Avadānakalpalatā · Chapter 32

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kalyāṇākāryavadānamekatriṃśaḥ pallavaḥ //
32. viśākhāvadānam /
vāmāḥ sajjanavāmāḥ prāyeṇa bhavanti nīrogiṇyaḥ /
timironmukhī sarāgā kṣipati raviṃ bhūdharātsaṃdhyā

devadattasya carite bahujanmāntarāśraye /
kathite 'pi punaḥ prāha bhagavān jñānasāgaraḥ

purā kaliṅgaviṣaye nṛpatiḥ śatrubhaṅgakṛt /
śrīmānabhūdaśokākhyaḥ prakhyātāsaṃkhyavikramaḥ

tasya śākhaḥ praśākhaśca catvāraḥ sadṛśāḥ sutāḥ /
anuśākho viśākhaścetyabhavan bhuvi viśrutāḥ

tāruṇyamattāste pitrā sapatnīkāḥ pravāsitāh /
savikāranikāreṇa putrasneho 'pi naśyati

te śanaiḥ kṣīṇapātheyā durdaśāmiva duḥsahām /
vikaṭāmaṭavīṃ prāpyaṃ kṣutkṣāmāḥ samacintayan

etāḥ striyo vipatkāle gulphabandhanaśṛṅkhalāḥ /
kṛcchralabdhe ca bhāginyaḥ sthitāḥ parṇāśane 'pi naḥ

iti cintayatāmāsīt teṣāṃ strībadhaniścayah /
durdaśādagdhabhāgyānāṃ ghorā saṃjāyate matiḥ

teṣāṃ madhyādviśākhastu pāpasaṃkalpaśaṅkitaḥ /
bhāryāmādāya kṛpayā palāyya prayayau pṛthak

sā kalaṅkavatī nāma bhṛśaṃ vaiklavyamāgatā /
dūrādhvadhāvanaśrāntā mūrcchitā nyapatadbhuvi

tataḥ sā karuṇārdreṇa bhartrā prāṇakṣayakṣaṇe /
śarāvedhasamudbhūtaṃ pāyitā nijaśoṇitam

tām raktapānasaṃprāptajīvitām sattvasāgaraḥ /
svāṅgaṃ niṣkṛtya māṃsena prāṇavṛttimakārayat

nirjalaṃ ghorakāntāraṃ samuttīrya krameṇa tau /
pracchāyapādapaśyāmaṃ prāptau girinadītaṭam

viśrāntayostayostatra kṛttapādakaro naraḥ /
tīvrākrandī nadīvegenohyamānaḥ samāyayau

dṛṣṭvaiva karuṇāśliṣṭaḥ kaṣṭāṃ vipadamāśritaḥ /
vigāhya saritaṃ dorbhyāṃ viśākhastamatārayat

tataḥ pratyāgataprāṇāṃ toyamūlaphalādibhiḥ /
sa taṃ cakre dinaireva saṃrūḍhacchedanirvyatham

svastho 'pi gativaikalyānnaiva gantuṃ kkacit kṣamaḥ /
sa tasthaui tatra tatpatnyā kāle kalitabhojanah

rājaputrastu jāyāyāmabhūdviralasaṃgamaḥ /
siṃhālparatayaḥ śūrāḥ prāyeṇa vijigīṣavaḥ

divyauṣadhirasāhāraparipūrṇatanuḥ śanaiḥ /
tatpatnī vikalāyāsmau cakāra surataspṛhām

snehena nopalipyante na badhyante guṇena ca /
gurave na ca sajjanti svecchasparśasukhāḥ striyaḥ

sā tena niśi niḥśabdaṃ ramamāṇā ghanastanī /
niḥśaṅkasuratātṛptā patiṃ vighnamamanyata

sā patyuḥ svairiṇī tena vidadhe vadhasaṃvidam /
pāpeṣu śikṣākuśalāḥ kaluṣāḥ kila yoṣitaḥ

sā śiraḥśūlamatulaṃ vadantī svasya chadmanā /
cakre likhitapāpāsyā lalāṭe paṭṭabandhanam

tasyāḥ śirorujāṃ tīvrāṃ vyatītaḥ pārthivātmajaḥ /
kāruṇyāttatpratīkāre tāṃ tāṃ yuktimacintayat

viṣādacintāstimitaṃ śvasantaṃ sā jagād tam /
śītārtakūjadbhramarā himamlāneva padminī

evaṃvidhaṃ me kanyāyāh śiraḥśūlaṃ purābhavat /
pāṣāṇabhedalepena bhiṣagbhiśca nivāritam

pāṣāṇabhedavyāpto 'yaṃ prāgbhāgo 'sy mahībhṛtaḥ /
rājjvāvatīrya bhavatā gṛhyatāṃ yadi śakyate

dhārayiṣyāmi pāṇibhyāmahamālambanaṃ tava /
ityuktaḥ praṇayātpatnayā tathetyāha nṛpātmajaḥ

tatpāṇidhṛtarajjvātha vihitālambanaḥ śanaiḥ /
so 'vatīrṇaḥ śilāsphālagarjadgirinadītaṭam

bheṣajādānasaṃsaktaḥ saṃtyaktālambanastayā /
sa papāta mahāśvabhre strīcittacapalāmbhasi

śubhasya karmaṇaḥ śeṣādabhagnatanureva saḥ /
uhyamānaḥ pravāheṇa dhīraścitamacintayat

nārīcittābhamāvartaṃ darśayantyā nijāśayam /
mama strīniyame nūnamupadeśaḥ kṛto 'nayā

durvijñeyāḥ pratatamatibhiḥ svapnasaṃkalpakalpā
rāgadveṣavyasanaviṣamāyāsavinyāsasaktāḥ /
kāmātkāmī sakalajanatāmohane saṃpravṛttāḥ
pātāyaiva kṣasṇaparicitasyāpi māyāḥ striyaśca

iti saṃcintayanneva nadīvegena bhūyasā /
prāpitaḥ sukṛteneva sa purīṃ puṣkarāvatīm

tasminnavasare tatra niṣputre nṛpatau mṛte /
nimittajñairmahāmātyairgṛhītaḥ sa sulakṣaṇaḥ

abhiṣiktaḥ sa taistatra vidhivanmaṅgalodakaiḥ /
abhūdvivāhavidveṣī dṛṣṭastrīcaritādbhutaḥ

kalaṅkavatyapi girau bodhisattvavivarjite /
mandvīryauṣadhiḥ kāle vṛtticchedākulābhavat

skandhe bhagnāṅgamāropya sā grāmapuravartmasu /
janaṃ pativratāsmīti girā bhikṣāmayācata

parivratāgauraveṇa sarvastasyau dadau bahu /
mithyāśīlapravādo 'pi sūte vipadi saṃpadam

aṭantī sā śanaiḥ prāptā nagarīṃ puṣkarāvatīm /
satīti vanditā sarvairvṛpadvārāntike yayau

rājā strīvṛttavidveṣī vandate tu pativratām /
iti saṃcintya tadbhaktyā nṛpaṃ prāha puhohitaḥ

dūredeśāntarāddeva prāptā kāpi pativratā /
yayeyaṃ caraṇanyāsairbhūtadhātrī pavitritā

he deva paśya tāṃ śādhvīṃ skandhāropitabhartṛkām /
pativratāpraṇāmena puṃsāmāyurvivardhate

nṛpaḥ purohiteneti tatsaṃdarśanamarthitaḥ /
tamuvāca na jānīṣe brāhmaṇaḥ sarale bhavān

snigdhā strīti pravādo 'yaṃ nirvyājeti matibhramaḥ /
satīti vyomapuṣpāptiḥ pāpā strīti na saṃśayaḥ

niṣphalāścagnurohiṇyaḥ saralā janasaṃgame /
nāryo vetasavallarya iva nirmūlabandhanāḥ

bhedadrohaikaśīlābhyo duḥśīlābhyaḥ svabhāvataḥ /
namaḥ strībhyo namaḥ strībhyo namaḥ strībhyo namo namah

dṛṣṭastrīvṛttadoṣāya taccintāvyathitānmane /
apyeṣā pṛthivī mahyaṃ ratnapūrṇā na rocate

nagamṛgavadhūmugdhāstīkṣṇāḥ paraṃ paravañcane
tanuvitaraṇe saktāḥ puṃsāṃ haranti ca jīvitam /
dadhati ca bhayaṃ puṣpāyāte pibanti ca pāvakaṃ
saralakuṭilā naiva jñātā vicāraśataiḥ striyaḥ

tathāpi yadi nirbandhastava paśyāmi tāṃ striyam /
ityuktvā harmyamāruhya tām dadarśa nareśvaraḥ

tāmeva sa parijñāya pāpāṃ kṛttāṅgasaṅginīm /
sacivebhyaḥ kṣitipatistadvṛttāntaṃ nyavedayat

nṛpaṃ sāpi parijñāya pāpā kṣaṇamadhomukhī /
nirastā prayayau tūrṇaṃ pihitaśravaṇairjanaiḥ

viśākhanāmā naranāthasūnuḥ so 'haṃ vadhūḥ sāsya ca devadattaḥ /
śrutvetivṛttaṃ kathitaṃ jinena bhikṣuvrajastaccaritaṃ nininda