Avadānakalpalatā · Chapter 31
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ suvarṇapārśvāvadānaṃ triṃśaḥ pallavaḥ //
31. kalyāṇakāryavadānam /
pratyakṣalakṣaṇaparīkṣita eṣa loke saṃlakṣyate sujanadurjanayorviśeṣaḥ /
arkaḥ prakāśaviśadaṃ vidadhāti viśvamandhīkaroti nikhilaṃ jagadandhakāraḥ
sarvajñaḥ pūrvavṛttāntamaśeṣamavalokayan /
asminneva kathārambhe bhagavān punarabravīt
nṛpaḥ pātaliputrākhye pure bhūmipuraṃdaraḥ /
abhūtpuraṃdaro nāma mandiraṃ puṇyasaṃpadaḥ
kalyāṇakārī tasyābhūt sūnurguṇagaṇonnataḥ /
akalyāṇābhidhānaścadvitīyo nirguṇaḥ sutaḥ
kalyāṇakārī sarvārthikaruṇākalpapādapaḥ /
chatrāvaśeṣāmakarod dāṇaśīlaḥ śriyaṃ pituḥ
tasmai manoramāṃ nāma puṇyaseno mahīpatiḥ /
dūtaṃ visṛjya lekhena svasutām v acasā dadau
pratyāsannavivāho 'tha nṛpaṃ rājasuto 'bhyadhāt /
prāptaḥ pariṇayastāta saṃpratyeṣa na me mataḥ
vātsalyapeśalatayā madāttāḥ prakṛtiśriyaḥ /
mayā dānavyasaninā koṣaste śuṣirīkṛtaḥ
tasmātpravahaṇenāhaṃ samuttīrya mahodadhim /
ratnadvīpaṃ vrahāmyeva divyaratnārjanodyataḥ
divyasaṃpadamāsādya kariṣye dārasaṃgraham /
kalatramakṛtārthasya trāsanaṃ sukhasaṃpadām
iyuktvā sa pituḥ prāpya śāsanaṃ caraṇānataḥ /
jagāhe jaladhiṃ lolakallolāliṅgitāmbaram
bhrātā tamanuvajrāja saujanyavyañjano 'nujaḥ /
nirguṇaḥ saguṇadveṣadrohamantarvicintayan
jyeṣṭhastamabravīdvatsa samudre karmaviplavāt /
ahaṃ grāhyastvayā skandhe jāte pravahaṇakṣaye
iti bhrātrā kṛtāśvāsastathetyūve sa taṃ śaṭhaḥ /
doṣodyataḥ praṇayitāṃ khalaḥ samavalambate
tataḥ pravāhaṇārūḍhaḥ pavanairanukūlatām /
yātaiḥ puṇyairiva prāpya ratnadvīpaṃ nṛpātmajaḥ
dovyaratnāni saṃprāpya pratyāvṛtte tataḥ śanaiḥ /
rājaputre pravahaṇaṃ drāgabhañjat prabhañjanaḥ
bhagne pravahaṇe tasmin bhrātaraṃ pūrvasaṃvidā /
sa jagrāha śaṭhaḥ kaṇṭhe taṃ bhujaṅga ivānujaḥ
karmavāteritastūrṇaṃ kūlaṃ prāpya nṛpātmajaḥ /
avāpa sahasā nidrāmāndhyaprathamadūtikām
tasya suptasya ratnāni dṛṣṭvā baddhānyathānujaḥ /
prahartuṃ vyasanacchidre krūraḥ samupacakrame
utpāṭya gāḍhabaddhasya sa tasya nayanāmbujam /
taṃ tārakaṃ bhayāmbhodhau cakāra gatatārakam
āttaratne gate tasmin vājasūnurgatadyutiḥ /
mātaṅgonmūlitāmbhoja ivābhūtkamalākaraḥ
sa babhūva nirālokaḥ śokatīvratamovṛtaḥ /
kṛṣṇapakṣakṣapārambha iva sūryenduvarjitaḥ
atrāntare samāyātastaṃ deśaṃ gokuśādhipaḥ /
rājaputraṃ vilokyāndhamabhūt saṃkrāntatadvyathah
sa taṃ nītvā svanilayaṃ paricaryāparaḥ pārḥ /
tasyāsīdguṇasaujanyasnehāveśavaśīkṛtaḥ
tatra śokasujāṃ śāntyai sadā cetovinodinīm /
vīṇāṃ svarapravīṇo 'sau pūrvābhyastamavādayat
satsaṃgamaḥ pṛthuvivekakathābhoyogaḥ
kāvyāsavaḥ priyasuhṛtpraṇayo vihāraḥ /
vīṇāsvanah kusumakāntavanāntavāsaḥ
śokāgnitaptamanasāmamṛtāvagāhaḥ
tasya gopapateḥ patnī tīgavīṇāvicakṣaṇā /
paśyantī rājatanayaṃ prayayau sābhilāṣatām
kṛtopadeśā satataṃ kuṭilā vīṇayeva sā /
mūrcchantī navarāgeṇa sotkaṇṭhā samacintayat
subhago 'yaṃ mamātīva dṛśi citte ca cartate /
nivartate na me tāpaḥ premṇi cenna pravartate
dhanyeyaṃ nakhasaṃpātaiḥ kkaṇantī rāgiṇīmuhuḥ /
yātāsya vallakī puṇyairaṅkārohaṇayogyatām
iti saṃcintya sā svairaṃ tamuvāca savibhamam /
spṛśantī tatkarāmbhojaṃ sakampakarapallavā
lalanāsulabhāṃ lajjāṃ mamedaṃ tvadgataṃ manaḥ /
akṛtajña iva prītiṃ na saṃsmarati mānada
na śīlaṃ na kulācāraṃ nābhimānaṃ na saṃśayam /
apekṣante smarakṣiptā vailakṣyarahitāḥ striyaḥ
praṇayānmama saṅkalpaṃ saphalaṃ kartumarhasi /
bhavanti mānitāḥ prītyai devatā iva yoṣitaḥ
iti tasya vacaḥ śrutvā bhinnasvaraviśṛṅkhalam /
capalāṃ rājaputrastāṃ trastāntaḥkarṇo 'vadat
neyaṃ mātaḥ samucitā sataḥ śīlaparicyutiḥ /
dhikkilbiṣaviṣaspṛṣṭaḥ naṣṭaśīlasya jīvitam
parāṅganāpariṣvaṅgamaṅgairaṅgīkaroti yaḥ /
āliṅgati pataṅgo 'yaṃ narakāgniśikhāṃ punah
paropakāraniratāh paradāranirādarāḥ /
ye 'pyahiṃsāvyasaninaste jīvanti mṛtāḥ pare
iti tenoktamākarṇya sābhūdbhagnamanorathā /
nidhanābhyadhikaḥ prītipratiṣedho hi yoṣitām
tataḥ svapatimabhyetya bhujaṅgī bhaṅgamāgate /
manorathe manyuviṣaṃ vamantīva jagāda sā
paravatsalatā sādho doṣāya saralasya te /
ko hyavijñātaśīlānāṃ svādhīnīkurute gṛham
pareṣu bhṛśamāśvāsaṃ spṛśataste na śobhanam /
guptaṃ cittaṃ ca vittaṃ ca jano jānāti kasya kaḥ
paradārasahasrākṣastvayāndhaḥ sa gṛhe dhṛtaḥ /
dīnāndhajanavātsalyāt paśya tasyocitaṃ phalam
adyāhaṃ tena vijane saṃgame bhṛśamarthitā /
yadyasya nayane syātāṃ syāt kathaṃ me palāyanam
ityuktaḥ sa tayā kopāttapto gopapatirbhṛśam /
dvare niṣkāsya taṃ cakre gehaṃ cittaṃ ca śītalam
pitā tyajati yatputraṃ suhṛnmitraṃ nihanti yat /
bandhucchedāsidhārāṇāṃ taddārāṇāṃ vijṛmbhitam
bhruvordṛśoryatkauṭilyaṃ yattaikṣṇyaṃ yacca cāpalam /
kucayoryacca kāṭhinyaṃ tatsarvaṃ hṛdi yoṣitām
kalyāṇakārisārthena pathaḥ saṃtāritaṃ śanaiḥ /
pitari tridivaṃ yāte śuśrāva bhrātaraṃ nṛpam
sa puraṃ puṇyasenasya śvaśurasya mahīpateḥ /
kālena prāppa dūrādhvakleśapraśamabāndhavam
atrāntare sutā tatra mahībharturmanoramā /
vācā dattā purā yasmai tasminnabdhicyute śrute
āhūteṣu narendreṣu niviṣṭeṣu yathākramam /
āruhya ratnaśibikāṃ svayaṃvarabhuvaṃ yayau
vilokayantī bhūpālān sā śanaiścalalocanā /
yadṛcchayāgataṃ tatra rājaputraṃ dadarśa tam
andho 'pi tasyāḥ sahas āsa yayau priyatāṃ dṛśoḥ /
grahamadhye kumudvatyā meghāndho 'pi priyaḥ śaśī
nṛpeṣu pratiyāteṣu vilakṣeṣvaphalāgamāt /
mahīpatisutāntastaṃ vavre guṇavinirgatam
sāpu hāraṃ parikṣipya kaṇṭhe tasyāyatekṣaṇā /
śanakaurmadhurālāpā tvadvaśāsmītyuvāca tam
strīvṛttacakitaḥ so 'pi vijane tāmabhāṣata /
prajñādaridrayā nedaṃ striyā yuktaṃ kṛtaṃ tvayā
smarasauhārdamitreṣu padmanetreṣu rājasu /
sthiteṣu vandhyajanmāndhaḥ kasmādasmi vṛtastvayā
anyavakrkrāvalokinyo jāyāścakṣuṣmatāmapi /
vadhūḥ kiṃ punarandhasya dine 'pyanyābhisārikā
lalanābhirna me kṛtyaṃ pratyayastāsu nāsti me /
kulakūlanipātinyo nimnagāḥ kuṭilāḥ stiyaḥ
ityuktā tena paruṣaṃ lajjālolā nṛpātmajā /
tamūce nātha sar vatra na śaṅkāṃ kartumarhasi
dṛṣṭadoṣaḥ kkacinnāryām yadi tvamatiśaṅkitaḥ /
aduṣṭāpi tvayā nāma tadvyāptā kriyate katham
tvayyeva yadi me prītirananyaśaraṇam manaḥ /
tena satyena te netramekaṃ bhavatu nirmalam
ityuktamātre sudṛśā dakṣiṇaṃ tasya lecanam /
satyānubhāvenābhūttatpraphullakamalopamam
rājaputraḥ prahṛṣṭo 'tha tām prasādya silocanām /
uvāca tanmukhāmbhojalāvaṇyaguṇacismitḥ
kalyāṇakārī subhagaḥ sa evāhaṃ nṛpātmajaḥ /
yasmau purā tvaṃ guruṇā vacasā pratipāditā
sa evāhaṃ yadi paraṃ nirvairaḥ pāṭane dṛśaḥ /
tena satyena nayanaṃ svasthaṃ bhavatu me 'param
satyopayācaneneti sahasaivāsya locanam /
dvitīyamapi vaimalyamavāpa saha cetasā
tato viditavṛttena puṇyasenena bhūbhujā /
kṛtasāhāyyakaḥ prāpa svarājya sa priyāsakhaḥ
kalyāṇkārī yaḥ so 'haṃ devadattaḥ sa cānujaḥ /
tena pūrvānubhāvena tadvidho 'dyāpi vartate
ityudāramupakāranirmalaṃ bodhisattvacaritaṃ niśamya te /
bhikṣavaḥ khalviceṣṭitaṃ ca tattulyamapratimavismayaṃ yayuḥ
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0