Avadānakalpalatā · Chapter 22
iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ jetavanapratigrahāvadānaṃ nāma ekaviṃśaṃ pallavaḥ //
22. pitāputrasamādānam /
aho mahārhaṃ maṇivanmahattvaṃ bhavyā bhajante guṇagauraveṇa /
vinā guṇaṃ yadvapuṣām gurutvaṃ sthūlopalānāmiva niṣphalaṃ tat
śrīmān purā śākyapure narendraḥ śuddhodanaḥ śuddhisudhānidhānam /
vairāgyayogātsugatatvamāptaṃ smṛtvā sutaṃ sutsukatāmavāpaṃ
so 'cintayatpuṇyaguṇādhivāsaṃ sarasvatīvāsasaroruhaśri /
manaḥ prasādasya vilāsasaudhaṃ drakṣāmi sūnorvadanaṃ kadāham
ehīti taddarśanalālasena ye ye mayā jetavanaṃ visṛṣṭāḥ /
te te tadālokananirnimeṣaṃ tatraiva tiṣṭhantyamṛtaṃ pibantaḥ
saṃpreṣitastasya mayā sa nāyayau yo 'pyātmatulyaṃ praṇayādudāyī /
sa lekhahastastridivābhirāme tatraiva lekhatvamirābhiyātaḥ
saṃdeśavākyaṃ prahitaṃ mayā yat tadvismṛtaṃ tasya mukhena nūnam /
sarvo hi nāma svahitābhilāṣī dhatte parārthe kila śītalatvam
vilokanenaitya niṣiñca tūrṇaṃ pīyūṣapūreṇa mamāṅgasaṅgam /
niḥsaṅgato viśramatāṃ muhūrtaṃ dayāvidheyaḥ kuru bandhukāryam
ityetadākarṇya kathām sa kuryāt kṣaṇaṃ vilambaṃ mama darśane 'pi /
taccetasaḥ pallavapeśalasya na hi svabhāvaḥ praṇayāvabhaṅgaḥ
manoratheneti puraḥ prayāte taddarśanāyeva dharādhināthe /
pravrajyā vyañjitatatprasādaḥ samāyayau harṣarasādudāyī
dṛṣṭvā tamānandavipūrṇamānasaṃ pravrajyayā tatsadṛśānubhāvam /
utkaṇṭhitaḥ kuṇṭhitadhairyavṛttiḥ saṃmohamūrcchāṃ nṛpatiḥ prapede
sa labdhasaṃjñaḥ śiśiraiḥ payobhiḥ papraccha taṃ kiṃ nu sameṣyatīti /
so 'pyabravīddeva dinairbhavantamasaṃbhṛtaiḥ sādarameṣyatīti
tataḥ prayāteṣu dineṣu keṣu vyomnā śanairbhikṣugaṇānuyātaḥ /
sahāyayau nākasadām nikāyaiḥ sarvārthasiddhairbhagavān kumāraḥ
dyusundarīpāṇisarojamuktamandāramālākalitaścakāśe /
svargīyagaṅgāsphuṭaphenakūṭavilāsahāsāṅga ivāmarādriḥ
saṃghaṭṭabhinnābhrasakhaiḥ skhalidbhiḥ saśabdajāmbūnadakiṅkiṇīkaiḥ /
babhurvimānaiḥ kakubhāṃ mukhāni bhaktyeva śāsturvihitastavāni
nirantarairantarivārkatāraiḥ suraiḥ savidyādharasiddhasaṃghaiḥ /
paryāptasaṃsaktasitātapatrairvyāptaḥ samāptiṃ gaganaṃ jagāma
taṃ sarvalokopakṛtiprapannaṃ sarvākṛtiṃ sarvamayāvabhāsam /
samāpatantaṃ nabhaso 'tha digbhyaḥ kṣiteśca sarve dadṛśuḥ kṣaṇena
praharṣarāśiṃ janalocanānāṃ puṇyapramāṇaṃ sukṛtotsavānām /
lokastamālokanidhiṃ vilokya samullalannucchalitādbhutormiḥ
āścaryabhūtaṃ ruciraprabhāvamudāyinā sūcitamākalayya /
jagadguruṃ bhūmipatiḥ kumāraṃ kṛtāñjalistaṃ praṇanāma dūrāt
athāvatīryāryajanānuyātaḥ saṃpūjyamānaḥ praṇayena rājñā /
sphīṭaprabhābhāsitadigvibhāgāṃ nyagrodhinīṃ ratnabhuvam viveśa
hemāsanaṃ śāsanasaṃniviṣṭalokatrayaḥ saṃgatapādapīṭham /
sa tatra ratnāṅkuracitrapatraṃ bhāsvadvapurmerun
tanmānasendornayanāmṝtaughaṃ manorathaprārthanayopayātam /
vilokayannirvṛtinirnimeṣaḥ kṣaṇaṃ kṣitīśastridaśatvamāpa
sa taṃ jagādāśruniruddhakaṇṭhaḥ sotkarṣaharṣākulitaṃ kumāram /
hārāgraratnapratibimbasaktaṃ praveśayan prītirasādivāntaḥ
saṃtoṣaśītācalavat svabhāvāt sarve ramante kuśalasthalīṣu /
kṛtastvayāsmākamayaṃ tu kasmāt satsūpakārī virahopadeśaḥ
snehātpramodādguṇagauravācca dhīrdhāvatīyaṃ tvayi me prasahya /
āliṅganāya sthirasaṃgamāya pādapraṇāmāya ca tulyameva
yadvastu kiṃcidgaditaṃ mayā tat śrotavyameva praṇayoparodhāt /
guṇojjhitaṃ vā virasakramaṃ vā na snehamohasya bhavatyavācyam
pratyarṇaratnapratibimbitārkaprauḍhaprabhāprāvaraṇānyamūni /
tvaṃ hemaharmyāṇi vihāya kasmāt vigāhase śūnyavanāntarāṇi
kāntākarāvarjitahemakumbhasatsaurabhāmbhaḥpravarābhiṣiktaḥ /
ekaḥ kathaṃ snāsi vikāsipāṃśusaṃtaptatoyāsu marusthalīṣu
gaṇḍasthalāt kuṇḍalaratnakānti kiṃ lambitaṃ maṇḍanameva vetsi /
kasmādakasmāttava niḥsukhasya na candanaṃ nandanaminduśubhram
mahāvitāne śayane nṛpārhe śeṣe na kiṃ śeṣaviśeṣaśubhre /
lakṣmīnavāliṅganabhogayogyā kathaṃ tanuste sahate kuśayyām
kāntāsmitormipratimāṃśukārhaṃ kiṃ cīvarasyocitametadaṅgam /
pāṇau ca līlākamalāspade 'smin pātraṃ kathaṃ te priyamadya jātam
ayaṃ vihārastava kaṇṭhapīṭhaḥ sotkaṇṭhakāntābhujabandhanārhaḥ /
saṃbhogalakṣmīkṣapitapramodaḥ karotyakasmāt praṇayāvabhaṅgam
rūpaṃ vilakṣīkṛtapuṣpacāpaṃ mattebhakumbhoccakucā vibhūtiḥ /
ratervilāsppavanaṃ vayaśca kenāsamaste kalito virāgaḥ
śratveti taṃ śīlanidhirbadhāṣe śaśāṅkalekhālalitasmitena /
saṃkrāntanānānṛparatnarāgāṃ kurvannalakṣāmiva rājalakṣmīm
rājan jarārogahateva na syāttaraṅgalolā yadi jīvavṛttiḥ /
tatkasya na syādaniśaṃ praharṣapīyūṣavarṣī viṣayābhilāṣaḥ
śamāmṛtāsvādanasusthirāṇāmapātanaṃ śūnyavanāntabhūmeḥ /
vibhūtilīlāmadavihvalānāṃ harmyāṇi paryantanipātanāni
sakuṅkumaiḥ snāntiḥ nṛpāḥ payobhiḥ sarāgatāṃ yaiḥ satataṃ prayānti /
saṃtoṣaśīlastu manaḥ prasādaśuddhāmbudhautā vimalībhavanti
śrotraṃ śrutenaivana kuṇḍalena dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena /
vibhāti kāyaḥ karuṇākulānāṃ paropakāreṇa na candanena
etāni mohāhatavallabhāni saṃsaktamuktāṃśusitasmitāni /
satāṃ na bhogyāni bhavanti bhūbhṛducchiṣṭaśiṣṭāni vibhūṣaṇāni
rāgāturāṇāṃ ritupāpitānāṃ nidrā dhanadhyānavatāṃ na nāma /
śayyāsu susparśavatīṣu rājñā sarvatra śāntaḥ sukhameva śete
nirmokakāntena varāmśukena bhujaṅgavṛttirna tu cīvareṇa /
pātraṃ pavitrāṇi samāplitāni pīyūṣamaitrāṇyaśanāni sūte
chatrāṇi vakrkraṃ bhṛśamaprakāśaṃ manivilolaṃ vyajanānilaughāḥ /
saṃsaktajāṅyaṃ hṛdayaṃ nṛpāṇāṃ kurvanti hārā haricandanārdrāḥ
viyogarogānugatā vibhūtiḥ kāntāh kṣaṇāntā viraso vilāsaḥ /
yasminnapāyaḥ satatānuśāyī sa kasya bhogaḥ subhagopayogaḥ
jāḍyaṃ sajṛmbhaṃ janayatyajasraṃ tanoti tṛṣṇābhramamohamūrcchāḥ
karotyasahyaṃ sarasatvameva bhogopabhogaḥ prasabhaprayogaḥ
yadā sukhaśrīrnavacandralekhā prabhātapuṣpāṇyapi yaivanāṇi /
karmormimālāgrahaṇaṃ śarītaṃ tadā mamāyaṃ gamito 'nurāgaḥ
sacāmarāh sadhvajapuñjapaṭṭāḥ savājivālā dvipakarṇatālāḥ /
svabhāvalolāḥ kila rājalakṣmyaḥ sarve vilāsāh kṣaṇabhaṅgasaṅgāḥ
uktveti tattatkuśalāya rājñaścittaprasādaṃ paramaṃ vidhāya /
sa śāntikallolasudhāpravāhaṃ kiran dṛśā pārṣadamāluloke
manīṣiṇāṃ śākyakulodgatānāṃ saptāyutāni pratipādya dharmam /
cakre sahasrāṇi ca sapta tatra saṃprāptaparyāptaviśeṣabhāñji
śaklodanādyaiḥ kuśalopapannaiḥ gaṇe 'tha tattulyasahasrasaṃkhyaiḥ /
droṇodanādyairamṛtpdanādyaiścittaprasādaḥ sumahānavāptaḥ
kecidyayuḥ śrāvakabodhiyuktapratyekabodhau niratāśca kecit /
samyak tathānuttarabodhisaktāḥ pare babhūvurgaganaprasannāḥ
srotaḥ pariprāptaphalaṃ tato 'nye sakṛttathāgāmiphalaṃ tathānye /
anye 'pyanāgāṃiphalaṃ tadāpurarhatphalaṃ kleśavimuktimanye
ekastu tatrārjitapāpaśāpastamaḥsamūhopahitapramohaḥ /
māyeyamityāha hasan janānāṃ satyasthitiṃ saṃsadi devadattaḥ
nṛpaṃ tu vātsalyanilīnameva putrodayātpratyupajātadarpam /
maudgalyabhikṣurjinaśāsanena maharddhibhirvītamadaṃ cakāram
dṛṣṭvāpi rājā bhagavatprabhāvaṃ nātyadbhutam pauruṣameva mene /
abhyāsalīnāni janasya nūnaṃ sotkarṣakṛtyāni na vismayāya
athāparedyurbhagavān surendrasaṃpādite hemamahāvimāne /
sumeruśīrrṣṇīva samānakāntau siṃhāsane ratnamaye nyaṣīdat
brahmendramukhyeṣu tataḥ sureṣu tatropaviṣṭeṣu pṛthuprabheṣu /
babhustaduṣṇīṣaśikhāvilāsaiścandrāṃśumālājaṭīlā ivāśāḥ
anyonyasaṃghaṭṭavilolahārairdhanāvahāraistridaśairviśadbhiḥ /
nirantarām tām bhavametya rājā dvāreṣu mārgānna caturṣu lebhe
sabhrūbhramaistatra kuveramukhyairnivāryamāṇābhimatapraveśah /
vicchāyavakraḥ skhalitābhidhāyī bhūbhṛtparaṃ niṣpratibho babhūva
praveśitastairjinaśāsanena kadācidāsādya tadagrabhūmim /
śuddhodanast apraṇipatya mūrdhnā cittaprasādena puro 'sya tasthau
śāstā tu tasmai caturāryasatyaprabodhikāṃ dharmakathām dideśa /
jñānena yā viṃśatiśṛṅgamasya satkāyadṛgbhūdharamapyabḥāṅkṣīt
tataḥ sa gatvā kṛtakṛtyajanmā śuklodanaṃ prāpta bhajasva rājyam /
svasyāvratīttaṃ bhagavatpradiṣṭaṃ tacchāsanaṃ modayituṃ na rājyam
droṇodane rājyaparāṅbhukhe 'pi vairāgyayogādamṛtodane ca /
jagrāha śuddhodanasaṃpradiṣṭāṃ tāṃ rājalakṣmīmatha bhadrakākhyaḥ
rājārhabhogairatha pūjayitvā jinaḥ janeśaḥ śucisaṃpraṇitaiḥ /
nyagrodhadhāma pratipādya cāsmai śuddhodanaṃ śuddhamanoratho 'bhūt
droṇodanasyāpi sutau yuvānau rājājñayā preraṇayā ca mātuḥ /
ekastu yaḥ pravrajito 'niruddhaḥ paro mahānnāma gṛhī babhūva
athābhavaccetasi bhadraksya rājño viraktasya vanābhilāṣaḥ /
vivekabhājāṃ praśamapravṛttaṃ navāpi lakṣmīrna mano ruṇaddhi
tataḥ samāhūya sa devadattaṃ rājyābhiṣekapratipannacittam /
uvāca me pravrajanasya kālaḥ samāgataḥ kiṃ bhavatābhidheyam
taṃ pratyuvācāttavivekadambhaḥ susaṃvṛtaṃ saṃsadi devadattaḥ /
rājanna rājye 'sti mamābhilāṣaḥ pravrajyayā tvatsadṛśo bhavāmi
śrutveti rājā kuṭilasya tasya mithyāvinītasya kadarthavākyam /
udīritaṃ śākyagaṇastavāyaṃ saṃkalpasākṣīti hasannuvāca
athārthatāpopahataḥ pradadhyau bhogānurāgāditi devadattaḥ /
mayā kimetadavipātamuktaṃ bhajeta vā pravrajito 'pi rājyam
rājyaṃ samutsṛjya nijaṃ vrajantaḥ śākyaṃ kumārāḥ saha bhadrakādyāḥ /
śuddhodanaṃ niryayurāyavṛttaprītiṃ puraskṛtya rathairdvipaiśca
vrajatsu sarveṣvatha devadattaḥ kirīṭasaktaṃ pṛthipadmarāgam /
jahāra raktāktamivāmiṣārthī śyenaḥ prabhāpallavitāmbarārkam
naimittikairuktamathāsya lakṣmadṛṣṭvā tadugraṃ narakaprayāṇam /
cittaṃ sadoṣaṃ kila durnimittaṃ nimittamanyat punaruktameva
kokālikhaṇḍotkaṭamorakāṇāṃ tithyādināmnām madadurmadānāṃ /
saṃsūcitānyatyadhikāni tatra tathāvidhānairbahulakṣaṇāni
bhūpapramodādatha bhadrako 'pi tairdevadatapramukhaiḥ sahaiva /
pravrajyayā cīvarapātrayogāt cakāra vairāgyamayīmiva kṣmām
rājñastathā rājakumārakāṇāmutsṛṣṭahārāṅgadakuṇḍalānām /
sāsro virāgādavatārya teṣāṃ keśānupālī kila kalpako 'bhūt
mūrkhaḥ sa nīco 'pi jinājñayaiva pravrajyayā pūjyataro babhūva /
cittaprasādasya parasya manye na kāraṇaṃ paṇḍitatā najātiḥ
sāmīcikāyāmatha bhadrako 'pi jñātvā nṛpaḥ pārṣadikaṃ tamenam /
nīcasya pādau kathamasya vande mahīpati sanniti niścalo 'bhūt
tamabravīdaskhalitābhimānaṃ vikalpabhinnaṃ bhagavān vihasya /
pravrajyayā mohamahānuvandhī saṃtyajyate jātimayo 'bhimānaḥ
śrutveti rājñā saha rājaputraiḥ kṛte praṇāme pṛthivī cakampe /
na devadattaḥ paruṣābhidhāyī padau vavande bhagavadgirāsya
kampāt kṣitervismitamānasena pṛṣṭastato bhikṣugaṇena śāstā /
uvaca rājā kila kalpasya janmāntare 'pyasya kṛtaḥ praṇāmaḥ
purā yuvā kāśipure vilokya bhadrābhidhānām gaṇīkāṃ daridraḥ /
sevām vyaghāt sundarakastadāsyai rāgo hi sarvavysanopadeṣṭā
tayā visṛṣṭaḥ kusumoccayāya punahpunarbhṛṅga ivādhikārthī /
tatsaṅgamānaṅgamanorathena śrāntaḥ sa babhrāma vanāntareṣu
atrāntara śrāntataraḥ kṣitīśaḥ prāpto vanāntaṃ mṝgayārasena /
taṃ brahmadattaḥ prasamīkṣya gītaṃ tasyāśṛṇocchannatanurlatābhiḥ
navanavakusumāśayā kimevaṃ madhukaraṃ tāpahato 'si gaccha tūrṇam /
vikasitakamalānanābjinī sā bhavati hi saṃkucitā dināvasāne
tasyā hi gītaṃ nṝpatirniśamya smitaprabhāghaṭṭitahārakāntiḥ /
uvāca taṃ tīvrakarārkatāpaḥ ko 'yaṃ sakhe gītarasābhioyogah
so 'pyabravīdbhūmipate na nāma tapto ravistaptatarastu kāmaḥ /
svakarmaduḥkhāni vihanti loke na grīṣmadagdhāni marusthalāni
ityarthavadvākyaguṇārpaṇena sa bhūpatervallabhatāmavāpa /
saṃvādasaṃsparśasubhāṣitaṃ hi keṣām c asatkārapadaṃ na yāti
tenātha rājā vijane śramāturaḥ śītopacārairapanītatāpaḥ /
prītyā tamādāya tataḥ sahaiva svarājadhānīmagamat kṛtajñah
tatrāsya jīvaprada ityudantasaṃtoṣa saṃpūritacittavṛttiḥ /
rājyārdhadānābhimukhaḥ sa tasthau cittānuvṛttasya kimasya deyam
rājyārdhadānaprasṛte 'tha tasmin nācintayat sundarakaḥ kṛpāyām
bhadrāṃ vinā rājyasukhena kiṃ me dhanyo hi tatprītisudhābhiṣiktaḥ
mahmaṃ na rājyādyapi rocate 'rdhamakhaṇḍitālpāpi hi śobhate śrīḥ /
ekārthayoge hi sadā vivādaḥ dvayorhi bhogaiḥ kalireva mūrtaḥ
tasmānnṛpaṃ kuṇṭhamahaṃ nipātya samastarājyena bhavāmi pūrṇaḥ /
kṣaṇaṃ vicintyetyanutāpataptaḥ tīvraṃ manaḥ svasya punaḥ pradadhyau
kiṃ cintitaṃ nindyaparaṃ mayaitat ko 'yaṃ prakāraḥ khalu tīkṣṇatāyāḥ /
kṛtaghnasaṃkalpakalaṅkalepādaho nu lajjā nijacetaso 'pi
svastyastu rājyāya namaḥ sukhebhyaḥ saṃmohamātā kṣamatāṃ ca lakṣmīḥ /
yeṣāmanāsvāditacintitānāmevaṃvidhā dhīḥ prathamaḥ svabhāvaḥ
bhramaṃ vidhatte vidadhāti mūrcchāṃ nipātayatyeva tamastanoti /
āghrātamātraiva karoti puṃsāmaho vināśaṃ viṣavallarī śrīḥ
ciraṃ vicintyeti sa jātacittaḥ pratyekabodhirvimalaḥ prabhāte /
abhyarthamāno 'pi nareśvareṇa rājyaṃ n ajagrāha nivṛttatṛṣṇaḥ
pratyekabuddhatvamavāptamenaṃ kālena dṛṣṭvā nṛpatirmaharddhiḥ /
tatpādapadmacyutamaulimālyaścittaprasādocitamityavecat
sa ko 'pi satkarmavipākajanmā vandyo vivekaḥ praśamābhiṣekaḥ /
yasya prabhāvādvirataspṛhāṇāṃ tyājyeva ratnākaramekhalā bhūḥ
śrutveti rājñā kathitaṃ tadarthajātaṃ tadabhyarthanayā vidhāya /
tatkalpakaḥ śāntipadaṃ prapede sevāntaraṅgaḥ kila gaṅgapālaḥ
prāptaṃ tamayuttamakarmayogāt pravrajyayā sajjanapūjyabhāvam /
rājā vavande praṇataḥ pṛthivyāḥ kampastadābhūdapi ṣaḍvikāraḥ
so 'yaṃ rājā vihitavinatirbhadrako brahmadatto
paśyopālī sa kila kuśalī kalpako gaṅgapālaḥ /
ityāścaryaṃ bhagavaduditaṃ bhikṣavaste niśamya
svacchaṃ cittaṃ sukṝtaśaraṇe menire hetumeva
Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0