Avadānakalpalatā · Chapter 24
iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ viśvaṃtarāvadānam nām atrayoviṃśaḥ pallavaḥ //
24. abhiniṣkramaṇāvadānam /
hasati sakalalolālokasargāya bhānuḥ paramamamṛtavṛṣṭayai pūrṇatāmeti candraḥ /
iyati jagati pūjyaṃ janma gṛhṇāti kaścit vipulakuśalasetuḥ sattvasaṃtāraṇāya
purā śuddhodanaḥ śrīmān rājā śākyapure 'bhavat /
yaśaḥśaśāṅkajanakaḥ sudhāsindhurivāparaḥ
khalāsaktā svabhāvena lakṣmīrguṇigaṇārpitā /
āścaryakāriṇā yena kṛtā satpakṣapātinī
adyāpyakhiladiktīryavanāsaktairvivekibhiḥ /
yaśobhiḥ śucibhiryasya munivratamivohyate
syāmahaṃ śuddhamāteti purā praṇidhitaḥ kila /
viśvakarmasuto martyamājagāmāmaladyutiḥ
kīrtiḥ satpuruṣasyeva tasyābhūdvallabhā param /
mahāmāyābhidhā devī candrasyeva kumudvatī
sāpaśyaddantinaṃ śvetaṃ svapne kukṣau vihāyasā /
gatamārohaṇaṃ śaile praṇatiṃ ca mahājanāt
atrāntare bodhisattvastuṣitāt tridaśālayāt /
garbhaṃ tasyāḥ samāpede svayaṃ lokānukalpayā
vahantī bodhisattvaṃ sā garbhe bhuvananandanam /
induṃ dugdhābdhiveleva babhūva pāṇḍuradyutiḥ
ikṣvākurājavaṃśyena tena garbhasthitena sā /
bhūrnidhānavatīvābhūd bhavyalakṣaṇalakṣitā
babhūva dohadastasyā dānapuṇyamayodayaḥ /
aṅkure 'pyavisaṃvādi sahakārasya saurabham
atgha kālena saṃpūrṇaṃ sā lumbinīvane sthitā /
asūta tanayaṃ devī divākaramivāditiḥ
māturgarbhamalāspṛṣṭaṃ kukṣiṃ bhittvā sa nirgataḥ /
tāṃ cakre 'tha svabhāvena svasthāṅgī vigatavyathām
nirgacchanneva ruddho 'sau balajijñāsayā kṣaṇam /
śakreṇa vajrasārāṅgastasyāśakyatvamāyayau
jātamātaḥ śuiśurgatvā svayaṃ sapta padāni saḥ /
diśo vilokayannūce suvyaktākṣarayā girā
iyaṃ nirvṛtiḥ pūrvā ca gatirlokeṣu dakṣiṇā /
paścimā jātirapyeṣā saṃsārādiyamuttarā
iti tasya bruvāṇasya pṛthivī samakampata /
tamakṣayabalaṃ dhartumaśakteva jagadgurum
chatraṃ tasya yaśaḥ śubhraṃ sattvasmeraṃ sacāmaram /
vyomāmbudhārādhautasya jagṛhustasya devatā
asminnavasare pṛṣṭaḥ s vastrīyeṇāsitābhidhaḥ /
nāradena prabhāṃ dṛṣṭvā kiṣkindhādristhito muniḥ
kasmādarkaśatāloka ivālokaḥ pradṛśyate /
tamodaridrāṃ yeneti girayaḥ saguhāgṛhāḥ
vismayāditi tenoktaḥ so 'vadaddivyalocanaḥ /
jātaḥ puṇyaprabhāso 'yaṃ bodhisattvasya janmani
acireṇaiva taṃ vatsa drakṣāvaḥ kuśalāptaye /
ityuktvā munirānandād viśrāntisukhito 'bhavat
putrajanmani sarvārthasiddhiṃ śuddhodanaḥ param /
dṛṣṭvā sarvārthasiddho 'yamiti nāmāsya nirmame
śākyavardhananāmābhūd yakṣaḥ śākyapurāśrayaḥ /
yatpraṇāmeṇa śākyānāṃ śiśavo nirupadravāḥ
tatsthityā preṣitaḥ pitrā praṇāmāya saguhyakaḥ /
taṃ bodhisattvamālokya nipapātāsya pādayoḥ
athotsaṅge samādāya hṛṣṭastaṃ pṛthivīpatiḥ /
lakṣaṇāni nimittajñaistasya dehe vyalokayat
lakṣaṇajñāstataḥ sarve nṛpamūcuḥ savismayāḥ /
deva divyakumāro 'yaṃ lakṣaṇairupalakṣyate
jāyate lakṣaṇairetairviśvaviśrāntaśāsanaḥ /
śakrādhipaścakravartī bhagavān sa tathāgataḥ
dīrghāṅgulidalau cakralāñchanau supratiṣṭhitau /
aruṇau caraṇāvasya kāntau kamalakomalau
rājahaṃsa iva prāṃśuḥ sajālāṅgulipallavaḥ /
eṣa jānuyugaḥ śrīmānājānubhujabhūṣitaḥ
sakośabastiguhyaśca nyagrodhaparimaṇḍalaḥ /
dakṣiṇāvartaromāṅkaḥ pariṇāhasamonnatiḥ
rajomalalavāspṛṣṭastajāmbūnadadyutiḥ /
hastapādāṃsakaṇṭhāgraspaṣṭasaptacchadākṛtiḥ
siṃhapūrvārdhakāyaśca bṛhatspaṣṭāṅgavigrahaḥ /
catvāriṃśatsamāprotaśukladantaḥ sunāsikaḥ
dīrghapratanujihvaśca meghadundubhiniśvanaḥ /
abhinīlākṣagokṣmaḥ sahajoṣṇīṣamastakaḥ
sitorṇāṅko bhruvorbhāgaḥ svastikoraḥsthalojjvalaḥ /
lekhāśṛṅgābjahasto 'yaṃ chatrākāraśirāḥ śiśuḥ
rājannayam te tanayaścakravartī bhaviṣyati /
samyaksaṃbodhisaṃbuddhaḥ sarvajño vā bhaviṣyati
ityuktvā teṣu jāteṣu lebhe harṣaṃ mahīpatiḥ /
saptabhidivasaiḥ śāsturjananī tridivaṃ yayau
tasya janmani śākyānāṃ munīnāmiva śāntatā /
dṛṣṭvā yadā śākyamunirnāmābhūtsa tadā śiśuḥ
devānāmapi devo 'yamiti niścitya tejasā /
devātideva ityasya nāma cakre mahīpatiḥ
nāradenātha sahitastattvadarśī tapovanāt /
taṃ samabhyāyayau draṣṭumādarādasito muniḥ
sa bodhisattvaṃ bālārkamiva kalpaprakāśanam /
dṛṣṭvā vikāsivakrkraśrīrlebhe kamalatulyatām
so 'brāvīdvihitātithyaṃ nṛpatiṃ praṇataṃ muniḥ /
rājan guṇagaṇeneva spṛhaṇīyo 'si sūnunā
etāni lakṣaṇānyasya mokṣalakṣmīsamāgamam /
vadanti cakravartiśrīḥphalaṃ naiṣāṃ vinaśvaram
asya bodhiprabhāveṇa saṃbuddhasy mukhāmbujam /
dhanya padmākarasyeva netrapātraṃ kariṣyati
vibudhāḥ śuddhasattvasya bodhidugdhamahodadheḥ /
dhanyā vāgamṛtairasya bhaviṣyantyupajīvinaḥ
puṇyabhāji jagatyasminneka evāsmi vañcitaḥ /
etatsaṃdarśanaṃ yasya pūrṇakālasya durlabham
ityuktvā nṛpamāmantrya gatvā vyomnā tapovanam /
suprasannaṃ manaḥ kṛtvā dehatyāgamacintayat
sa paryantopadeśāya nāradenābhicoditaḥ /
tamuvācāmṛtaṃ vatsaṃ kumāraḥ kathayiṣyati
adhigamyāmṛtaṃ tasmānnṛpasūnoranāmayam /
tariṣyasi bhavāmbodhimityuktvā tanumatyajat
śrīrasatkriyāṃ tasya kṛtvā sapadi nāradaḥ /
yayau vārāṇasīṃ siddhyai lebhe kātyāyanābhidhām
vardhamānaḥ kumāro 'tha sarvavidyāsu pāragaḥ /
lipipravīṇo 'bhinavām lipiṃ brāhmīṃ vinirmame
nāgāyutasamaprāṇe tasmin jagati viśrute /
vaiśālikaiḥ priyāyāsmai preṣito mattakuñjaraḥ
bhaviṣyati cakravartītyasya prātamupāyanam /
devadattaḥ paridveṣāt taṃ jaghāna mahāgajam
cyutaṃ cakarṣaṃ dvidataṃ nandaḥ sapta padāni tam /
kumārastu tadutkṣipya prākārād bahirakṣipat
ekanārāvanirbhinnasaptatālamahītalaḥ /
chedyabhedyāstraśastreṣu sa evātiśayaṃ yayau
tatatulyaguṇāṃ patnīṃ rājasūnuryaśodharām /
avāpa viśrutāṃ loke śuddhaśīla ivonnatim
atrāntare mahāvātavicyutaḥ saptayojanaḥ /
saritpravāhasaṃrodhaṃ vidadhe vipuladrumaḥ
sāṃ sphāratarusaṃruddhā rohikā nāma nimnagā /
śīlabhraṣṭeva vanitā prayayau pratilomatām
rājaputrastamutkṣipya bhaṅktvā vikṣupya taṃ drumam /
nyavārayat prajāmatsyajalakallolaviplavam
tataḥ kadācidudyāne haṃsaṃ niśitayantriṇā /
devadattena nihataṃ kumāraḥ samajīvayat
saṃtāpaṃ tadvivādena devadatto 'dhikaṃ yayau /
na sahante hi kuṭilāstulyakulagoṇonnatim
kadācid gopikā nāma kumāraṃ rājakanyakā /
kandarparūpamālokya kimapyautsukyamāyayau
śuddhodanaḥ sutasthaitāṃ jñātvā cittocitāṃ vadhūm /
apūrayadvivāhena manmathasya manoratham
naimittikāstato 'bhyetya nṛpamūcuḥ suniścayāḥ /
putraste cakravartī vā munirvā saptame 'hani
tacchrutvā nṛpatiḥ sūnoścakrāvrtipadāptaye /
pravrajyācakitaścintāṃ dinasaṃkhyāmayīṃ yayau
lolāṃ sarvaḥ srhiyaṃ vetti śāntasthirasukhāmapi /
atthāpi bhogaraktānāṃ saṃpatsvevādaraḥ param
tataḥ kadācidudyānavihārāya nṛpātmajaḥ /
prayayau rathamāruhya valgutuṅgaturaṅgamam
sa vivarṇaṃ jarājīrṇam kīrṇaśīrṇaśiroruham /
suśuṣkaparuṣākāraṃ dadarśa puruṣaṃ pathi
sa taṃ dṛṣṭvā nijaṃ kāyamālokyācintayacciram /
aho paryāptapāko 'yaṃ kāyasyāsya jugupsitaḥ
vayaḥ paryāptamāpto 'pi paryāptaṃ nāśrayatyayam /
atīva palitavyājājjarā vṛddhaṃ hasatyasau
śarīre saṃtatasnāyupāśaprotāsthipañjare /
vṛddhaḥ puṣṇāti manye 'hamaho mohavihaṅgamam
sārathe kiṃ karotyeṣa kiṃ na yāti tapovanam /
asṃkocameti vṛddhasya dehena saha sā matiḥ
vṛddho 'valambate yaṣṭiṃ na tu dharmamayīṃ dhiyam /
jarākuṭilakāyasya svabhāvo nirvivekatā
jugupsāṃ janayatyeṣa vṛddhaḥ praskhalitākṣaraiḥ /
vacobhiścyutadantābhairgalallālālavākulaiḥ
naṣṭā dṛṣṭiḥ kṛśaḥ kāyaḥ śaktirluptā hatā śrutiḥ /
tathāpi mohād dṛṣṭaiva vṛddhasya taruṇīpriyā
dhatte dhavalatāṃ vṛddhaḥ kimetāmatigarhitām /
lolā paraṃ viraktāpi yadyasyātipriyā tanuḥ
iti cintayatastasya nirvedaḥ samajāyata /
manyamānasya sāpāyaṃ kāyaṃ nicayamāpadām
punaśca samaye 'nyasminnapaśyad vyādhitaṃ naram /
vipakkakūṇapaprāyaṃ sapūyamiva pāṇḍaram
sa pradadhyau tamālokya samuddiśya nijāṃ tanum /
aho nu sahajaivāsmin kāye rogagaṇodgatiḥ
idameva mahaccitramiyaṃ māṃsamayī tanuḥ /
na yāti kledavaiklavyaṃ kṣaṇaṃ paryuṣīte 'pi yat
iti dhyātvā sa sodvegaḥ śarīravicikitsayā /
babhūva rājyasaṃbhopgarāge vigatitādaraḥ
athānyasmin kṣaṇe mālyavastrācchāditavigraham /
dadarśa dehasatkāravyagrabandhujanaṃ śavam
taṃ dṛṣṭvā sahasodvegadayāduḥkhaghṛṇākulaḥ /
ciraṃ niḥsārasaṃsāraparihāramacintayat
eṣa pretavanaṃ yāti saṃsaktāṃ hṛdaye vahan
aho nu viṣayābhyāsavilāsādhyavasāyinām /
nṛṇāmantyakṣaṇe kaṣṭā kāṣṭhapāṣāṇatulyatā
udvegavāribhavasāgarabudbude 'smin kālānilākulitakarmalatāgrapuṣpe /
māyāvadhūnayanavibhramasaṃvibhāge puṃsāṃ ka eṣa vapuṣi sthiratābhimānaḥ
noktaṃ kiṃcit parahitayutaṃ na śrutaṃ dharmayuktaṃ
naiva ghrātaṃ kuśalakusumaṃ satyarūpaṃ na dṛṣṭam /
naiva spṛṣṭaṃ śamapadamiti vyaktamāsaktacintā-
viśrānto 'yaṃ vahati sahasā niścalatvaṃ gatāyuḥ
rājasūnurvicintyeti śarīraṃ vipadāplutam /
aśeṣaviṣayāsaṅge parām naḥ snehatām yayau
athāgre nirmitaṃ devaiḥ sa śuddhāvāsakāyikaiḥ /
vyalokayat pravrajitaṃ pātrakāṣāyadhāriṇam
taṃ dṛṣṭvaiva babhūvāsya pravrajyābhimukhī matiḥ /
īpsitālokanaprītyā svabhāvo hi vibhāvyate
virāgyakāraṇam tatra nṛpasūnoḥ pade pade /
vilokya sārathiḥ sarvaṃ kṣitipāya vyanedayat
kumāro 'tha piturvākyāt grāmālokanakautukī /
vrajan pathi nidhānāni vivṛtāni vyalokayat
tatpūrvapuruṣanyastaiḥ strīkarairutthitānyapi /
yadā sa nāgrahīttāni tadā viviśurambudhim
tataḥ sa karṣakān pāṃśuvyāptapāṇḍuśiroruhān /
vidīrṇapāṇicaraṇān kṣutpipāsāśramāturān
halakaddālaviṣamollekhapakṣavraṇāditān /
vilokya kleśavivaśān babhūva karuṇākulaḥ
vidhāya dayayā teṣāṃ draviṇauradaridratām /
sa vṛṣāṇāṃ vṛṣarataḥ kleśamuktimakārayat
tataḥ pratinivṛtto 'tha sānujaḥ pārthivātmajaḥ /
madhyāhnapṛthusaṃtāpe taralastaraṇitviṣaḥ
rathaghoṣonmukhaśikhiśyāmīkṛtadigantaraḥ /
svedavārikaṇākīrṇaḥ prabhāsnigdhavanasthalīm
so 'varuhya rathāttatra gaṇḍaskhalitakuṇḍalah /
viśrāṇtyai viśrutayaśā jambucchāyāmaśiśriyat
sa babhārorasi vyaktāṃ svedāmbukaṇasaṃtatim /
vapurāśleṣalalitāṃ hārasyeva kuṭumbinīm
chāyāsu parivṛttāsu śanakaiḥ sarvaśākhinām /
tasya jambūtarucchāyā na cacāla tanustanoḥ
sā tasya śītalacchāyā tāpaklāntimavārayat /
saṃsāraviratasyeva tīvravairāgyavāsanā
putradarśanasotkaṇṭhastaṃ deśamatha bhūpatiḥ /
ājagāma gajotsarpatrastabhramaracāmaraḥ
chāyāṃ sa niścalāṃ dṛṣṭvā kumārasya prabhāvataḥ /
gauravādbhutasaṃprāptaḥ praṇataṃ praṇanāma tam
tataḥ sa sahitaḥ pitrā nagaraṃ gantumudyataḥ /
apaśyat puraparyante śmaśānaṃ śavasaṃkulam
sa dṛṣṭvā kuṇapākīrṇamaśivaṃ śivakānanam /
sodvegaṃ sārathiṃ prāha sthagitasyandanaḥ kṣaṇam
sārathe paśya jantūnāṃ kāyāpāyamatīṃ daśām /
dṛṣṭvedamapi rāgārdraṃ mano mohapramādinām
parastrīdarśanāttṛptaṃ netramāsvādya sādaram /
asyāsatyavatī jihvā paśya kākena kṛsyate
asyāḥ stanamukhanyastanakhollekhasukhasthitiḥ /
khṇḍayatyadharaṃ gṝdhraḥ kāmīva madanirbharah
ete dṛṣṭaniṣakṭavāyasaśakṛnniṣṭhivinaḥ pādapā
mūrcchantīva vipākapūyakuṇapāghrāṇena niṣkūṇitāḥ /
dṛṣṭvā gṛdhravidāryamāṇamasakṛt kīrṇārdratantra śavaṃ
bhūyo vātavilolapallavakarairācchādayantīva ca
kṣībasyevācalasya drutahṛtahṛdayā jambukī kaṇṭhasaktā
raktābhivyaktakāmā kamapi nakhamukhollekhamāsutrayantī /
āsvādyāsvādya yūnaḥ kṣaṇamadharadalaṃ dattadantavraṇāṅkaṃ lagnānaṅgakriyāyāmiyamatirabhasotkarṣamāviṣkaroti
ityuktvā jātaviratirbhavabībhatsakutsayā /
kalayan kleśanirvāṇaṃ praviveśa purāntaram
tatra harmyagatāpaśyat taṃ kanyābhijanojjvalā /
mṛgajā nāma mṛgajānodinī mṛgalocanā
sarāgataralā dṛṣṭḥ śrotrasaṃcāriṇī param /
abhūttaddarśane tasyāḥ sahasaiva virekiṇī
sā tadālokanenaiva bālā lajjāsahiṣṇūnā /
smareṇeva samākṛṣṭā sakhīṃ prāha puraḥsthitām
kā dhanyā lalanā loke sparśenāsya śaśitviṣaḥ /
yasyā madanasaṃtaptā tanurnirvāṇameṣyati
nirvāṇaśabdaṃ śrutvaiva rājaputraḥ samīhitam /
tāṃ dadarśonmukhaḥ padmavanānīva diśan dṛśā
sa tasyāstena vacasā vapuṣā va prasāditaḥ /
hāraṃ suvṛttaṃ cittaṃ ca vikṣepāsyai guṇojjcalam
ālokanānukūlyena bhāvaṃ vijñāya bhūpatiḥ /
putrasyāntaḥpurapade tāmādāya nyaveśayat
ṣaṇṇāṃ kāṇtāsahasrāṇāṃ vṛtamantaḥpuraṃ tataḥ /
viveśa rājatanayaḥ priyāṃ śāntiṃ vicintayan
atrāṇtare narapatiṃ prāhurnaimittikāḥ sphuṭam /
munirvā cakravartī vā prātaste bahvitā sutaḥ
tataḥ saṃcintya nṛpatiḥ pravrajyām cakitaḥ param /
akārayat puradvāraguptiṃ ruddhagamāgamām
droṇodanamukhān bhrātṝn dvāreṣu viniveśya saḥ /
nagarasya svayaṃ makhye tathā sāmātyasainikaḥ
rājaputrādatha prāptagarbhā devī yaśodharā /
vabhāṣe śāradīva dyauḥ pratyāsannendupāṇḍurā
ekarātrāvaśeṣe 'tha nagaradvārarakṣaṇe /
śamapravṛttārkamabhūt pravrajyābhimukhaṃ dinam
ciraṃ vicarya saṃsāraṃ śāntiṃ yāte divaspatau /
kāṣāyāmbaramālambya yayau saṃdhyāvadṛśyatām
aśeṣāśātamomohavirāmavimalāṃ śanaiḥ /
indurgāmuditaścakre pūrṇālokavilokinīm
sarāgatāpe vabhasaścetasīva gate ravau /
śuddhenduhṛdayasyābhūt prasādaḥ ko 'pyaviplavaḥ
athāsminnantare kāntāsaṃtatāntaḥpurodare /
ratnaharmyapraviṣṭendudyutisaṃdohahāsini
niḥsāravirasaṃ sarvaṃ rājasūnurvilokayan /
jagāa gaganasvacchasvacchandocchalitasmṛtiḥ
gaṇo 'yaṃ nārīṇāṃ madanadahanolkāparikaraḥ
parityājyastīvravyasanaśatasaṃtāpasacivaḥ /
idānīṃ yuktā me tarutalalatāśītalare
parityaktāgārapraśamasukhasāre pariṇatiḥ
etāścandradyutimadamayā yāmi nāryo vane 'smin
nidrāmudrāniyamitadṛśaḥ saṃstarasrastavatrāḥ /
svapnotpannānucitavacanāḥ keśasaṃchāditāṃsāḥ
kṣipraṃ mandānilavicalitān lajjayantīva dīpān
saralasrastagātrāṇāṃ nirlajjānāṃ vivāsasām /
suptānāṃ ca mṛtānāṃ ca bhedaḥ ko nāma dehinām
iti tasya bruvāṇasya saṃjāte gamanodyame /
mithaḥ kathā samabhavannagaradvārarakṣiṇām
bho bhoḥ kaḥ ko 'tra jāgarti jāgrato nāsti viplavaḥ /
prabhucittagrahavyagrāḥ samagrā eva jāgrati
jāgarti saṃsāragṛhe manīṣī mohāṇdhakāre svapiti pramattaḥ /
jjīvitameva loke mṛtasya suptasya ca ko viśeṣaḥ
iti marhyasthitaḥ śrutvā rātrau rājasutaḥ kathāḥ /
prasthitaṃ satpatheneva nijaṃ mene manoratham
nivṝtterlakṣaṇaṃ dṛṣṭvā sa svapnaṃ kṣaṇanidrayā
tataḥ prabuddhā sahasā trastā devī yaśodharā /
tatkālopanataṃ svapnaṃ dayitāya nyavedayat
paryaṅkābharaṇāngāni svapne bhagnāni me vibho /
śrīrvrajantī mayā dṛṣṭvā candrārkau ca torihitau
ityākarṇya sa tāmūce mugdhe satyavivarjitaḥ /
saṃsāra eva svapno 'yaṃ svapne svapno 'pi kīdṛśaḥ
svapne 'dya nābhisaṃjātā latā vyāptā vihārasā /
merūpadhānaśirasā pūrvapaścimavāridhau
bhujābhyāṃ caraṇābhyām ca dakṣiṇābdhirmayā dhṛtaḥ /
bhadre svapnaḥ śubho 'yaṃ te strīṇāṃ bhartuśubhaṃ śubham
ityukte bodhisattvena noce kiṃcid yaśodharā /
punaśca nidrābhimukhī babhūva mīlitekṣaṇā
śakrabrahmamukhāḥ sarve sametyātha sudhābhujaḥ /
cakrire bodhisattvasya sattvotsāhaprapūraṇam
tairdevaputrāścatvāraḥ samādiṣṭā mahājavāḥ /
sahāyā gamane tasya bhūśailābdhidhṛtikṣamāḥ
śakrādiṣṭena yakṣeṇa pāñcikākhyena nirmitaiḥ /
saharmyāsaktasopānairavatīrya viniryayau
suptaṃ sārathimādāya chandakākhyaṃ prabodhya saḥ /
utsādamiva jagrāha kaṇṭhakākhyaṃ turaṅgamam
taṃ tīkṣṇaruciraṃ lakṣmīkaṭākṣataralaṃ harim /
sa cakre saṃyamālīnaṃ mūrdhi saṃspṛśya pāṇinā
śamodyame sumanasā s ako 'pyantarbahiḥ samah /
śiśavo 'pi vimuñcanti yatprabhāveṇa cāpalam
balajijñāsayā nyastaṃ tenātha caraṇaṃ kṣitau /
na te kampayituṃ śekurdevaputrāḥ savismayāḥ
chandakena sahāruhya nistaraṅgaṃ turaṅgamam /
sa jagāhe mahadvyoma vimalaṃ svamivāśayam
prayayau taralāvartinartitoṣṇīṣapallavaḥ /
saṃsarpipavanollasaiḥ śokocchvāsa iva śriyaḥ
tasyābharaṇaratnāṃśulekhābhiḥ śabalaṃ nabhaḥ /
jagrāha sūtrapatrālīvicitramjiva cīvaram
kīrṇāśrubindukalitā vilolanayanotpalāḥ /
vrajantaṃ dadṛśurdṛśyāstamantaḥpuradevatāḥ
saṃsāramiva vistīrṇaṃ puraṃ sanṛpabāndhavam /
dūrāt pradakṣiṇīkṛtya kṣamyatāmityabhāṣata
kṣapāyāṃ kṣaṇaśeṣāyām jane nidrābhimudrite /
taṃ dadarśa mahānnāma prabuddho rājabāndhavaḥ
divi dṛṣṭvā vrajantaṃ taṃ śaśāṅkaśaṅkayā hṛtaḥ /
ūce ciraṃ vicāryoccairbāṣyāzncitavilocanah
citrametad viraktavtaṃ bandhujīvopamasya te /
kumāra rucirākāra na yuktaṃ yuktakāraṇam
vaṃśotkarṣaviśeṣārthū nibaddhāśaḥ pitā tvayi /
kasmānnirāśa kriyate sarvāśābharaṇa tvayā
iti śākyasya mahataḥ śrutvā vākyaṃ nṛpātmajaḥ /
tamūce bāndhavaprītirbandho vandhanaśṛṅkhalā
ayaṃ kāyaḥ kṣayaṃ yāti mithyāgṛhasukhapriyaḥ /
viṣayograviṣrtānāmamṛtāyatanaṃ vanam
hastākṛṣṭastriphaṇiphaṇabhṛnmastakanyastamṛtyu
kaṇṭhābaddhitkaṭaviṣalatāpallavālolamālaḥ /
dīptāṅgāraprkaragahanaṃ gāhate durgamārgaṃ
saṃsāre 'smin viṣayanicaye sapramodaḥ pramādī
ityudīrya vrajan vyomnā vilaṅghya nagaraṃ kṣaṇāt /
bahirbhūtalamabhyetya sa yayau vājinā javāt
mahatā śākyamukhyena bodhitasyātha bhūpateḥ /
antaḥpure ca kāntānāmudbhūtaḥ karuṇaḥ svaraḥ
atha brahmendradhanadapramukhastridaśairvṛtaḥ /
rājasūnurvanaṃ prāpa gatvā dvādaśayojanam
avaruhyātha turagātg vimucyābharaṇāni saḥ /
uvāca sūcitānandaśchandakaṃ vadanatviṣā
gṛhītvābahraṇāni tvaṃ hayaṃ ca vraja mandiram /
medānīmasti me kṛtyametairmāyānibandhanaiḥ
vane 'sminnahamekākī śamasaṃtoṣabāndhavaḥ /
ekaḥ saṃjāyate jantureka eva vipadyate
viṣamaviṣayayogaṃ bhogamutsṛjya re kaḥ sarasarati viśeṣakleśaśoṣapravṛttaḥ /
paribhavabhuvane 'sminneṣa naḥ saṃniveśaḥ śamitamadanakāntiḥ śāntimeva śrayāmi
ityuktvābharaṇānyasya dīptānyaṅke mumoca saḥ /
tyaktaśokānvitānīva muktāpakkaṇasaṃcaye
cūḍāṃ niskṛṣya khaṅgena sa cikṣepa nabhaḥsthale /
śakraśca tam samādāya nināya divamādarāt
keśaḥ kleśa ivotkṛtto yatra tena mahātmanā /
keśapratigrahaṃ caityaṃ sadbhistatra niveśitam
chandako 'pyaśvamādāyaṃ prayātaḥ saptabhirdinaiḥ /
śanaiḥ prāpa puropāntaṃ śokārtaḥ samacintayat
śūnyaṃ turagamādāya parityajya nṛpātmajam /
draṣṭuṃ śaknomi nṛpatiṃ kathaṃ putrapralāpinam
vicintyeti hayaṃ tyaktvā sa tatraiva vyalambata /
śūnyāsanaḥ paraṃ vājī mūrtaḥ śoka ivāviśat
taṃ dṛṣṭvāntaḥ purajanaḥ sāmātyaśca mahīpatiḥ /
pratipralāpamukharāścakrire nikhilā diśaḥ
udbhūtārtasvaraiḥ kaṇṭhaiḥ sotkaṇṭhaiḥ sa viṣādavān /
sarvairgṛhītakīrṇāśrurvājī jīvitamatyajat
sa bodhisattvasaṃsparśapuṇyaprāptipavitritaḥ /
jagrāha brāhmaṇakule janma saṃsāramuktaye
śakradattaṃ kumārastu yatra kāṣāyamagrahīt /
kāṣāyagrahaṇam tatra caityaṃ cakre mahājanaḥ
vibhavamabhavavṛttyai janma janmapramuktyai
vijanamapi janānāṃ mohagartānnivṛttyai /
iti sa kuśalakāmaḥ kāmamutsṛjya bheje
guṇakṛtajanarāgaḥ ślāghyatāṃ tyaktarāgaḥ
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0