અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 3

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયામ્ બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં શ્રીસેનાવદાનં નામ દ્વિતીયઃ પલ્લવઃ ॥
3. મણિચૂડાવદાનમ્ ।
અસ્મિન્નદ્ભુતસર્ગે મકરાકરજાયમાનમણીવર્તે ।
કો ઽપિ પ્રકટિતસુગતિઃ પુરુષમણિર્જાયતે (ભવ્યઃ)

અસ્તિ સૌભિપ્રભાપૂરકર્પૂરપરિપાણ્ડુરમ્ ।
સાકેતં નામ નગરં સૌભાગ્યતિલકં ભુવઃ

સેવ્યૈઃ પ્રભાસત્ત્વમયૈર્ગઙ્ગાવિમલમાનસૈઃ ।
તીર્થૈરિવ સ્થિતં યત્ર પવિત્રઃ પુણ્યકર્તૃભિઃ

યશઃકુસુમિતે યત્ર પુણ્યસૌરભનિર્ભરે ।
રમન્તે સુકૃતોદ્યાને નન્દને પુરવાસિનઃ

તત્રાભૂદ્ ભૂપતિર્ભુરિગુણરત્નમહોદધિઃ ।
ભીતુર્યશઃશશાઙસ્ય મેહચૂડ ઇતિ શ્રુતઃ

સદા સદાશ્રયાર્હેણ કલિકાલાપહારિણા ।
કૃતઃ કૃતયુગેનેવ યેન ધર્મધરો જનઃ

મહીપતિઃ ક્ષમાશક્તઃ શ્રીવૃતઃ કરુણારતઃ ।
વલ્લભો ઽભૂત્ પ્રજાનાં યઃ પ્રખ્યાતો વિજિતેન્દ્રિયઃ

અમરાસવસંપૂર્ણમહિંસાસત્રદીક્ષિતઃ ।
દદૌ યઃ સર્વભૂતાનાં પુણ્યામભયદક્ષિણમ્

નિર્મદો યઃ પ્રભાવે ઽપિ વિભવે ઽપિ પ્રિયંવદઃ ।
ક્ષમાશીલઃ પ્રભુત્વે ઽપિ યૌવને ઽપિ જિતેન્દ્રિયઃ

ગમ્ભીરેણોન્નતિમતા શૂરેણ શશિકાન્તિના ।
સત્પક્ષેણ ક્ષિતિભૃતા યેનાતન્યત વિસ્મયઃ

રાજ્ઞસ્તસ્યાદ્વિતીયસ્ય બભૂવાભરણદ્વયમ્ ।
ત્યાગપૂર્ણં ચ કારુણ્યં તારૂણ્યં સુકૃતશ્રિયઃ

પદ્માકરસ્ય તસ્યાભૂદ્દેવી કાન્તિમતી પ્રિયા ।
પ્રભાતશ્રીરિવ સદા નિર્દોષાભ્યુદયોત્સવા

નીતિઃ પ્રભુગુણેવેન ત્યાગેન શ્રીરિવોજ્જ્વલા ।
રરાજ રાજચન્દ્રેણ સા શીલેનેવ ચારુતા

સદાનન્દનવિખ્યાતયશઃપ્રસરયા તયા ।
મેરૂસ્ત્રિદિવલક્ષ્મ્યેવ બભૌ ભૂમિભૃતાં વરઃ

કાલે કલ્યાણનિલયં ભર્તુઃ સા ગર્ભમાદધે ।
ભૂત્યૈ ભુવનપદ્મસ્ય દિવાકરમિવાદિતિઃ

અરણિઃ પાવકેનેવ વેલેવાબ્ધેઃ સુધાંશુના ।
બ્રહ્માબ્જેનેવ ગોવિન્દનાભિર્ગર્ભેણ સા બભૌ

તસ્યા ગર્ભાનુભાવેન દોહદાભિમતં નૃપઃ ।
દદૌ સર્વાર્થિસાર્થેભ્યો વાઞ્છિતાભ્યધિકં વસુ

પુનર્ભૂમિભુજા પૃષ્ટા દોહદં શુભગર્ભિણી ।
સરસ્વતીવ સા ચક્રે સ્વયં સદ્ધર્મદેશનામ્

પૂર્ણપુણ્યમણિર્ધર્મનિધિર્વિધિસમુદ્ધૃતઃ ।
વુપદ્વિપુલદુઃખેભ્યઃ સદા રક્ષતિ રક્ષિતઃ

કાન્તારદુર્ગેષુ પરિચ્યુતાનાં તાપાતુરાણાં પરલોકમાર્ગે ।
સ્નિગ્ધઃ પ્રવૃદ્ધઃ ફલપૂરિતાશઃ છાયાતરુર્ધર્મસમો ઽસ્તિ નાન્યઃ

આલોકસ્તિમિરે વિપદ્વિષમણિઃ પાતે કરાલમ્બનં
યાચ્ઞાકલ્પતરુર્જગજ્જયરથઃ પાથેયમન્થે પથિ ।
દુઃખવ્યાધિમહૌષધં ભવભયોદ્ભાન્તાશયાશ્વાસનં
તાપે ચન્દનકાનનં સ્થિરસુહૃદ્ધર્મઃ સતાં બાન્ધવઃ

ઇત્યાદિ ધર્મધવલં શ્રુત્વા નૃપવધૂવચઃ ।
ધર્મૈકશરણઃ શ્રીમાન્ બભૂવ ભુવને જનઃ

તતઃ કાલેન સંપૂર્ણં દ્યૌરિવામૃતદીધિતિમ્ ।
અસૂત દારકં દેવી જગત્તિમિરદારકમ્

અજાયતાસ્ય સહજશ્ચૂડાલંકરણં મણિઃ ।
પ્રાગ્જન્માન્તરસંસક્તો વિવેક ઇવ નિર્મલઃ

સ બભૌ સુભગસ્તસ્ય મૂર્ધ્નિ પુણ્યમયો મણિઃ ।
યસ્ય પ્રભાપ્રભાવેણ યામિન્યો દિનતામ્ યયુઃ

સોષ્ણીષસ્ય મણેસ્તસ્ય પીયૂષસ્યન્દિબિન્દિવઃ ।
નયન્તિ હેમતામ્ લોહં દુરિતં શમયન્તિ ચ

શિશોર્જાતિસ્મરસ્યાથ વચસા તસ્ય ભૂપતિઃ ।
દદૌ હેમ સદાર્થિભ્યઃ સર્વં મણિરસોદ્ભવમ્

પુષ્પરત્નધ્વજચ્છત્રપતાકાવ્યજનાંશુકૈઃ ।
અપૂરયન્ પુરં વ્યોન્મસ્તસ્ય જન્મનિ દેવતાઃ

સુપ્રકાશોદિતાશેષવિદ્યાવિદ્યોતિતાત્મનઃ ।
મણિચૂડ ઇતિ ખ્યાતં નામ તસ્યાકરોન્નૃપઃ

સ ચકારાશયં હર્ષપીયૂષોચ્છલિતં પિતુઃ ।
અભિજાતઃ સુતો જાતઃ પારિજાત ઇવોદધેઃ

પૌલોમીવ જયન્તેણ જનની પૂજ્યજન્મના ।
બભૌ તેન કુમારેણ કુમારેણેવ પાર્વતી

તતઃ કાલેન સુકૃતસોપાનૈઃ પૃથિવીપતૌ ।
દિવ્યધામસમારૂઢે મણિચૂડો ઽભવન્નૃપઃ

અર્થિચિન્તામણેસ્તસ્ય દાનેન પરિપૂરિતે ।
લોકે પુણ્યસુખાલોકે નાર્તો ઽભૂન્ન ચ યાચકઃ

તસ્ય ભદ્રગિરિર્નામ બભૂવં ગજપુંગવઃ ।
પ્રભોરિવાનુકારેણ દાનાર્દ્રકરપુષ્કરઃ

તં કદાચિન્મહાસ્થાનસ્થિતં ભુવનનાયકમ્ ।
ભવભૂતિઃ સમભ્યાયાદ્ભૃગુવંશભવો મુનિઃ

દિવ્યકાન્યાં સમાદાય લાવણ્યલલિતાનનામ્ ।
મૂર્તામિવ પ્રભાલક્ષ્મીમક્ષીણસ્ય ક્ષપાપતેઃ

કુચયોરવિવેકેન રાગેણ ચરણાબ્જયોઃ ।
નેત્રયોશ્ચાપલેનેવ સા જગત્યતિલજ્જિતા

તપઃશ્રિયેવ સહિતં તં કન્યાનુગતં મુનિમ્ ।
અઓઊજયત્ પ્રજાનાથઃ કૃતાસનપરિગ્રહમ્

કન્યાપિ નૃપમાલોક્ય ધીરં ગમ્ભીરસુન્દરમ્ ।
પરપીડાસુ કારુણ્યાન્ન્યસ્તચાપમિવ સ્મરમ્

ચૂડારત્નસ્ય કીરણૈર્દુરિતક્ષયકારિભિઃ ।
લિખન્તં કુઙ્કુમેનેવ દિક્ષુ રક્ષાક્ષરાવલિમ્

વિક્ષેપક્ષિપ્તમરુતા ચામરેણ વિરાજિતમ્ ।
સોચ્છાસેનેવ સત્ત્વેન જગત્સંતારણં વિના

રત્નોદારેણ હારેણ હૃદયગ્રહકારિણા ।
પાતાલવિપદાં શાન્ત્યૈ શૈષેણેવ નિષેવિતમ્

વહન્તં મહતા દોષ્ણા ક્ષમાં ચિત્તેન ચ ક્ષમામ્ ।
પ્રયયૌ સાભિલાષસ્ય વિસ્મયસ્ય વિધેયતામ્

ગૃહીત્વા મુનિરુત્સઙ્ગે કુરઙ્ગતરલેક્ષણામ્ ।
જીવનીં તામનઙ્ગસ્ય જગાદ્ જગતીપતિમ્

ઉદિતેન જગન્નેત્રશતપત્રવિકાશિના ।
ભવતા ભાતિ લોકો ઽયં દેવેન ચ વિવસ્વતા

અહો નુ તવ નાસ્ત્યેવ વિભૂતિસુલભોદ્ભવઃ ।
સાધોરિવ ગુણદ્વેષઃ સંમોહોપચિતો મદઃ

લોકનાથસ્ય તે લોકકારુણ્યપૂર્ણચેતસઃ ।
રાજન્ મૈત્રીજુષા કીર્તિઃ સ્થિરા પારમિતા પરમ્

અખેદસરલો દાતા નિર્વ્યાજસુકૃતો ભવાન્ ।
અત એવ વિશેષેણ માનનીયો મનીષિણામ્

પદ્મોદરસમુદ્ભૂતા કન્યા કમલલોચના ।
હોમાવશેષપયસા વર્ધિતેયં મયાશ્રમે

ગૃહ્યતામગ્રમહિષી પત્નીત્વે ભવતા નૃપ ।
વિષ્ણોઃ શ્રીરિવ યોગ્યેયં તવૈવ પુરુષોત્તમ

યજ્ઞપુણ્યફલં પૂર્ણં કાલેન મમ દાસ્યસિ ।
ઇત્યુક્ત્વા વિધિના રાજ્ઞે કન્યાં દત્વા યયૌ મુનિઃ

પ્રિયાં પદ્માવતીં રાજા રતિં પ્રાપ્યેવ મન્મથઃ ।
અરંસ્ત રુચિરોદ્યાને સુકૃતે પુણ્યવાનિવ

તતઃ કાલેન સા પુત્રં વંશવલ્લિવ મૌક્તિકમ્ ।
અસૂત પદ્મચૂડાખ્યં ગુણાનાં દર્પણં પિતુઃ

શક્રાદિભિર્લોકપાલૈરનુલ્લઙ્ઘ્યમહોદયઃ ।
સંસ્તૂયમાનચરિતઃ સ્વયં કમલજન્મના

યશઃસૌરભસંભારસંપૂરિતદિગન્તરઃ ।
સર્વાર્થિસાર્થકલ્યાણકલનાકલ્પપાદપઃ

સ્મૃત્વા મુનેર્વચઃ કાલે કર્તું વિપુલદક્ષિણામ્ ।
અહિંસાવસુસંપૂર્ણામાજહાર મહીપતિઃ

તસ્મિન્ યજ્ઞે સમાજગ્મુઃ સર્વકામૈરનર્ગલે ।
મુનયો ભાર્ગવમુખા નૃપા દુષ્પ્રસહાદયઃ

વર્તમાને મખે તસ્મિન્ નિઃસંખ્યવસુવર્ષિણિ ।
રક્ષોરૂપઃ સમુત્તસ્થૌ વહ્નિમધ્યાત્ સુરેશ્વરઃ

ઉપસૃત્ય સ ભૂપાલં કૃશો વિકૃતવિગ્રહઃ ।
ક્ષુપ્તિપાસાર્દિતો ઽસ્મીતિ યયાચે પાનભોજનમ્

શાસનાદથ ભૂભર્તુસ્તસ્મૈ વિવિધભોજનમ્ ।
ઉપનિન્યુઃ પરિચિતાઃ પાનં ચ પરિચારકાઃ

તતઃ કિંચિદ્વિહસ્યૈવ ક્ષિતિપં પ્રાહ રાક્ષસઃ ।
નેદમસ્મત્પ્રિયં રાજન્ વયં હિ પિશિતાશનાઃ

સદ્યોહતસ્ય માંસેન રુધિરેણ ચ ભૂયસા ।
તૃપ્તિરુત્પદ્યતે ઽસ્માકં દીયતાં યદભીપ્સિતમ્

સર્વકામપ્રદો ઽસીતિ ત્વમહં સમુપાગતઃ ।
દદામીતિ પ્રતિશ્રુત્ય ન નિષેધસ્તવોચિતઃ

ઇતિ રક્ષવચઃ શ્રુત્વા કરુણકુલિતો નૃપઃ ।
અહિંસાનિયમેનાભૂદર્થિવૈમુખ્યદુઃખિતઃ

સો ઽચિન્તયત્તદા દૈવાજ્જાતો ઽયં ધર્મસંશયઃ ।
ન સહે દુઃસહાં હિંસાં નં નૈષ્ફલ્યમર્થિનઃ

ન ચ માંસં શરીરેભ્યો લભ્યતે વૈશસં વિના ।
નાહં પિપીલકસ્યાપિ કાયક્લેશલવં સહે

દત્વાહં સર્વભૂતેભ્યઃ પુણ્યામભયદક્ષિણમ્ ।
કથમસ્મૈ પ્રયચ્છામિ માંસં પ્રાણિવધોદ્ભવમ્

ઇતિ સંચિત્ય નૄપતિસ્તમૂચે કરુણાકુલઃ ।
સ્વશરીરસમુત્કૃત્તમસૃઙ્ભાંસં દદામિ તે

ઇત્યુક્તે ભૂમિપતિના બભૂવાકુલિતં જગત્ ।
ન ચ દેહવ્યયોત્સાહં સચિવાસ્તસય સેહિરે

પ્રણયાદ્વાર્યમાણો ઽપિ ભૂપાલૈર્મુનિભિસ્તથા ।
દદૌ સ્વદેહમુત્કૃત્ય તસ્મૈ માંસમસૃગ્વસામ્

આકણ્ઠં પીતરક્તેન રાક્ષસેન ક્ષિતિપ્રભોઃ ।
ભક્ષ્યમાણેષુ માંસેષુ ક્ષ્ઃઅણં ખ્ષિતિરકમ્પતઃ

તતઃ પદ્માવતી દેવી પતિં દૃષ્ટ્વા તથાગતમ્ ।
વિલપન્તી નિપતિતા મોહમૂર્ચ્છાકુલાભવત્

મનુજેન્દ્રસ્ય દેવેન્દ્રસ્તદ્દૃષ્ટ્વા સત્ત્વમૂર્જિતમ્ ।
રક્ષોરૂપં પરિત્યજ્ય તમુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ

અહો નુ કર્મણા રાજન્ દુષ્કરેણ તવામુના ।
રોમાઞ્ચકઞ્ચુકાકીર્ણઃ કાયઃ કસ્ય ન જાયતે

અહો પુણ્યમસામાન્યમહો સત્ત્વમનુત્તરમ્ ।
અહો ધરિયમમર્યાદં રાજાન્ વિરજસસ્તવ

દુઃખિતાઃ પરદુઃખેષુ નિર્લોભા દુર્લભેષુ ચ ।
વિપક્ષેષુ ક્ષમાવન્તઃ સન્તઃ સુકૃતસેતવઃ

સમુન્મિષતિ કો ઽપ્યેષ સત્ત્વોત્સાહો મહાત્મનામ્ ।
ત્રૈલોક્યં કરુણાર્દ્રાણાં યેન યાત્યનુકમ્પ્યતામ્

ઉક્ત્વેતિ દિવ્યૌષધિભિસ્તં કૃત્વા સ્વસ્થવિગ્રહમ્ ।
પ્રસાદ્ય લજ્જાવનતઃ શક્રઃ સ્વનિલયં યયૌ

તતઃ સમાપ્તે વિધિવદ્યજ્ઞે રાજ્ઞાં મહીપતિઃ ।
ચક્રે મુનિવરાણાં ચ પૂજાં ત્રિદશપૂજિતઃ

સ રત્નવર્ષૈર્યજ્ઞાન્તે કન્યાગ્રામપુરપ્રદઃ ।
સહિતં ત્રિદશાર્હેણ હરિણા હેમમાલિના

દદરુ રાજગજં બ્રહ્મરથાખ્યાય પુરોધસે ।
યોજનાનાં શતં તૂર્ણં એકેનાહ્ના પ્રયાતિ યઃ

તસ્મૈ સમર્પિતં દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞા બ્ન્હદ્રગિરિં ગજમ્ ।
અભૂદ્દુષ્પ્રસહો રાજા તત્સ્પૃહાકૃષ્ટમાનસઃ

પ્રયાતેષ્વથ ભૂપેષુ વિસ્મિતેષુ મખશ્રિયા ।
સમર્પિતે યજ્ઞફલે ભાર્ગવાય મહીભુજા

તમુવાચ સમભ્યેત્ય સ્વસ્તિવાદપુરઃસરમ્ ।
મરીચિશિષ્યો વાહીકઃ પ્રાપ્તપૂજાસનો મુનોઃ

રાજન્નધ્યયનસ્યાન્તે ગુરુર્મે ગુરુદક્ષિણામ્ ।
ઈહતે પરિચર્યાર્થી સામાન્યજનદુર્લભામ્

એકસ્ત્વમેવ વિધિના નિર્મિતો દુર્લભપ્રદઃ ।
બહવો જાતુ જાયન્તે ન લોકે કલ્પપાદપાઃ

દેવી પદ્માવતી પુત્રસહિતા ગુરવે મમ ।
તપઃકૃશાય વૃદ્ધાય દીયતામ્ પરિચારિકા

ઇત્યુક્તે મુનિના રાજા દયિતાવિપ્રયોગજામ્ ।
રુજં સંસ્તભ્ય મનસ તમૂચે ધૈર્યભૂધરઃ

પ્રયચ્છામિ મુને તુભ્યમીપ્સીતામ્ ગુરુદક્ષિણામ્ ।
સહિતાં યુવજારેન જીવિતાભ્યધિકાં પ્રિયામ્

ઇત્યુક્ત્વા સસુતાં તસ્મૈ દદૌ પદ્માવતીં નૃપઃ ।
સ્વજીવિતે વિનિસ્નેહસ્ત્યાગઃ સત્ત્વમયાત્મનામ્

આદાય રાજદયિતાં વિરહક્લેશકાતરામ્ ।
સપુત્રામાશ્રમં ગત્વા પ્રદદૌ ગુરવે મુનિઃ

અત્રાન્તરે દુષ્પ્રસહઃ કુરુરાજઃ ક્ષિતીશ્વરમ્ ।
દૃપ્તો યયાચે દૂતેન ભૂત્યૈ ભદ્રગિરિં ગજમ્

પુરોહિતાર્પિતં રાજા ન દદૌ દ્ વિરદં યદા ।
તદા વિપુલસૌન્યેન સ્વયં યોદ્ધું સમાયયૌ

બલિના કુરુરાજેન રુદ્ધેષુ પુરવત્મસુ ।
બભૂવ ભૂમિપાલસ્ય સૈન્યં રણરસોદ્ભટમ્

સ વીરકુઞ્જરહરિઃ શક્તો ઽપ્યરિવિદારણે ।
જનક્ષયભયોદ્વિગ્નઃ કારુણ્યાત્ સમચિન્તયત્

અહો ઽનુકૂલમિત્રમ્ મે રાજા દુષ્પ્રસહઃ પરમ્ ।
માતઙ્ગલોભમોહેન સહસા શત્રુતાં ગતઃ

સ્નેહાન્તાઃ સુજનૈઃ સ્નેહા નિઃસ્નેહાન્તાશ્ચ મધ્યમૈઃ ।
દુર્જનૈર્ઘોરવૈરાન્તા ભવન્તિ પ્રાણહારિણઃ

અહો બિભવલિભેન ક્ષણક્ષયિણિ જીવિતે ।
સમુદ્યમો ઽયમસ્માકં પરપ્રાણનિપાતને

હિંસયાપપ્રશાન્તાનામ્ સક્તાનાં કલિકર્મસુ ।
રણરક્તાભિષિક્તાનાં ભક્તાર્થો ઽયં સમુદ્યમઃ

સેવાવિક્રીતજીવાનાં ચણ્ડપિણ્ડાર્થિનામયમ્ ।
કલહો દુઃસહઃ ક્રુર્યપિશુનાનાં શુનામિવ

અહો વિભવલુબ્ધાનામ્ પરસંતાપશીતલાઃ ।
સ્વસુખાયૈવ ધાવન્તિ નૃશંસચરિતા ધિયઃ

યે યુધિ સિદ્ધિસંનદ્ધા રક્તાન્તામ્ ભુઞ્જતે શ્રિયમ્ ।
કુતઃ ક્રુરતરે તેષાં હૃદયે કરુણાકણઃ

એષ દુષ્પ્રહસો રાજા લુબ્ધો વિબહ્વમોહિતઃ ।
ન વધ્યઃ સાપરાધો ઽપિ કારુણ્યાયતનં મમ

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય કારુણ્યાત કાનનૈષિણઃ ।
પ્રત્યેકબુદ્ધાશ્ચત્વારઃ સ્વયં વ્યોમ્ના સમાયયુઃ

પ્રાતપૂજાસનાઃ શ્રુત્વા સર્વજ્ઞાસ્તત્સમીહિતમ્ ।
રાજ્ઞઃ પ્રશમશીલસ્ય પ્રસન્નાસ્તત્ત્વમૂચિરે

સંમોહપટલાન્ધેષુ સંસારિષુ દયાલુતા ।
શોભતે તવ ભૂપાલ સત્ત્વલોકવિવેકિનઃ

ક્રિયતામીપ્સિતં રાજન્ બોધૌ બુદ્ધિર્નિધીયતામ્ ।
સંપ્રતિ પ્રતિરોધે ઽસ્મિન્ વનમેવ વિગાહ્યતામ્

સ્વૈરનિર્જ્નરજ્નઙ્કારકીર્ણસંતોષશીકરાઃ ।
વિવિક્તકાનનોદ્દેશાઃ શમિનામેવ વલ્લભાઃ

ઇત્યુક્ત્વાનુગ્રહધિયા વિધાયાસ્ય વિયદ્ગતિમ્ ।
પ્રભાપ્રસાધિતદિશસ્તે તેન સહિતા યયુઃ

યાતેષુ સ્વપદં તેષુ હિમવત્તટકાનનમ્ ।
સંપ્રાપ્ય પૃથિવીપાલઃ પ્રયતપ્રશમો ઽભવત્

વિવેકવિમલાસ્તસ્ય ધિયઃ સત્ત્વવતામિવ ।
બભુઃ પ્રિયનિવુઃ પૂર્ણનિર્વાણ્યો (?)વનભૂમયઃ

ભૂધરાન્તરિતે તસ્મિન્ સહસા ભૂપભાસ્વતિ ।
શુશુચુર્મોહતિમિરપ્રાપ્તશોકપ્રજાઃ પ્રજાઃ

તતસ્તત્સચિવા જગ્મુર્મરીચં મુનિમાશ્રમે ।
શક્તં રાજ્યસ્ય રક્ષાયૈ રાજપુત્રૈં યયાચિરે

મુનિના નિર્વિકારેણ દત્તમાદાય મન્ત્રિણઃ ।
રાજસૂનું સ્વનગરે ચક્રુઃ સૈન્યસમુદ્યમમ્

મુનિના નિર્વિકારેક દત્તમાદાય મન્ત્રિણઃ ।
સુભટાગ્રેસરહ્ પ્રાપ કુરુરાજં રણાજિરે

સ તેન હતવિધ્વસ્તભગ્નસ્યન્દ્નકુઞ્જરહ્ ।
પલાયનપરિત્રાણઃ પ્રયયૌઃ હસ્તિનાપુરમ્

બલિના રાજપુત્રેણ જિતે દુષ્પ્રસહે યુધિ ।
મન્ત્રિભિસ્તદ્ભુજન્યસ્તા ભૂમિઃ શેષધૃતિં યયૌ

રાજ્ઞો દુષ્પ્રસહસ્યાથ કાલેન કલુષાત્મનહ્ ।
બભૂવાવૃષ્ટિદુર્ભિક્ષમરકોપલ્પવઃ પુરે

સ વિચિન્ત્યાનુતાપાર્તસ્તીબ્રાં જનપદાપદમ્ ।
ન વિવેદ પરિત્રાણં વિફલસ્વસ્તિકક્રિયઃ

પૃષ્ઠા વિપત્પ્રતીકારં તેનામાત્યાસ્તમૂચિરે ।
દુઃસહો ઽયં મહારાજ પ્રજાનાં વ્યસનોદ્ભવઃ

મણિચૂડસ્ય ભૂભર્તુર્યદિ ચૂડામણિઃ પ્રભો ।
લભ્યતે સ સુધાસ્યન્દી તેનેયં તીર્યતે વિપત્

ચારેભ્યઃ શ્રુતમસ્માભિઃ સ રાજા હિમવત્તટે ।
સ્થિતઃ સંસારવૈમુખ્યવિવેકવિમલાશયઃ

અર્થિતઃ સ દદાત્યેવ વિશ્વચિન્તામણિર્મણિમ્ ।
પુત્રદારશરીરાદિ નાદેયં તસ્ય કિંચન

ઇતિ મન્ત્રિવચઃ શ્રુત્વા તથેત્યાધાર્ય ચેતસિ ।
સ દ્વિજાન્ મણિયાચ્ઞાયૌ વિસસર્જ તદન્તિકમ્

અસ્મિન્નવસરે રાજા મણિચૂષશ્ચરન્ વને ।
મરીચેરાશ્રમોપાન્તમવાપ વિપુલં મુનેઃ

દેવી પદ્માવતી તત્ર ફલમૂલધૃતવ્રતા ।
વ્રજન્તી વિજને ભીતા વિપુને મુનિશાસનાત્

શબરૈર્મૃગયાયાતૈર્દૃષ્ટ્વા કષ્ટદશાં શ્રિતા ।
જુઘૃક્ષુભિઃ કમ્પમાન્ આચુક્રોશ કરુણસ્વરમ્

આકર્ણ્ય કરુણાક્રન્દે કુરરૂઈકૂજિતોપમમ્ ।
હા રાજન્ મણિચૂડેતિ ત્રાયસ્વેતિ સુદુઃસહમ્

સહસાભિદ્રુતઃ કાન્તામ્ દદર્શ નૃપતિર્નિજામ્ ।
રાહુસંત્રાસિતસ્યેન્દોર્દ્યુતિં નિપતિતામિવ

વીતરાગાઙ્ગવસનાં નિરઞ્જનપરિગ્રહામ્ ।
વદન્તીમિવ સંભોગસંયોગાનામનિત્યતામ્

તાં રાજહંસસુગતામ્ વિહારસ્તનમણ્ડલામ્ ।
અશ્રુકાષાયનયનાં વિલોક્ય કરુણાવનીમ્

સંસારચરિતાશ્ચર્યવિચારેષ્વપિ કર્કશમ્ ।
કૃપાકૃપાણીનિર્લૂનમિવાસીર્ભૂપતેર્મનઃ

એકાકીનં વને દેવી વિગતચ્છત્રચામરમ્ ।
દૃષ્ટ્વા નાથમનાથૈવ લોકનાથં તથાગતમ્

તદ્વિયોગવિષાક્રાન્તા તદ્દર્શનરસાકુલા ।
શોકહર્ષસમાકીર્ણા બભૂવ ભૃશવિહ્વલા

સા નીતા શબરા રાજ્ઞા શાપભીતાઃ પ્રદુર્દ્રુવુઃ ।
ન નામાભ્યુદયે ભાનોર્દૃષ્ટં સપ્રતિભં તમહ્

અત્રાન્તરે શમદ્વેષી સર્ વભૂતાશયાશયઃ ।
મારઃ પુરુષરૂપેણ સમેત્ય નૄપમબ્રવીત્

રાજન્ રાજીવનયનાં પ્રિયાં પ્રણયિણીમિમામ્ ।
ન ત્યક્રુમર્હસ્યજને વને વનજલોચન

ઇયં હિ તે મનોવૃત્તિરિવ નિઃસુખતાં ગતા ।
વર્જિતા રાજ્યભોગેન રાજરાજ ન રાજતે

એતદાર્કર્ણ્ય નૃપતિસ્તં વિજ્ઞાય મનોભવમ્ ।
અન્તરાયં વિવેકસ્ય પ્રત્યભાષત સસ્મિતઃ

જાનામિ ત્વામહં કામમકામં શમસંયમે ।
સંતોષવતામ્ કો નામ ભવતા ન વિમોહિતઃ

ઇતિવાદિનિ ભૂપાલે સહસાન્તરિતે સ્મરે ।
બભૂવ વિક્લવા દેવી તપ્તા વિરહવહ્નિના

દુઃખિતાં તામાર્તદુઃખાં પતિભોગવિયોગિનીમ્ ।
ઉવાચાશ્વાસયન્ રાજા જાયાં જિતમનોભવઃ

દેવિ ધર્મક્રિયાયુક્તા ન શોકં કર્તુમર્હસિ ।
દુઃખાવસાની વિરસઃ સર્વો ઽયં ભોગચિભ્રમઃ

દેહિનાં યદિતાસઙ્ગાસ્તરઙ્ગતરલાયુષામ્ ।
લોલપદ્મપલાશાગ્રસ્ખલજ્જલલવાકુલાઃ

ઇમા મુહૂર્તનર્તક્યઃ કાલમેઘતડિલ્લતાઃ ।
સંસારસર્પરસના વિલાસચપલાઃ શ્રિયાઃ

ભોગક્ષણેનૈવ વિયોગરોગો વિભૂતયઃ સ્વપ્નવિવાહતુલ્યાઃ ।
વાતાહતા દીપશિખા સુખશ્રીરુન્મત્તનૄત્યં ભવવૃત્તમેતત્

સર્વોપજીવ્યા કરુણા ન લક્ષ્મીઃ ધર્મઃ પ્રકાશઃ સતતં ન દીપાઃ ।
યશાંસિ રમ્યાણિ ન યૌવનાનિ સ્થિરાણિ પુણ્યાનિ ન જીવિતાનિ

સત્યવ્રતસ્તામિતિ સાન્ત્વયિત્વા વિસૃજ્ય જાયાં નિલયે મહર્ષેઃ ।
ચચાર સંસારપરાઙ્ભુખાનાં સંતોષપુણ્યેષુ તપોવનેષુ

તદાગતાસ્તે ત્વરયા વિસૃષ્ટાઃ પઞ્ચ દ્વિજા દુષ્પ્રસહેન રાજ્ઞા ।
તમર્થિનામકમકાલબન્ધું વિશુદ્ધસત્ત્વં દદૃશુર્વનાન્તે

તે સ્વસ્તિવાદં શનકૌર્વિધાય વિશસ્તધૈર્યા ઇવ સાધ્વસેન ।
તમૂચિરે સૂચિતતીવ્રતપાઃ દીર્ઘોષ્ણનિશ્વાસસમીરણેન

રાજન્ પુરે દુષ્પ્રસહસ્ય રાજ્ઞઃ ક્રૂરોપસર્ગૌર્હતશાન્તવર્ગઃ ।
જનઃ કૃતઃ કૃત્તસમસ્તકામઃ પ્રકામમાર્તસ્વનમાત્રશેષઃ

અશોષદોષપ્રશમૈકહેતુઃ ત્રૈલોક્યરક્ષાપ્રથિતપ્રભાવઃ ।
ચૂડામણિર્દેવ ભવદ્વિતીર્ણઃ કરોતિ તસ્યોપનિપાતશાન્તિમ્

દયાયુષશ્ચન્દનપલ્લવાર્દ્રાઃ સ્વચ્છાશયાશ્ચન્દ્રમણિપ્રકાશાઃ ।
સંતાપકાલે શરણં જનાનાં ભવદ્વિધા એવ ભવે ભવન્તિ

ઇત્યર્થિતસ્તૈરવિલુપ્તસત્ત્વઃ સંપૂર્યમાણઃ કરુણારસેન ।
ઉવાચ સંચિન્ત્ય જનોપતાતં સંક્રાન્તમન્તઃ શ્રુતિવર્ત્મનેવ

અહો સ રાજા સહતે કથં નુ દેવોપઘાતેન નિપીડિતાનામ્ ।
વિદારિતાન્તઃકરણં પ્રજાનાં વિયોગઃદુઃખોદ્ભવમાર્તનાદમ્

અયં મણિર્મસ્તકમૂલજન્મા નિષ્કૃત્ત્ય તૂર્ણં પ્રતિગૃહૃતાં મે ।
ધન્યો ઽસ્મિ યદ્યર્થિજનસ્ય દુઃખક્ષયે ક્ષણં કારણતાં વ્રજામિ

ઇત્યુક્તમાત્રે વસુધાધિપેન ધરાધરામ્ભોધિમહીધરિત્રી ।
ચિરં ચકમ્પે ચકિતેવ તસ્ય શિરસ્તટોત્પાટનતીવ્રદુઃખાત્

તતઃ કૃપાકોમલચિત્તવૃત્તેઃ સુતીક્ષ્ણશસ્ત્રૈર્વચસા નૃપસ્ય ।
સુતીક્ષ્ણશસ્ત્રાદપિ તીક્ષ્ણચિત્તઃ સ્વયં શિરઃ પાટયિતું પ્રવૃત્તઃ

તદ્દુષ્કરં કર્મ નરેશ્વરસ્ય વ્યોમ્નિ વિમાનૈર્નલિનાસનાદ્યાઃ ।
સુરાઃ સવિદ્યાધરસિદ્ધસાખ્યાઃ સમાયયુદ્રષ્ટુમલુપ્તસત્ત્વમ્

વિપાટ્યમાને શિરસિ પ્રસહ્ય રત્નપ્રભાવિભ્રમમાદધાનૈઃ ।
સ રક્તપૂરૈરભિક્ષિક્તકાયઃ સેહે વ્યથામર્થિસુખે પ્રવૃત્તઃ

વિલ્પ્ક્ય તં સત્ત્વ નિબદ્ધધૈર્યં તીવ્રવ્યથાવેગનિમીલિતાક્ષમ્ ।
યયુર્વિરામં ન નૃશંસવૃત્તેર્વિપ્રાઃ ક્ષણં રાક્ષસતામવાપ્તાઃ

વિચાર્ય રાજા શ્વશરીરદુઃખં સંસારિણાં ક્લેશમયં શરીરમ્ ।
એવંવિધૈર્દુઃખસહસ્રલક્ષૈરાક્રાન્તમિત્યાર્તતરો બભૂવ

સો ઽચિન્તયદ્દેહનિબદ્ધરત્નદાનેન યત્પુણ્ય્ફલં મયાપ્તમ્ ।
તેનોગ્રદુઃખં કલયામિ મા ભૂદપુણ્યપાકે નરકે નરાણમ્

સમુદ્ધૃતે રક્રવસવસિક્તે તસ્મિન્મણૌ નિશ્ચલતાલુમૂલાત્ ।
મૂર્ચ્છાકુલો ઽપિ પ્રયયૌ સહર્ષં સંપૂરણેનાર્થિમનોરથસ્ય

સ કમ્પમાનાઙ્ગુલિપલ્લવેન દત્વા સ્વહસ્તેન મણિં દ્વિજેભ્યઃ ।
નિમીલયન્ સમ્તમસેન લોકં પપાત તિગ્માંશુરિવાતિરક્તઃ

અલુપ્તસત્ત્વે પતિતે પૃથિવ્યાં તસ્મિન્ સુરાણાં સહ પુષ્પવર્ષૈઃ ।
મણિં સમાદાય યયુર્દ્વિજાસ્તે તૂર્ણં પુરં દુષ્પ્રસહસ્ય રાજ્ઞઃ

સ તેન્ અસદ્યઃ શમિતોપસર્ગઃ સ્વર્ગોચિતાસાદિતભોગવર્ગઃ ।
તદ્બોધિસત્ત્વસ્ય સમસ્તસત્ત્વસંતારણાર્હં પ્રશશંસ સત્ત્વમ્

અત્રાન્તરે કિંચિદવાપ્તસંજ્ઞં નરેશ્વરં વિશ્રુતરત્નદાનમ્ ।
સમાયયુર્ભાર્ગવગૌતમાદ્યા મરીચિમુખ્યા મુનયો વનેભ્યઃ

મરીચિમેવાનુગતા ચ દેવી પદ્માવતી વીક્ષ્ય પરિક્ષતં તમ્ ।
સંમોહવેગાભિહતા પપાત ક્ષણં ક્ષિતૌ બાલલતેવ લૂના

દિગન્તસંચારિણી ચારણાનાં નભશ્ચરાણાં નૃપસાધુવાદે ।
સરાજપુત્રાઃ સહ મન્ત્રિમુખ્યૈઃ પ્રજાઃ પ્રજાનાથમથોપજગ્મુઃ

વીક્ષ્યઃ ક્ષિતીશં ક્ષતજોક્ષિતાઙ્ગમક્ષીણસત્ત્વં પતિતં પૃથિવ્યામ્ ।
પૃથવ્યથાક્લેશજુષં જનાનામભૂદભૂતાર્થવિકલ્પજલ્પઃ

કુઠારિકૈઃ કૈશ્ચિદહો દયાર્દ્રઃ સર્વાર્થિસેવ્યઃ સરલઃ સુવૃત્તઃ ।
દુરાત્મભિઃ સ્વાર્થલવાભિયુક્તૈઃ છાયાતરુઃ કષ્ટમયઃ નિકૃત્તઃ

અહો પરાર્થોજ્ઝિતજીવિતો ઽયં પરાં ચમત્કારદશાં પ્રયાતઃ ।
સસૌરભચ્છિન્નતનુર્ગતાત્મા ભવત્યુદારઃ સહકાર એવ

લુબ્ધસ્ય ન સ્વઃ સ્વજનો ઽપિ જન્તોઃ ન કામકામસ્ય ધને ઽનુરોધઃ ।
સર્વાત્મના સત્ત્વહિતોદ્યતસ્ય દેહો ઽપિ ન સ્નેહપદં દયાલોઃ

યેષાં કૃતે દૈન્યમયં પ્રયાતિ સર્વાત્મના ચાર્થિજનો ઽર્થિભાવમ્ ।
ત એવ દીનોદ્ધરણવ્રતાનાં પ્રાણાઃ પરિત્રાણપણે તૃણાનિ

ઇતિ પ્રવાદે વિવિધાનુભાવે વિજૃમ્ભમાણે મુનિમણ્ડલસ્ય ।
ભૂપાલમભ્યેત્ય સબાષ્પચક્ષુર્મુનિર્મરીચિઃ પ્રણયાદુવાચ

અહો નુ નિષ્કારણબન્ધુભાવમાલમ્બ્ય રાજન્ દયયા જનસ્ય ।
પ્રજાપરિત્રાણવિધાનભૂમિસ્તનુસ્તવેયં તૃણવદ્વિતીર્ણા

ક્ષયઃ પ્રવૃત્તો નિરપેક્ષવૃત્તેસ્તવાર્થિબન્ધોર્નિજજીવિતે ઽપિ ।
યદેષ કામં કમલાનિકાયઃ કાયસ્ત્વયાપાયપદે નિયુક્તઃ

અપ્યસ્તિ રાજન્ સુકૃતવ્રતે ઽસ્મિન્ ફલસ્પૃહા પ્રાણપણે ઽપિ કાચિત્ ।
અસ્થાર્થિહેતોસ્તવ પાલુભેદખેદાદ્વિકારં ભજતે ન ચેતઃ

ઇત્યદ્ભુતાવિષ્કૃતમાનસેન મુનીન્દ્રમધ્યે મુનિના સ પૃષ્ટઃ ।
ઉવાચ સંસ્તભ્ય રુજં પ્રયત્નાદ્રક્તાભિષિક્તં વદનં પ્રમૃજ્ય

ફલસ્પૃહા નાસ્તિ મુને મમાન્યા કિં ત્વેક એવ પ્રચુરો ઽભિલાષઃ ।
યદ્ધોરસંસારનિમગ્નજન્તુસંતારણાયૈવ ભવે ભવેયમ્

અર્થિપ્રિયે દેહવિદારણે ઽસ્મિન્ નૈવાસ્તિ મે કો ઽપિ વિકારલેશઃ ।
યદ્યેષ સત્યઃ સમયો મયોક્તસ્તદસ્તુ મે સ્વસ્થમિદં શરીરમ્

ઇત્યુક્તમાત્રે સહજાનુભાવે સત્ત્વોચિતે સ ત્યધનેન રાજ્ઞા ।
અભૂદ્વપુઃ સત્યબલેન તસ્ય રૂઢવ્રણં તત્ક્ષણજાતરત્નમ્

તતઃ સુરૈઃ શક્રવિરિઞ્ચિમુખ્યૈર્નાતપ્રહર્ષૈર્મુનિભિશ્ચ સર્વૈઃ ।
અભ્યર્થિતો ઽપિ ક્ષિતિપાલનાય ભોગાભિલાષી ન બભૂવ ભૂપઃ

અવાપ્તસંજ્ઞા મુનિના પ્રયુક્તા પદ્માવતી રાજસુતેન સાર્ધમ્ ।
પતિં યયાવે વિરહોપશાન્ત્યૈ સિંહાસનાક્રાન્તિસુખં પ્રજાનામ્

તતસ્તમભ્યેત્ય કૃપાકુલાસ્તે પ્રત્યેકબુદ્ધા જગતો હિતાય ।
દેહપ્રભાપૂરિતદિગ્વિભાગા બભાષિરે હર્ષમિવોદ્ગિરન્તઃ

ચિરાદવાપ્તે વિરહાવસાને પુનઃ પરિત્યાગદશામસહ્યામ્ ।
ન રાજપુત્રઃ સહતે ન દેવી દુઃખાનુબન્ધો હ્યસમૃન્નિપાતઃ

સ્વમર્થિને યઃ રદદાતિ દેહમાપન્નદુઃખપ્રશમૈકહેતુઃ ।
કથં સ કુર્યાત્ સ્વજને ઽપ્યુપેક્ષાં ધર્મો ઽપ્યયં યસ્ય પરાર્થ એવ

ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય નરેશ્વરસ્તૈસ્તથેતિ નિશ્ચિત્ય ધિયા કથંચિત્ ।
વ્યોમ્ના વિમાનૈઃ સ્વપુરીમવાપ્ય ભેજે નિજં રાજ્યપદં સપુત્રઃ

ઇતિ સ વિપુલસત્ત્વઃ સત્યવાન્ બોધિસત્ત્વઃ સુચિરવિહિતરાજ્યઃ સૌગતં ધામ ભેજે ।
જિનપુરમણિચૈત્યચ્છત્રરત્નપ્રદીપપ્રકટિતવિવિધશ્રીર્લક્ષણાભ્યસ્તબોધિઃ

ઇત્યાહ ભગવાન્ બુદ્ધઃ સ્વવૄત્તાન્તનિદર્શને ।
દાનોપદેશે ભિક્ષૂણાં સમ્યક્સંબોધિસિદ્ધયે