Avadānakalpalatā · Chapter 28
iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śroṇakoṭīviṃśāvadānaṃ saptaviṃśaḥ pallavaḥ //
28. dhanapālāvadānam /
daurjanyaduḥsahaviśālakhalāpakārairnaivāśaye vikṛtirasti mahāśayānām /
vyālolvaṇakṣitibhṛdākulito 'pi sindhurnaivotsasarja hṛdayādamṛtasvabhāvam
pure purā rājagṛhe bahgavān veṇukānane /
kalandakanivāsākhye vijahāra manohare
tatra vitrāsitānekaśatrinistriṃśabāndhavaḥ /
ajātaśatrunāmābhūd bimbisārasuto nṛpaḥ
śākyavaṃśyaḥ suhṛttasya devadattābhidho 'bhavat /
kṣudramantreṇa yasyāsīt sa vetāla ivotkaṭaḥ
sa kadācitsukhāsīnaṃ rahaḥ prāha mahīpatim /
na rājan phalito 'dyāpi mamāpi tvatsamāśrayaḥ
nithopacārarahitaḥ sukhaniryantratantrayoḥ /
mitho manorathatrāṇānmitraśabdaḥ pravartate
ya eṣa śākyaśramaṇaḥ sukhe veṇuvane sthitaḥ /
taṃ hatvā prāptumicchāmi tatpadaṃ devavanditam
kṣīyate na yayā śatrurlabhyate na yayā yaśaḥ /
vardhate na yayā mānaḥ kiṃ tayā mitrasaṃpadā
mahādhanābhidhānena tatpaureṇa nimantritaḥ /
sa puraṃ prātarāgantā dāmbhikaḥ saha bhikṣubhiḥ
rājamārgaṃ praviśataḥ sa tasya vyālakuñjaraḥ /
utsṛjyatāmabhimukhaḥ krodhāndho dhanapālakaḥ
ityukte devadattena nṛpatirmitravatsalaḥ /
buddhaprabhāvaṃ saṃcintya nāha kiṃcidavāṅbhukhaḥ
devadatto 'pi nirgatya rājasauhārdadurmadaḥ /
prāha hastimahāmātraṃ hāraṃ datvāsya toṣaṇam
śramaṇaḥ prātarāgantā puraṃ bhikṣuśatairvṛtaḥ /
preraṇīyastvayā tasmai gaja ityāha bhūpatiḥ
devadattavacaḥ śrutvā tathetyuce dvipādhipaḥ /
śreṇī hi meṣamūrkhāṇāmekayātānupātinī
jñātvāpi tamabhiprāyaṃ sarvajñaḥ pāpacetasām /
prātaḥ samāyayau sārdhaṃ bhikṣūṇāṃ pañcabhi śataiḥ
atha hastipakotsṛṣṭaḥ kṛṣṭaprāsādapādapaḥ /
tamabhyadhāvadāviddhaḥ krodhāndhaḥ krūrakuñjaraḥ
anāyattaḥ paricayādaṅkuśasya gurorapi /
khalaviddhāniva dveṣī madena malinīkṛtaḥ
sevavyasanasaktānāmasakṛtkarṇacāpalāt /
prāṇāpahārī bhṛṅgāṇāṃ bhṛtyānāmiva duṣpatiḥ
mandaropadrave tasmin drumadrohiṇyabhidrute /
vidrute sahasā loke hāhākāro mahānabhūt
tasyāñcatkarṇatālānilatulitasaratsāndrasindūrapūraiḥ
saṃpūrṇe rājamārge cyutacakitavadhūraktavastrāsamānaiḥ /
uddaṇḍoccaṇḍaśuṇḍabhramaṇaravalasatsādhvasāyāsitāśā
vyālolālakābhabhramaramiladvibhramaḥ saṃbhramo 'bhūt
purapramāthavyathite jane kolāhalākule /
āruroha mahāharmyaṃ devadattaḥ pramattadhīḥ
bhagavadgrahaṇaṃ draṣṭuṃ so 'bhavadbhṛśamutsukaḥ /
unmūlanena guṇināṃ mātaṅgaḥ parituṣyati
vidruteṣu gajatrāsāt teṣu sarveṣu bhikṣuṣu /
ānanda eka evābhūd bhikṣurbhagavato 'ntike
tatra pañcānanāh pañca niryayurbhagavatkarāt /
karālakesarasaṭāstannakhāṃśucitā iva
dvipastadgandhamāgrāya pardāpasmāravāraṇam /
abhūt srutaśakṛnmūtraḥ sahasaiva parāṅmukhaḥ
javena vidrutastatra dantī darpadaridratām /
prāptaḥ pradīpadahanāḥ sa dadarśa diśo daśa
sa vilokya jālavahnijvalajjvālākulaṃ jagat /
pādapadmāntikaṃ śāstuḥ śītalaṃ samupāyayau
saṃkocābhiruceḥ sacintamanasaḥ pradhvastavaktradyuter dainyāpannavihīnadānamadhupaprārabdhakolāhalaḥ /
lobhāndhasya mahāvyayotsava iva kleśoṣmaniśvāsinas tasyābhūtparitāpaniślathagaterbhārāyamāṇaḥ karaḥ
taṃ pādamūlamāyāntaṃ bhītaṃ kāruṇyasāgaraḥ /
śāstā kareṇa pasparśa cakrasvastikalakṣmaṇā
kumbhavinyastahastastaṃ provāca bhagavān jinaḥ /
putra svakarmaṇainemāṃ prāpto 'si tvamimāṃ daśām
vivekālokahaladaḥ kāyo 'yaṃ māṃsabhūdharaḥ /
bhāraste mohasaṃbhāraḥ pāpādupanataḥ paraḥ
ityukte karuṇardreṇa bhito bhagavatā gajaḥ /
sa labdhaścāsamālānalīno niścalatām yayau
devadattasya saṃkalpe kuñjare ca mahotkaṭe /
bhagne nirvighnaharṣo 'bhūtsamudgatādbhuto janaḥ
tataḥ kṛtvā gṛhapatergṛhe bhojyapratigraham /
bhagavān bhikṣubhiḥ sārdhaṃ kānanaṃ gantumudyayau
abhisṛtya gajendro 'pi jinasya caraṇābjayoḥ /
kṛtvā kareṇa saṃsparśaṃ vapustatyāja kauñjaram
cāturmahārājikeṣu deveṣu viśadadyutiḥ /
upapannaḥ sa sahasā sugataṃ draṣṭumāyayau
svamāśramapadaṃ prāptaṃ bhagavantamupetya saḥ /
praṇanāmārkasaṃkāśaṃ pradīptamaṇikuṇḍalaḥ
tasya keyūramukuṭaprabhāpallavapūritāḥ /
śakracāpairiva vyāptā virejurghanarājayaḥ
vinayādupaviśyāgre sa śāstuḥ srastakalmaṣaḥ /
taṃ divyapuṣpairākīrya sattva śubhrairabhāṣataḥ
bhagavan bhavataḥ pādapadmasaṃsparśanena me /
durdaśāduḥkhasaṃtāpaḥ śāntaḥ saṃtoṣaśālinaḥ
śamaślāghyā kāpi vyasanaviṣadoṣoṣmaśamanī
sudhāvṛṣṭirdṛṣṭirbata bhagavataḥ snigdhamadhurā /
yayā spṛṣṭaspṛṣṭaṃ kharataravikāravyatikaraṃ
vimutyāntaḥśāntiṃ śrayati hatamoha paśurapi
iti tasya bruvāṇasya bhagavān bhavaśāntaye /
satyadarśanasaṃśuddhāṃ vidadhe dharmadeśanām
maulimuktāṃśuśubhreṇa śirasā caraṇadvayam /
sa śāstuḥ prayayau natvā hasanniva bhavabhramam
gate tasmin mukhaśaśiprakāśitanabhastale /
bhagavān bhikṣubhiḥ pṛṣṭastadvṛttāntamabhāṣata
pūrvakalpāntare śāstuḥ kāśyapākhyasya śāsane /
abhūtpravrajito 'pyeṣa śikṣāpadanirādaraḥ
anādarātkuñjaratābhogaḥ saṃghopasevanāt /
satyadṛṣṭibalenānte saṃprāptaḥ śāsanagrahaḥ
prāgjanmavihitaṃ karma kasyacinna nivartate /
karmopadiṣṭasaṃbandhabhaktibhogaiḥ sacetasaḥ
tasmin vyatikare ghore sarvaistyakro 'smi bhikṣibhiḥ /
na tvānandena tatrāpi śrūyatām pūrvasaṃgatiḥ
śaśāṅkaśītasarasi bhrātarau rucirau purā /
pūrṇamukhaḥ śukhaśceti rājahaṃsau babhūvatuḥ
kadācidbrahmadattasya vārāṇasyāṃ mahīpateḥ /
brahamamatīṃ puṣkariṇīṃ ramyāṃ pūrṇamukho yayau
sa tasyāṃ lolakamalakiñjalkaparipiñjaraḥ /
vijahāra sarojinyāṃ haṃsānāṃ pañcabhiḥ śataiḥ
pūrvapuṇyānubhāvena taṃ rūpātiśayojjvalam /
dadarśaṃ kāryāṇyutsṛjya jano niścalalocanah
taṃ śrutvā bhūpatistatra sthitaṃ taddarśanotsukaḥ /
kuśalān grahaṇe tasya vyasṛjajjālajīvinaḥ
tasmin gṛhīte nalīnīlīlāsmitasitatviṣi /
śatāni pañca haṃsānāṃ tyaktvā taṃ prayayurjavāt
ekastu tasya saujanyādabaddho 'pi subaddhavat /
tadarthaṃ vyathitastasthau premapāśavaśīkṛtaḥ
tatastaiḥ prāpitaṃ rājā rājahaṃsaṃ vilokya tam /
snehabaddhaṃ dvitīyaṃ ca vismitastāvavalokayat
haṃsaḥ pūrṇamukhaḥ so 'hamānandastasya cānugaḥ /
gatāstadadya ca tyaktvā māṃ gaṃsā eva bhikṣavaḥ
pūrvasminnabahvatkāle vārāṇasyāṃ mahīpatiḥ /
tutturnāma manaḥpaṭṭe likhitaṃ yadyaśaḥ paraiḥ
sahasrayodhastasyābhūd dākṣiṇātyo niratyayaḥ /
karadaṇḍīti vikhyātaḥ saṃgrāmāgresaraḥ priyaḥ
kadācid ghorasamare pañcāmātyaśatāni tam /
nṛpaṃ tyaktvā yayurbhītyā karadaṇḍī tu nātyajat
ahameva sa bhūpālaḥ sacivāste ca bhikṣavaḥ /
karadaṇḍī sa evāyamānando na jahāti mām
janmāntare 'pi siṃho 'haṃ māsaṃ kūpe nipātitaḥ /
upekṣitaḥ kṣaṇādbhṛtyaiḥ śṛgālairye 'dya bhikṣavaḥ
ekena ca nakhaiḥ khātaṃ dīrghaṃ kṛtvāsmi mokṣitaḥ /
jambukena sa evāyamānando 'dya mamānugaḥ
kūṭapāśanibaddhasya mṛgayūthapateḥ purā /
lubdhakāgamane eva jagmustadanugā mṛgāḥ
anuraktā na tatyāja taṃ mṛgī sāśrulocanā /
prītiśṛṅkhalayā baddhā yātā nispandatāmiva
atha lubdhakamāyāntaṃ dṛṣṭvā mṛgavadhodyatam /
sāvadanmama bāṇena prathamaṃ hara jīvitam
iti spaṣṭagirā tasyāḥ snehena ca sa vismitaḥ /
mumoca lubdhakaḥ prītyā hariṇaṃ hariṇīsakham
mṝgayūthapatiḥ so 'hamānandaḥ sā kuraṅgikā /
ityeṣa prītisaṃbandhaḥ prāgvṛttamanuvartate
śrutveti vākyaṃ sugatasya sarve lajjānilīnā iva bhikṣavaste /
sānandamānandamukhāravindaṃ prabhābhirāmaṃ dadṛśuḥ spṛhārdrāḥ
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0