Avadānakalpalatā · Chapter 29

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ dhanapālāvadānaṃ aṣṭaviṃśaḥ pallavaḥ //
29. kāśīsundarāvadānam /
jayati sa sattvaviśeṣaḥ sattvavatām sarvasattvasukhahetuḥ /
dehadalane 'pi śamayati kopāgniṃ śāntimuccairyaḥ

dharmopadeśe bhagavān kauṇḍinyasyāgravartinaḥ /
bhikṣoḥ kathāprasaṅgena pṛṣṭp bhikṣubhirabhyadhāt

brahmadattasya tanayo vārāṇasyāṃ mahīpateḥ /
kāśisundaranāmā va kālabhūśca babhuvatuḥ

yauvarājyabharaikarhaḥ kumāraḥ kāśisundaraḥ /
dharmādharmamayaṃ rājyaṃ vicāryācintayacciram

kṣaṇakṣayiṇi tāruṇye jīvite vīcicañcale /
rājye svapnavivāhe 'smin mohamūle na me matiḥ

rāgapralāpabahule māyāmphamahe muhuḥ /
veśyārodananiḥsāre saṃsāre nāsti satyatā

pravrajyāmanaghastasmādagārādanagārikam /
nistriṃśavṛttisaṃsaktābhirāgaḥ kiṃ vibhūtibhiḥ

rājasūnurvicintyeti vivekavimalāśayaḥ /
uvācābhyetya bhūpālamaraṇyagamanotsukaḥ

mama saṃbhogavargo 'yaṃ rājannaivopayujyate /
yauvarājyābhiṣekārhaḥ samārambho nivāryatām

krodhāgnitaptāḥ sutarāmetāstāta na me matāḥ /
baddhabandhabhayāyāsajananyo rājasaṃpadaḥ

vyāptāḥ krūratarācārairjvalitāḥ pārthivaśriyaḥ /
kurvanti kasya nodvegaṃ śmaśānāgniśikhā iva

chatrasaṃchāditā lokāścāmarānilalolitāḥ /
patanti pātakaśvabhre madakṣībāḥ kṣitīśvarāḥ

mṛdubhogāṃśukābhyāsasukumāre mahībhujām /
kāye patati paryante kleśaḥ kuliśadāruṇaḥ

cintāsaṃtatasaṃtāpatīvratṛṣṇāpralāpinām /
rājyajvarajuṣāṃ naiṣāṃ mohamūrcchā nivartate

vakrāṇāṃ ratnadīptānāṃ dvijihānāṃ pade pade /
chidrasaṃdarśināṃ rājñāṃ vyāpāraḥ paramāraṇam

nṛpavaṃśaśatocchiṣṭāṃ manyate māmananyagām /
itīva śrīḥ kṣītīśānāṃ hāracāmarahāsinī

vyañjitavyajanocchvasā lakṣmīrmuktāśrusaṃtatiḥ /
rājñāṃ mohābhṛtātītabhūpatismaraṇādiva

tasmādvrajāmi pravrajyāvivarjitajanasthitiḥ /
saṃtoṣaśītalacchāyaṃ saṃtāpaśamanaṃ vanam

aviśrāntasya saṃsārapathapānthasya durvahaḥ /
kāyo 'sya yatsadāpāyaḥ kiṃ punaḥ pṛthivībharaḥ

iti putravacaḥ śrutvā bhūptirbhṛśamapriyam /
pravrajyāśabdacakitaḥ sodvegastamabhāṣataḥ

asya vaṃśasya mahataḥ sāmrājyasya vṛddhaye /
āśānibaddhavṛddhena tvayi putra mayā param

vatsa saṃkalpabhangaṃ me na kāle krtumarhasi /
idaṃ tava mahacchāyaṃ yauvanaṃ na vanocitam

samantrābhyāsayuktānām śaktānāṃ sādhudarśane /
jitendriyāṇāṃ saravtra nṛpāṇāmavanaṃ tapaḥ

svapade 'pi sarojasya niḥsaṅgasalilasthitiḥ /
dṛṣṭvā vane 'pyaśokasya lalanācaraṇāhatiḥ

svagehasulabhairbhogairyāvaddṛṣṭivisūcikā /
tāvadete parityuktaṃ śakyante viṣayāḥ kṣaṇam

sukhamantaḥ parityajya svajanaṃ gṛhanirgataḥ /
abhyastabhogacirahakleśaṃ na sahate janaḥ

śrūyate smaryate dharmaḥ kriyate ca sukhād gṛhe /
vane śuṣyanti śuṣkāṇāṃ śravaṇāsmaraṇakriyāḥ

kṣaratkṣatajapādasya darbhasaṃdarbhasūcibhiḥ /
tataḥ kiṃ duḥkhamaparaṃ paralole bhaviṣyati

bhuñjānaṃ janamīkṣante yātāścarmāsthiśeṣatām /
paradataṃ sadāśnanti pretā iva tapasvinaḥ

vane nivasanaṃ putra pāṃśuprāvaraṇaṃ samam /
pālanaṃ brahmacaryasya makarākaraśoṣaṇam

dāvāgnidhūmavikaṭabhrukuṭimukheṣu gonāsavāsaghanaghūkaguhāgṛheṣu /
siṃhāhatadviradalohitalohiteṣu tyaktvā gṛhaṃ bhavati kasya dhṛtirvaneṣu

kāmī saṃyamamicchati smarati ca śyāmārateḥ saṃyamī
tṛptastīvrataravrateṣu ramate bhakṣyaṃ kṣudhā kāṅkṣḥati /
ekākī janamīhate janavanodvegī vanaṃ vāñchati
tyaktvānveṣaṇatatparāḥ punarapi prāpyāvamānaṃ janāḥ

na māṃ putra parityajya gahanaṃ gantumarhasi /
bhavantu tava śatrūṇāṃ vanavāsamanorathāḥ

vyaktamauktikahāsinyaḥ karavālalatā iva /
tyaktā na punarāyānti māninyo nṛpasaṃpadaḥ

ityukro 'pyasakṛt pitrā niścayānna cacāla saḥ /
vajraratnaśikhākalpaḥ saṃkalpo hi mahātmanām

jananībhiramātyaiśca bandhupauramahattamaiḥ /
sa prārthito 'pyabhūnmaunī nirāhāro dinatrayam

rājabhogī tapasvī vā jīvatveṣa nijecchayā /
kāmānuvartī lolo 'yamityūciḥ sacivā nṛpam

sa kathaṃcidanujñātaḥ sāśrunetreṇa bhūbhujā /
yayau paurajanākrandamaunī munitapovanam

vairāgyaparipākeṇa tatra maitrīpavitritām /
bheje sa sarvasattveṣu vivekadayitāṃ dayām

babhūvustatprabhāveṇa tatra sarvavanaukasāṃ /
jātivairājalatyāgaśītalāścittavṛttayaḥ

tyakte prāṇavadhe prasaktahariṇīvṛndaiḥ pulindaiḥ paraṃ
siṃhairvāraṇadāraṇanyuparame sarvāṅgasaṅgīkṛte /
māyūrāvaraṇairdaridrajaghanā muktākalāpojjhitās
tatrocchvāsavirāgaśuṣyadadharā jātāḥ kirātāṅganāḥ

kṣamāṃ tyaktvābdhivasanāṃ saravbhūtakṣamāśritaḥ /
so 'bhavat kṣāntivādīti viśutaḥ kāśisundaraḥ

atrāntare mahīharṣe brahmadatte divaṃ gate /
udvega iva bhūtānāṃ bhūpālaḥ kalibhūrabhūt

athadabhrabhramadbhṛṅgabhrūbhaṅgamalinānanaḥ /
munisaṃyamavidveṣī vasantaḥ pratyadṛśyata

madanonmādabhutasya prodbhūtasya mṛgīdṛśām /
mānavidhvaṃsadūtasya cutasya ruruce ruciḥ

raktāśokasya pārśvasthalatāliṅganaśaṅkitaḥ /
īrṣyāluriva puṣpāṇi jahāra malayānilaḥ

udyānayauvane tasmin kāle kokilasaṃkule /
sāntaḥpuro nṛpaḥ prāyād vanālokanakautukī

nānāvarṇapatatpuṣpaprakārapracitāni saḥ /
paśyan vanāni ramyāṇi śanaiḥ prāpa tapovanam

vanasthalīṣu kāntāsu tatra kanyāsakhaściram /
vihṛtya rativiśrāntaḥ kṣasṇaṃ nidrāmavāptavān

apūrvakusumasmerāścinvānāstatra mañjarī /
antaḥpurāṅganāśceruḥ saṃcāriṇyo latā iva

atrāntare kṣāntivādī viviktoddeśanirvṛtaḥ /
ekānte niścalastasthau śāntimantarvicintayan

amandānandaciṣyandī vandanīyo manīṣiṇām /
kṛśo 'pyakṛśasaundaryaḥ śaśīva prathamoditaḥ

pariṇāmamanojñena rekhāsaṃsthānaśobhinā /
purāṇacitrarūpeṇa naiva śūnyā tadākṛtiḥ

taṃ dṛṣṭvā rājalalanāścittadarpaṇamārjanam /
tatraiva niścalāstasthustāścitralikhitā iva

prabuddho 'tha nṛpaḥ kṣipraṃ nāpaśyaddayitāḥ puraḥ /
dadarśa vanamanviṣya parivārya sthitā munim

bhujaṅgastā vilokyaiva śvasannīrṣyāviṣākulaḥ /
visasarja varocūpahalāhalamivotkaṭam

kastvaṃ munivyañjanayā citrakṛtrimamātrayā /
muṣṇāsi mugdhagṛdayā nūnaṃ nārīpratārakaḥ

parastrīharaṇe dhyāna japastadvighnavāraṇe /
dhūrtānāṃ paramopāyaḥ saralāśvāsanaṃ tapaḥ

mukhamādhuryadhūrtasya vṛttirvalkalinastava /
aho nu mohajananī vane viṣataroriva

munikalpasamākalpaścaritaṃ punarīdṛśam /
siddhiṃ saṃbhāvitāṃ vāpi vetti kastattvamāntaram

ityukte bhūbhujā krodhādakrodhamadhurāśayaḥ /
nirvikāreṇa manasā kṣāntivādī jagād tam

kṣāntivādī munirahaṃ na māṃ śankitumarhasi /
etāsu nirviśeṣo me kāntāsu ca talāsu ca

iti tenoktamākarṇya kṣāntaṃ paśyāmi te 'dhunā /
iti bruvāṇaściccheda hastau tasyāsinā nṛpaḥ

viśase 'pi kṣamāśīlaṃ nivikāraṃ vilokya tam /
cakarta caraṇau tasya praśamāya samatsaraḥ

pradiśantyaśivaṃ mārge jihvayā dūṣayanti ca /
lumpantyaṅgāni paryante khalāḥ kauleyakā iva

tāḍane 'pi kṣamāsaktāḥ skandhacchede 'pi mauninaḥ /
śītalāstīvratāpe 'pi saralāḥ saralā iva

nikṛttapāṇicaraṇaḥ sa saṃstabhya pṛthuvyathām /
rakṣan manyumanaḥkṣobhaṃ kṣamayā samacintayat

tyaktānyakarmaṇānena cchinnānyaṅgāṇi me yathā /
saṃsāraviṣamakleśacchedaṃ kuryāmahaṃ tathā

kopamohādavajñāya nṛpatau bhrātaraṃ munim /
purīṃ prayāte rajasā śokamlāneva bhūrabhūt

tatastadduḥkhakupitā rājñe tatkṣāntidevatā /
cakre nagaryāṃ durbhokṣamarakāvṛṣṭiviplavam

naimittikebhyo vijñāya rājāmuniparābhavāt /
devatākoapajaṃ doṣaṃ taṃ prasādayituṃ yayau

nipatya pādayostasya kṣamasvetyabhidhāya saḥ /
paścāttāpaviṣādena niścetana ivābhavat

tamabravītkṣāntivādī rājan manyurna me 'ṇvapi /
karmarekhāparicchedādīdṛśī bhavitavyatā

sarvāṇi na gaṇayati svacchandā bhavitavyatā /
na dhairyaṃ na guṇaṃ nārthaṃ na tapo nāpi gauravam

antrasthitaprasavabījaparaṃparāṇi bhinnāni kālaparipākavicitritāni /
janmasthale vipulamūlabalasya janturbhuṅkte phalāni nijakarmamahīruhasya

tvayi tasmānna me kaścid vikāro 'sti mahīpate /
satyenānename paśya rudhiraṃ kṣīratāṃ gatam

aṅgacchede 'pyakaluṣi babhūva yadi me manaḥ /
satyenaitena ściṣṭāni tānyevāṅgāni santu me

iti śuddhadhiyastasya tībrasayopayācanāt /
śliṣṭānyaṅgāni tānyeva sahasā sv āsthyamāyayuḥ

mukuṭaspṛṣṭacaraṇastamuvāca nṛpastataḥ /
mune mahāprabhāvo 'si tapasā tatkimicchasi

puṇyahastāvalambena mphāndhaṃ karuṇānidhe /
pāpāvasāne patitaṃ māṃ tvamuddhartumarhasi

ityarthitaḥ kṣitīśena pratyabhāṣata taṃ muniḥ /
saṃtāraṇāya magnānāṃ baddhānāmapi muktaye

āśvāśanāya bhītānāṃ nirvāṇāya vimuhyatām

yadā tu samyaksaṃbodhiṃ tāmavāpnoṣyanuttarām /
mohacchedaṃ kariṣyāmi tadā jñānāsinā tava

prayayau munirityuktvā tamāmantrya svamāśramam /
tameva manasā dhyāyan rājadhānīṃ nṛpo 'pyagāt

kṣāntivādī sa evāhaṃ kauṇḍinyaḥ kālabhūrayam /
āsādya samyaksaṃbodhimṛddhṛto 'yaṃ mayādhunā

iti sugatamukhāravindanirmitamadhuramadhupratimaṃ vacaḥ prasannam /
bhramarabhava ivoditapramodaḥ kimapi babhūva nipīya bhikṣusaṃghaḥ