nāma nagaraṃ saubhāgyatilakaṃ bhuvaḥ

sevyaiḥ prabhāsattvamayairgaṅgāvimalamānasaiḥ /
tīrthairiva sthitaṃ yatra pavitraḥ puṇyakartṛbhiḥ

yaśaḥkusumite yatra puṇyasaurabhanirbhare /
ramante sukṛtodyāne nandane puravāsinaḥ

tatrābhūd bhūpatirbhuriguṇaratnamahodadhiḥ /
bhīturyaśaḥśaśāṅasya mehacūḍa iti śrutaḥ

sadā sadāśrayārheṇa kalikālāpahāriṇā /
kṛtaḥ kṛtayugeneva yena dharmadharo janaḥ

mahīpatiḥ kṣamāśaktaḥ śrīvṛtaḥ karuṇārataḥ /
vallabho 'bhūt prajānāṃ yaḥ prakhyāto vijitendriyaḥ

amarāsavasaṃpūrṇamahiṃsāsatradīkṣitaḥ /
dadau yaḥ sarvabhūtānāṃ puṇyāmabhayadakṣiṇam

nirmado yaḥ prabhāve 'pi vibhave 'pi priyaṃvadaḥ /
kṣamāśīlaḥ prabhutve 'pi yauvane 'pi jitendriyaḥ

gambhīreṇonnatimatā śūreṇa śaśikāntinā /
satpakṣeṇa kṣitibhṛtā yenātanyata vismayaḥ

rājñastasyādvitīyasya babhūvābharaṇadvayam /
tyāgapūrṇaṃ ca kāruṇyaṃ tārūṇyaṃ sukṛtaśriyaḥ

padmākarasya tasyābhūddevī kāntimatī priyā /
prabhātaśrīriva sadā nirdoṣābhyudayotsavā

nītiḥ prabhuguṇevena tyāgena śrīrivojjvalā /
rarāja rājacandreṇa sā śīleneva cārutā

sadānandanavikhyātayaśaḥprasarayā tayā /
merūstridivalakṣmyeva babhau bhūmibhṛtāṃ varaḥ

kāle kalyāṇanilayaṃ bhartuḥ sā garbhamādadhe /
bhūtyai bhuvanapadmasya divākaramivāditiḥ

araṇiḥ pāvakeneva velevābdheḥ sudhāṃśunā /
brahmābjeneva govindanābhirgarbheṇa sā babhau

tasyā garbhānubhāvena dohadābhimataṃ nṛpaḥ /
dadau sarvārthisārthebhyo vāñchitābhyadhikaṃ vasu

punarbhūmibhujā pṛṣṭā dohadaṃ śubhagarbhiṇī /
sarasvatīva sā cakre svayaṃ saddharmadeśanām

pūrṇapuṇyamaṇirdharmanidhirvidhisamuddhṛtaḥ /
vupadvipuladuḥkhebhyaḥ sadā rakṣati rakṣitaḥ

kāntāradurgeṣu paricyutānāṃ tāpāturāṇāṃ paralokamārge /
snigdhaḥ pravṛddhaḥ phalapūritāśaḥ chāyātarurdharmasamo 'sti nānyaḥ

ālokastimire vipadviṣamaṇiḥ pāte karālambanaṃ
yācñākalpatarurjagajjayarathaḥ pātheyamanthe pathi /
duḥkhavyādhimahauṣadhaṃ bhavabhayodbhāntāśayāśvāsanaṃ
tāpe candanakānanaṃ sthirasuhṛddharmaḥ satāṃ bāndhavaḥ

ityādi dharmadhavalaṃ śrutvā nṛpavadhūvacaḥ /
dharmaikaśaraṇaḥ śrīmān babhūva bhuvane janaḥ

tataḥ kālena saṃpūrṇaṃ dyaurivāmṛtadīdhitim /
asūta dārakaṃ devī jagattimiradārakam

ajāyatāsya sahajaścūḍālaṃkaraṇaṃ maṇiḥ /
prāgjanmāntarasaṃsakto viveka iva nirmalaḥ

sa babhau subhagastasya mūrdhni puṇyamayo maṇiḥ /
yasya prabhāprabhāveṇa yāminyo dinatām yayuḥ

soṣṇīṣasya maṇestasya pīyūṣasyandibindivaḥ /
nayanti hematām lohaṃ duritaṃ śamayanti ca

śiśorjātismarasyātha vacasā tasya bhūpatiḥ /
dadau hema sadārthibhyaḥ sarvaṃ maṇirasodbhavam

puṣparatnadhvajacchatrapatākāvyajanāṃśukaiḥ /
apūrayan puraṃ vyonmastasya janmani devatāḥ

suprakāśoditāśeṣavidyāvidyotitātmanaḥ /
maṇicūḍa iti khyātaṃ nāma tasyākaronnṛpaḥ

sa cakārāśayaṃ harṣapīyūṣocchalitaṃ pituḥ /
abhijātaḥ suto jātaḥ pārijāta ivodadheḥ

paulomīva jayanteṇa jananī pūjyajanmanā /
babhau tena kumāreṇa kumāreṇeva pārvatī

tataḥ kālena sukṛtasopānaiḥ pṛthivīpatau /
divyadhāmasamārūḍhe maṇicūḍo 'bhavannṛpaḥ

arthicintāmaṇestasya dānena paripūrite /
loke puṇyasukhāloke nārto 'bhūnna ca yācakaḥ

tasya bhadragirirnāma babhūvaṃ gajapuṃgavaḥ /
prabhorivānukāreṇa dānārdrakarapuṣkaraḥ

taṃ kadācinmahāsthānasthitaṃ bhuvananāyakam /
bhavabhūtiḥ samabhyāyādbhṛguvaṃśabhavo muniḥ

divyakānyāṃ samādāya lāvaṇyalalitānanām /
mūrtāmiva prabhālakṣmīmakṣīṇasya kṣapāpateḥ

kucayoravivekena rāgeṇa caraṇābjayoḥ /
netrayoścāpaleneva sā jagatyatilajjitā

tapaḥśriyeva sahitaṃ taṃ kanyānugataṃ munim /
aoūjayat prajānāthaḥ kṛtāsanaparigraham

kanyāpi nṛpamālokya dhīraṃ gambhīrasundaram /
parapīḍāsu kāruṇyānnyastacāpamiva smaram

cūḍāratnasya kīraṇairduritakṣayakāribhiḥ /
likhantaṃ kuṅkumeneva dikṣu rakṣākṣarāvalim

vikṣepakṣiptamarutā cāmareṇa virājitam /
socchāseneva sattvena jagatsaṃtāraṇaṃ vinā

ratnodāreṇa hāreṇa hṛdayagrahakāriṇā /
pātālavipadāṃ śāntyai śaiṣeṇeva niṣevitam

vahantaṃ mahatā doṣṇā kṣamāṃ cittena ca kṣamām /
prayayau sābhilāṣasya vismayasya vidheyatām

gṛhītvā munirutsaṅge kuraṅgataralekṣaṇām /
jīvanīṃ tāmanaṅgasya jagād jagatīpatim

uditena jagannetraśatapatravikāśinā /
bhavatā bhāti loko 'yaṃ devena ca vivasvatā

aho nu tava nāstyeva vibhūtisulabhodbhavaḥ /
sādhoriva guṇadveṣaḥ saṃmohopacito madaḥ

lokanāthasya te lokakāruṇyapūrṇacetasaḥ /
rājan maitrījuṣā kīrtiḥ sthirā pāramitā param

akhedasaralo dātā nirvyājasukṛto bhavān /
ata eva viśeṣeṇa mānanīyo manīṣiṇām

padmodarasamudbhūtā kanyā kamalalocanā /
homāvaśeṣapayasā vardhiteyaṃ mayāśrame

gṛhyatāmagramahiṣī patnītve bhavatā nṛpa /
viṣṇoḥ śrīriva yogyeyaṃ tavaiva puruṣottama

yajñapuṇyaphalaṃ pūrṇaṃ kālena mama dāsyasi /
ityuktvā vidhinā rājñe kanyāṃ datvā yayau muniḥ

priyāṃ padmāvatīṃ rājā ratiṃ prāpyeva manmathaḥ /
araṃsta rucirodyāne sukṛte puṇyavāniva

tataḥ kālena sā putraṃ vaṃśavalliva mauktikam /
asūta padmacūḍākhyaṃ guṇānāṃ darpaṇaṃ pituḥ

śakrādibhirlokapālairanullaṅghyamahodayaḥ /
saṃstūyamānacaritaḥ svayaṃ kamalajanmanā

yaśaḥsaurabhasaṃbhārasaṃpūritadigantaraḥ /
sarvārthisārthakalyāṇakalanākalpapādapaḥ

smṛtvā munervacaḥ kāle kartuṃ vipuladakṣiṇām /
ahiṃsāvasusaṃpūrṇāmājahāra mahīpatiḥ

tasmin yajñe samājagmuḥ sarvakāmairanargale /
munayo bhārgavamukhā nṛpā duṣprasahādayaḥ

vartamāne makhe tasmin niḥsaṃkhyavasuvarṣiṇi /
rakṣorūpaḥ samuttasthau vahnimadhyāt sureśvaraḥ

upasṛtya sa bhūpālaṃ kṛśo vikṛtavigrahaḥ /
kṣuptipāsārdito 'smīti yayāce pānabhojanam

śāsanādatha bhūbhartustasmai vividhabhojanam /
upaninyuḥ paricitāḥ pānaṃ ca paricārakāḥ

tataḥ kiṃcidvihasyaiva kṣitipaṃ prāha rākṣasaḥ /
nedamasmatpriyaṃ rājan vayaṃ hi piśitāśanāḥ

sadyohatasya māṃsena rudhireṇa ca bhūyasā /
tṛptirutpadyate 'smākaṃ dīyatāṃ yadabhīpsitam

sarvakāmaprado 'sīti tvamahaṃ samupāgataḥ /
dadāmīti pratiśrutya na niṣedhastavocitaḥ

iti rakṣavacaḥ śrutvā karuṇakulito nṛpaḥ /
ahiṃsāniyamenābhūdarthivaimukhyaduḥkhitaḥ

so 'cintayattadā daivājjāto 'yaṃ dharmasaṃśayaḥ /
na sahe duḥsahāṃ hiṃsāṃ naṃ naiṣphalyamarthinaḥ

na ca māṃsaṃ śarīrebhyo labhyate vaiśasaṃ vinā /
nāhaṃ pipīlakasyāpi kāyakleśalavaṃ sahe

datvāhaṃ sarvabhūtebhyaḥ puṇyāmabhayadakṣiṇam /
kathamasmai prayacchāmi māṃsaṃ prāṇivadhodbhavam

iti saṃcitya nṝpatistamūce karuṇākulaḥ /
svaśarīrasamutkṛttamasṛṅbhāṃsaṃ dadāmi te

ityukte bhūmipatinā babhūvākulitaṃ jagat /
na ca dehavyayotsāhaṃ sacivāstasaya sehire

praṇayādvāryamāṇo 'pi bhūpālairmunibhistathā /
dadau svadehamutkṛtya tasmai māṃsamasṛgvasām

ākaṇṭhaṃ pītaraktena rākṣasena kṣitiprabhoḥ /
bhakṣyamāṇeṣu māṃseṣu kṣḥaṇaṃ khṣitirakampataḥ

tataḥ padmāvatī devī patiṃ dṛṣṭvā tathāgatam /
vilapantī nipatitā mohamūrcchākulābhavat

manujendrasya devendrastaddṛṣṭvā sattvamūrjitam /
rakṣorūpaṃ parityajya tamuvāca kṛtāñjaliḥ

aho nu karmaṇā rājan duṣkareṇa tavāmunā /
romāñcakañcukākīrṇaḥ kāyaḥ kasya na jāyate

aho puṇyamasāmānyamaho sattvamanuttaram /
aho dhariyamamaryādaṃ rājān virajasastava

duḥkhitāḥ paraduḥkheṣu nirlobhā durlabheṣu ca /
vipakṣeṣu kṣamāvantaḥ santaḥ sukṛtasetavaḥ

samunmiṣati ko 'pyeṣa sattvotsāho mahātmanām /
trailokyaṃ karuṇārdrāṇāṃ yena yātyanukampyatām

uktveti divyauṣadhibhistaṃ kṛtvā svasthavigraham /
prasādya lajjāvanataḥ śakraḥ svanilayaṃ yayau

tataḥ samāpte vidhivadyajñe rājñāṃ mahīpatiḥ /
cakre munivarāṇāṃ ca pūjāṃ tridaśapūjitaḥ

sa ratnavarṣairyajñānte kanyāgrāmapurapradaḥ /
sahitaṃ tridaśārheṇa hariṇā hemamālinā

dadaru rājagajaṃ brahmarathākhyāya purodhase /
yojanānāṃ śataṃ tūrṇaṃ ekenāhnā prayāti yaḥ

tasmai samarpitaṃ dṛṣṭvā rājñā bnhadragiriṃ gajam /
abhūdduṣprasaho rājā tatspṛhākṛṣṭamānasaḥ

prayāteṣvatha bhūpeṣu vismiteṣu makhaśriyā /
samarpite yajñaphale bhārgavāya mahībhujā

tamuvāca samabhyetya svastivādapuraḥsaram /
marīciśiṣyo vāhīkaḥ prāptapūjāsano munoḥ

rājannadhyayanasyānte gururme gurudakṣiṇām /
īhate paricaryārthī sāmānyajanadurlabhām

ekastvameva vidhinā nirmito durlabhapradaḥ /
bahavo jātu jāyante na loke kalpapādapāḥ

devī padmāvatī putrasahitā gurave mama /
tapaḥkṛśāya vṛddhāya dīyatām paricārikā

ityukte muninā rājā dayitāviprayogajām /
rujaṃ saṃstabhya manasa tamūce dhairyabhūdharaḥ

prayacchāmi mune tubhyamīpsītām gurudakṣiṇām /
sahitāṃ yuvajārena jīvitābhyadhikāṃ priyām

ityuktvā sasutāṃ tasmai dadau padmāvatīṃ nṛpaḥ /
svajīvite vinisnehastyāgaḥ sattvamayātmanām

ādāya rājadayitāṃ virahakleśakātarām /
saputrāmāśramaṃ gatvā pradadau gurave muniḥ

atrāntare duṣprasahaḥ kururājaḥ kṣitīśvaram /
dṛpto yayāce dūtena bhūtyai bhadragiriṃ gajam

purohitārpitaṃ rājā na dadau d viradaṃ yadā /
tadā vipulasaunyena svayaṃ yoddhuṃ samāyayau

balinā kururājena ruddheṣu puravatmasu /
babhūva bhūmipālasya sainyaṃ raṇarasodbhaṭam

sa vīrakuñjarahariḥ śakto 'pyarividāraṇe /
janakṣayabhayodvignaḥ kāruṇyāt samacintayat

aho 'nukūlamitram me rājā duṣprasahaḥ param /
mātaṅgalobhamohena sahasā śatrutāṃ gataḥ

snehāntāḥ sujanaiḥ snehā niḥsnehāntāśca madhyamaiḥ /
durjanairghoravairāntā bhavanti prāṇahāriṇaḥ

aho bibhavalibhena kṣaṇakṣayiṇi jīvite /
samudyamo 'yamasmākaṃ paraprāṇanipātane

hiṃsayāpapraśāntānām saktānāṃ kalikarmasu /
raṇaraktābhiṣiktānāṃ bhaktārtho 'yaṃ samudyamaḥ

sevāvikrītajīvānāṃ caṇḍapiṇḍārthināmayam /
kalaho duḥsahaḥ kruryapiśunānāṃ śunāmiva

aho vibhavalubdhānām parasaṃtāpaśītalāḥ /
svasukhāyaiva dhāvanti nṛśaṃsacaritā dhiyaḥ

ye yudhi siddhisaṃnaddhā raktāntām bhuñjate śriyam /
kutaḥ kruratare teṣāṃ hṛdaye karuṇākaṇaḥ

eṣa duṣprahaso rājā lubdho vibahvamohitaḥ /
na vadhyaḥ sāparādho 'pi kāruṇyāyatanaṃ mama

iti cintayatastasya kāruṇyāta kānanaiṣiṇaḥ /
pratyekabuddhāścatvāraḥ svayaṃ vyomnā samāyayuḥ

prātapūjāsanāḥ śrutvā sarvajñāstatsamīhitam /
rājñaḥ praśamaśīlasya prasannāstattvamūcire

saṃmohapaṭalāndheṣu saṃsāriṣu dayālutā /
śobhate tava bhūpāla sattvalokavivekinaḥ

kriyatāmīpsitaṃ rājan bodhau buddhirnidhīyatām /
saṃprati pratirodhe 'smin vanameva vigāhyatām

svairanirjnarajnaṅkārakīrṇasaṃtoṣaśīkarāḥ /
viviktakānanoddeśāḥ śamināmeva vallabhāḥ

ityuktvānugrahadhiyā vidhāyāsya viyadgatim /
prabhāprasādhitadiśaste tena sahitā yayuḥ

yāteṣu svapadaṃ teṣu himavattaṭakānanam /
saṃprāpya pṛthivīpālaḥ prayatapraśamo 'bhavat

vivekavimalāstasya dhiyaḥ sattvavatāmiva /
babhuḥ priyanivuḥ pūrṇanirvāṇyo (?)vanabhūmayaḥ

bhūdharāntarite tasmin sahasā bhūpabhāsvati /
śuśucurmohatimiraprāptaśokaprajāḥ prajāḥ

tatastatsacivā jagmurmarīcaṃ munimāśrame /
śaktaṃ rājyasya rakṣāyai rājaputraiṃ yayācire

muninā nirvikāreṇa dattamādāya mantriṇaḥ /
rājasūnuṃ svanagare cakruḥ sainyasamudyamam

muninā nirvikāreka dattamādāya mantriṇaḥ /
subhaṭāgresarah prāpa kururājaṃ raṇājire

sa tena hatavidhvastabhagnasyandnakuñjarah /
palāyanaparitrāṇaḥ prayayauḥ hastināpuram

balinā rājaputreṇa jite duṣprasahe yudhi /
mantribhistadbhujanyastā bhūmiḥ śeṣadhṛtiṃ yayau

rājño duṣprasahasyātha kālena kaluṣātmanah /
babhūvāvṛṣṭidurbhikṣamarakopalpavaḥ pure

sa vicintyānutāpārtastībrāṃ janapadāpadam /
na viveda paritrāṇaṃ viphalasvastikakriyaḥ

pṛṣṭhā vipatpratīkāraṃ tenāmātyāstamūcire /
duḥsaho 'yaṃ mahārāja prajānāṃ vyasanodbhavaḥ

maṇicūḍasya bhūbharturyadi cūḍāmaṇiḥ prabho /
labhyate sa sudhāsyandī teneyaṃ tīryate vipat

cārebhyaḥ śrutamasmābhiḥ sa rājā himavattaṭe /
sthitaḥ saṃsāravaimukhyavivekavimalāśayaḥ

arthitaḥ sa dadātyeva viśvacintāmaṇirmaṇim /
putradāraśarīrādi nādeyaṃ tasya kiṃcana

iti mantrivacaḥ śrutvā tathetyādhārya cetasi /
sa dvijān maṇiyācñāyau visasarja tadantikam

asminnavasare rājā maṇicūṣaścaran vane /
marīcerāśramopāntamavāpa vipulaṃ muneḥ

devī padmāvatī tatra phalamūladhṛtavratā /
vrajantī vijane bhītā vipune muniśāsanāt

śabarairmṛgayāyātairdṛṣṭvā kaṣṭadaśāṃ śritā /
jughṛkṣubhiḥ kampamān ācukrośa karuṇasvaram

ākarṇya karuṇākrande kurarūīkūjitopamam /
hā rājan maṇicūḍeti trāyasveti suduḥsaham

sahasābhidrutaḥ kāntām dadarśa nṛpatirnijām /
rāhusaṃtrāsitasyendordyutiṃ nipatitāmiva

vītarāgāṅgavasanāṃ nirañjanaparigrahām /
vadantīmiva saṃbhogasaṃyogānāmanityatām

tāṃ rājahaṃsasugatām vihārastanamaṇḍalām /
aśrukāṣāyanayanāṃ vilokya karuṇāvanīm

saṃsāracaritāścaryavicāreṣvapi karkaśam /
kṛpākṛpāṇīnirlūnamivāsīrbhūpatermanaḥ

ekākīnaṃ vane devī vigatacchatracāmaram /
dṛṣṭvā nāthamanāthaiva lokanāthaṃ tathāgatam

tadviyogaviṣākrāntā taddarśanarasākulā /
śokaharṣasamākīrṇā babhūva bhṛśavihvalā

sā nītā śabarā rājñā śāpabhītāḥ pradurdruvuḥ /
na nāmābhyudaye bhānordṛṣṭaṃ sapratibhaṃ tamah

atrāntare śamadveṣī sar vabhūtāśayāśayaḥ /
māraḥ puruṣarūpeṇa sametya nṝpamabravīt

rājan rājīvanayanāṃ priyāṃ praṇayiṇīmimām /
na tyakrumarhasyajane vane vanajalocana

iyaṃ hi te manovṛttiriva niḥsukhatāṃ gatā /
varjitā rājyabhogena rājarāja na rājate

etadārkarṇya nṛpatistaṃ vijñāya manobhavam /
antarāyaṃ vivekasya pratyabhāṣata sasmitaḥ

jānāmi tvāmahaṃ kāmamakāmaṃ śamasaṃyame /
saṃtoṣavatām ko nāma bhavatā na vimohitaḥ

itivādini bhūpāle sahasāntarite smare /
babhūva viklavā devī taptā virahavahninā

duḥkhitāṃ tāmārtaduḥkhāṃ patibhogaviyoginīm /
uvācāśvāsayan rājā jāyāṃ jitamanobhavaḥ

devi dharmakriyāyuktā na śokaṃ kartumarhasi /
duḥkhāvasānī virasaḥ sarvo 'yaṃ bhogacibhramaḥ

dehināṃ yaditāsaṅgāstaraṅgataralāyuṣām /
lolapadmapalāśāgraskhalajjalalavākulāḥ

imā muhūrtanartakyaḥ kālameghataḍillatāḥ /
saṃsārasarparasanā vilāsacapalāḥ śriyāḥ

bhogakṣaṇenaiva viyogarogo vibhūtayaḥ svapnavivāhatulyāḥ /
vātāhatā dīpaśikhā sukhaśrīrunmattanṝtyaṃ bhavavṛttametat

sarvopajīvyā karuṇā na lakṣmīḥ dharmaḥ prakāśaḥ satataṃ na dīpāḥ /
yaśāṃsi ramyāṇi na yauvanāni sthirāṇi puṇyāni na jīvitāni

satyavratastāmiti sāntvayitvā visṛjya jāyāṃ nilaye maharṣeḥ /
cacāra saṃsāraparāṅbhukhānāṃ saṃtoṣapuṇyeṣu tapovaneṣu

tadāgatāste tvarayā visṛṣṭāḥ pañca dvijā duṣprasahena rājñā /
tamarthināmakamakālabandhuṃ viśuddhasattvaṃ dadṛśurvanānte

te svastivādaṃ śanakaurvidhāya viśastadhairyā iva sādhvasena /
tamūcire sūcitatīvratapāḥ dīrghoṣṇaniśvāsasamīraṇena

rājan pure duṣprasahasya rājñaḥ krūropasargaurhataśāntavargaḥ /
janaḥ kṛtaḥ kṛttasamastakāmaḥ prakāmamārtasvanamātraśeṣaḥ

aśoṣadoṣapraśamaikahetuḥ trailokyarakṣāprathitaprabhāvaḥ /
cūḍāmaṇirdeva bhavadvitīrṇaḥ karoti tasyopanipātaśāntim

dayāyuṣaścandanapallavārdrāḥ svacchāśayāścandramaṇiprakāśāḥ /
saṃtāpakāle śaraṇaṃ janānāṃ bhavadvidhā eva bhave bhavanti

ityarthitastairaviluptasattvaḥ saṃpūryamāṇaḥ karuṇārasena /
uvāca saṃcintya janopatātaṃ saṃkrāntamantaḥ śrutivartmaneva

aho sa rājā sahate kathaṃ nu devopaghātena nipīḍitānām /
vidāritāntaḥkaraṇaṃ prajānāṃ viyogaḥduḥkhodbhavamārtanādam

ayaṃ maṇirmastakamūlajanmā niṣkṛttya tūrṇaṃ pratigṛhṛtāṃ me /
dhanyo 'smi yadyarthijanasya duḥkhakṣaye kṣaṇaṃ kāraṇatāṃ vrajāmi

ityuktamātre vasudhādhipena dharādharāmbhodhimahīdharitrī /
ciraṃ cakampe cakiteva tasya śirastaṭotpāṭanatīvraduḥkhāt

tataḥ kṛpākomalacittavṛtteḥ sutīkṣṇaśastrairvacasā nṛpasya /
sutīkṣṇaśastrādapi tīkṣṇacittaḥ svayaṃ śiraḥ pāṭayituṃ pravṛttaḥ

tadduṣkaraṃ karma nareśvarasya vyomni vimānairnalināsanādyāḥ /
surāḥ savidyādharasiddhasākhyāḥ samāyayudraṣṭumaluptasattvam

vipāṭyamāne śirasi prasahya ratnaprabhāvibhramamādadhānaiḥ /
sa raktapūrairabhikṣiktakāyaḥ sehe vyathāmarthisukhe pravṛttaḥ

vilpkya taṃ sattva nibaddhadhairyaṃ tīvravyathāveganimīlitākṣam /
yayurvirāmaṃ na nṛśaṃsavṛtterviprāḥ kṣaṇaṃ rākṣasatāmavāptāḥ

vicārya rājā śvaśarīraduḥkhaṃ saṃsāriṇāṃ kleśamayaṃ śarīram /
evaṃvidhairduḥkhasahasralakṣairākrāntamityārtataro babhūva

so 'cintayaddehanibaddharatnadānena yatpuṇyphalaṃ mayāptam /
tenograduḥkhaṃ kalayāmi mā bhūdapuṇyapāke narake narāṇam

samuddhṛte rakravasavasikte tasminmaṇau niścalatālumūlāt /
mūrcchākulo 'pi prayayau saharṣaṃ saṃpūraṇenārthimanorathasya

sa kampamānāṅgulipallavena datvā svahastena maṇiṃ dvijebhyaḥ /
nimīlayan samtamasena lokaṃ papāta tigmāṃśurivātiraktaḥ

aluptasattve patite pṛthivyāṃ tasmin surāṇāṃ saha puṣpavarṣaiḥ /
maṇiṃ samādāya yayurdvijāste tūrṇaṃ puraṃ duṣprasahasya rājñaḥ

sa ten asadyaḥ śamitopasargaḥ svargocitāsāditabhogavargaḥ /
tadbodhisattvasya samastasattvasaṃtāraṇārhaṃ praśaśaṃsa sattvam

atrāntare kiṃcidavāptasaṃjñaṃ nareśvaraṃ viśrutaratnadānam /
samāyayurbhārgavagautamādyā marīcimukhyā munayo vanebhyaḥ

marīcimevānugatā ca devī padmāvatī vīkṣya parikṣataṃ tam /
saṃmohavegābhihatā papāta kṣaṇaṃ kṣitau bālalateva lūnā

digantasaṃcāriṇī cāraṇānāṃ nabhaścarāṇāṃ nṛpasādhuvāde /
sarājaputrāḥ saha mantrimukhyaiḥ prajāḥ prajānāthamathopajagmuḥ

vīkṣyaḥ kṣitīśaṃ kṣatajokṣitāṅgamakṣīṇasattvaṃ patitaṃ pṛthivyām /
pṛthavyathākleśajuṣaṃ janānāmabhūdabhūtārthavikalpajalpaḥ

kuṭhārikaiḥ kaiścidaho dayārdraḥ sarvārthisevyaḥ saralaḥ suvṛttaḥ /
durātmabhiḥ svārthalavābhiyuktaiḥ chāyātaruḥ kaṣṭamayaḥ nikṛttaḥ

aho parārthojjhitajīvito 'yaṃ parāṃ camatkāradaśāṃ prayātaḥ /
sasaurabhacchinnatanurgatātmā bhavatyudāraḥ sahakāra eva

lubdhasya na svaḥ svajano 'pi jantoḥ na kāmakāmasya dhane 'nurodhaḥ /
sarvātmanā sattvahitodyatasya deho 'pi na snehapadaṃ dayāloḥ

yeṣāṃ kṛte dainyamayaṃ prayāti sarvātmanā cārthijano 'rthibhāvam /
ta eva dīnoddharaṇavratānāṃ prāṇāḥ paritrāṇapaṇe tṛṇāni

iti pravāde vividhānubhāve vijṛmbhamāṇe munimaṇḍalasya /
bhūpālamabhyetya sabāṣpacakṣurmunirmarīciḥ praṇayāduvāca

aho nu niṣkāraṇabandhubhāvamālambya rājan dayayā janasya /
prajāparitrāṇavidhānabhūmistanustaveyaṃ tṛṇavadvitīrṇā

kṣayaḥ pravṛtto nirapekṣavṛttestavārthibandhornijajīvite 'pi /
yadeṣa kāmaṃ kamalānikāyaḥ kāyastvayāpāyapade niyuktaḥ

apyasti rājan sukṛtavrate 'smin phalaspṛhā prāṇapaṇe 'pi kācit /
asthārthihetostava pālubhedakhedādvikāraṃ bhajate na cetaḥ

ityadbhutāviṣkṛtamānasena munīndramadhye muninā sa pṛṣṭaḥ /
uvāca saṃstabhya rujaṃ prayatnādraktābhiṣiktaṃ vadanaṃ pramṛjya

phalaspṛhā nāsti mune mamānyā kiṃ tveka eva pracuro 'bhilāṣaḥ /
yaddhorasaṃsāranimagnajantusaṃtāraṇāyaiva bhave bhaveyam

arthipriye dehavidāraṇe 'smin naivāsti me ko 'pi vikāraleśaḥ /
yadyeṣa satyaḥ samayo mayoktastadastu me svasthamidaṃ śarīram

ityuktamātre sahajānubhāve sattvocite sa tyadhanena rājñā /
abhūdvapuḥ satyabalena tasya rūḍhavraṇaṃ tatkṣaṇajātaratnam

tataḥ suraiḥ śakraviriñcimukhyairnātapraharṣairmunibhiśca sarvaiḥ /
abhyarthito 'pi kṣitipālanāya bhogābhilāṣī na babhūva bhūpaḥ

avāptasaṃjñā muninā prayuktā padmāvatī rājasutena sārdham /
patiṃ yayāve virahopaśāntyai siṃhāsanākrāntisukhaṃ prajānām

tatastamabhyetya kṛpākulāste pratyekabuddhā jagato hitāya /
dehaprabhāpūritadigvibhāgā babhāṣire harṣamivodgirantaḥ

cirādavāpte virahāvasāne punaḥ parityāgadaśāmasahyām /
na rājaputraḥ sahate na devī duḥkhānubandho hyasamṛnnipātaḥ

svamarthine yaḥ radadāti dehamāpannaduḥkhapraśamaikahetuḥ /
kathaṃ sa kuryāt svajane 'pyupekṣāṃ dharmo 'pyayaṃ yasya parārtha eva

ityuktamākarṇya nareśvarastaistatheti niścitya dhiyā kathaṃcit /
vyomnā vimānaiḥ svapurīmavāpya bheje nijaṃ rājyapadaṃ saputraḥ

iti sa vipulasattvaḥ satyavān bodhisattvaḥ suciravihitarājyaḥ saugataṃ dhāma bheje /
jinapuramaṇicaityacchatraratnapradīpaprakaṭitavividhaśrīrlakṣaṇābhyastabodhiḥ

ityāha bhagavān buddhaḥ svavṝttāntanidarśane /
dānopadeśe bhikṣūṇāṃ samyaksaṃbodhisiddhaye