Language

ENहिગુ
Scripture Library

Avadānakalpalatā · Chapter 22

22.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ jetavanapratigrahāvadānaṃ nāma ekaviṃśaṃ pallavaḥ //
22. pitāputrasamādānam /
aho mahārhaṃ maṇivanmahattvaṃ bhavyā bhajante guṇagauraveṇa /
vinā guṇaṃ yadvapuṣām gurutvaṃ sthūlopalānāmiva niṣphalaṃ tat

22.2

śrīmān purā śākyapure narendraḥ śuddhodanaḥ śuddhisudhānidhānam /
vairāgyayogātsugatatvamāptaṃ smṛtvā sutaṃ sutsukatāmavāpaṃ

22.3

so 'cintayatpuṇyaguṇādhivāsaṃ sarasvatīvāsasaroruhaśri /
manaḥ prasādasya vilāsasaudhaṃ drakṣāmi sūnorvadanaṃ kadāham

22.4

ehīti taddarśanalālasena ye ye mayā jetavanaṃ visṛṣṭāḥ /
te te tadālokananirnimeṣaṃ tatraiva tiṣṭhantyamṛtaṃ pibantaḥ

22.5

saṃpreṣitastasya mayā sa nāyayau yo 'pyātmatulyaṃ praṇayādudāyī /
sa lekhahastastridivābhirāme tatraiva lekhatvamirābhiyātaḥ

22.6

saṃdeśavākyaṃ prahitaṃ mayā yat tadvismṛtaṃ tasya mukhena nūnam /
sarvo hi nāma svahitābhilāṣī dhatte parārthe kila śītalatvam

22.7

vilokanenaitya niṣiñca tūrṇaṃ pīyūṣapūreṇa mamāṅgasaṅgam /
niḥsaṅgato viśramatāṃ muhūrtaṃ dayāvidheyaḥ kuru bandhukāryam

22.8

ityetadākarṇya kathām sa kuryāt kṣaṇaṃ vilambaṃ mama darśane 'pi /
taccetasaḥ pallavapeśalasya na hi svabhāvaḥ praṇayāvabhaṅgaḥ

22.9

manoratheneti puraḥ prayāte taddarśanāyeva dharādhināthe /
pravrajyā vyañjitatatprasādaḥ samāyayau harṣarasādudāyī

22.10

dṛṣṭvā tamānandavipūrṇamānasaṃ pravrajyayā tatsadṛśānubhāvam /
utkaṇṭhitaḥ kuṇṭhitadhairyavṛttiḥ saṃmohamūrcchāṃ nṛpatiḥ prapede

22.11

sa labdhasaṃjñaḥ śiśiraiḥ payobhiḥ papraccha taṃ kiṃ nu sameṣyatīti /
so 'pyabravīddeva dinairbhavantamasaṃbhṛtaiḥ sādarameṣyatīti

22.12

tataḥ prayāteṣu dineṣu keṣu vyomnā śanairbhikṣugaṇānuyātaḥ /
sahāyayau nākasadām nikāyaiḥ sarvārthasiddhairbhagavān kumāraḥ

22.13

dyusundarīpāṇisarojamuktamandāramālākalitaścakāśe /
svargīyagaṅgāsphuṭaphenakūṭavilāsahāsāṅga ivāmarādriḥ

22.14

saṃghaṭṭabhinnābhrasakhaiḥ skhalidbhiḥ saśabdajāmbūnadakiṅkiṇīkaiḥ /
babhurvimānaiḥ kakubhāṃ mukhāni bhaktyeva śāsturvihitastavāni

22.15

nirantarairantarivārkatāraiḥ suraiḥ savidyādharasiddhasaṃghaiḥ /
paryāptasaṃsaktasitātapatrairvyāptaḥ samāptiṃ gaganaṃ jagāma

22.16

taṃ sarvalokopakṛtiprapannaṃ sarvākṛtiṃ sarvamayāvabhāsam /
samāpatantaṃ nabhaso 'tha digbhyaḥ kṣiteśca sarve dadṛśuḥ kṣaṇena

22.17

praharṣarāśiṃ janalocanānāṃ puṇyapramāṇaṃ sukṛtotsavānām /
lokastamālokanidhiṃ vilokya samullalannucchalitādbhutormiḥ

22.18

āścaryabhūtaṃ ruciraprabhāvamudāyinā sūcitamākalayya /
jagadguruṃ bhūmipatiḥ kumāraṃ kṛtāñjalistaṃ praṇanāma dūrāt

22.19

athāvatīryāryajanānuyātaḥ saṃpūjyamānaḥ praṇayena rājñā /
sphīṭaprabhābhāsitadigvibhāgāṃ nyagrodhinīṃ ratnabhuvam viveśa

22.20

hemāsanaṃ śāsanasaṃniviṣṭalokatrayaḥ saṃgatapādapīṭham /
sa tatra ratnāṅkuracitrapatraṃ bhāsvadvapurmerun

22.21

tanmānasendornayanāmṝtaughaṃ manorathaprārthanayopayātam /
vilokayannirvṛtinirnimeṣaḥ kṣaṇaṃ kṣitīśastridaśatvamāpa

22.22

sa taṃ jagādāśruniruddhakaṇṭhaḥ sotkarṣaharṣākulitaṃ kumāram /
hārāgraratnapratibimbasaktaṃ praveśayan prītirasādivāntaḥ

22.23

saṃtoṣaśītācalavat svabhāvāt sarve ramante kuśalasthalīṣu /
kṛtastvayāsmākamayaṃ tu kasmāt satsūpakārī virahopadeśaḥ

22.24

snehātpramodādguṇagauravācca dhīrdhāvatīyaṃ tvayi me prasahya /
āliṅganāya sthirasaṃgamāya pādapraṇāmāya ca tulyameva

22.25

yadvastu kiṃcidgaditaṃ mayā tat śrotavyameva praṇayoparodhāt /
guṇojjhitaṃ vā virasakramaṃ vā na snehamohasya bhavatyavācyam

22.26

pratyarṇaratnapratibimbitārkaprauḍhaprabhāprāvaraṇānyamūni /
tvaṃ hemaharmyāṇi vihāya kasmāt vigāhase śūnyavanāntarāṇi

22.27

kāntākarāvarjitahemakumbhasatsaurabhāmbhaḥpravarābhiṣiktaḥ /
ekaḥ kathaṃ snāsi vikāsipāṃśusaṃtaptatoyāsu marusthalīṣu

22.28

gaṇḍasthalāt kuṇḍalaratnakānti kiṃ lambitaṃ maṇḍanameva vetsi /
kasmādakasmāttava niḥsukhasya na candanaṃ nandanaminduśubhram

22.29

mahāvitāne śayane nṛpārhe śeṣe na kiṃ śeṣaviśeṣaśubhre /
lakṣmīnavāliṅganabhogayogyā kathaṃ tanuste sahate kuśayyām

22.30

kāntāsmitormipratimāṃśukārhaṃ kiṃ cīvarasyocitametadaṅgam /
pāṇau ca līlākamalāspade 'smin pātraṃ kathaṃ te priyamadya jātam

22.31

ayaṃ vihārastava kaṇṭhapīṭhaḥ sotkaṇṭhakāntābhujabandhanārhaḥ /
saṃbhogalakṣmīkṣapitapramodaḥ karotyakasmāt praṇayāvabhaṅgam

22.32

rūpaṃ vilakṣīkṛtapuṣpacāpaṃ mattebhakumbhoccakucā vibhūtiḥ /
ratervilāsppavanaṃ vayaśca kenāsamaste kalito virāgaḥ

22.33

śratveti taṃ śīlanidhirbadhāṣe śaśāṅkalekhālalitasmitena /
saṃkrāntanānānṛparatnarāgāṃ kurvannalakṣāmiva rājalakṣmīm

22.34

rājan jarārogahateva na syāttaraṅgalolā yadi jīvavṛttiḥ /
tatkasya na syādaniśaṃ praharṣapīyūṣavarṣī viṣayābhilāṣaḥ

22.35

śamāmṛtāsvādanasusthirāṇāmapātanaṃ śūnyavanāntabhūmeḥ /
vibhūtilīlāmadavihvalānāṃ harmyāṇi paryantanipātanāni

22.36

sakuṅkumaiḥ snāntiḥ nṛpāḥ payobhiḥ sarāgatāṃ yaiḥ satataṃ prayānti /
saṃtoṣaśīlastu manaḥ prasādaśuddhāmbudhautā vimalībhavanti

22.37

śrotraṃ śrutenaivana kuṇḍalena dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena /
vibhāti kāyaḥ karuṇākulānāṃ paropakāreṇa na candanena

22.38

etāni mohāhatavallabhāni saṃsaktamuktāṃśusitasmitāni /
satāṃ na bhogyāni bhavanti bhūbhṛducchiṣṭaśiṣṭāni vibhūṣaṇāni

22.39

rāgāturāṇāṃ ritupāpitānāṃ nidrā dhanadhyānavatāṃ na nāma /
śayyāsu susparśavatīṣu rājñā sarvatra śāntaḥ sukhameva śete

22.40

nirmokakāntena varāmśukena bhujaṅgavṛttirna tu cīvareṇa /
pātraṃ pavitrāṇi samāplitāni pīyūṣamaitrāṇyaśanāni sūte

22.41

chatrāṇi vakrkraṃ bhṛśamaprakāśaṃ manivilolaṃ vyajanānilaughāḥ /
saṃsaktajāṅyaṃ hṛdayaṃ nṛpāṇāṃ kurvanti hārā haricandanārdrāḥ

22.42

viyogarogānugatā vibhūtiḥ kāntāh kṣaṇāntā viraso vilāsaḥ /
yasminnapāyaḥ satatānuśāyī sa kasya bhogaḥ subhagopayogaḥ

22.43

jāḍyaṃ sajṛmbhaṃ janayatyajasraṃ tanoti tṛṣṇābhramamohamūrcchāḥ
karotyasahyaṃ sarasatvameva bhogopabhogaḥ prasabhaprayogaḥ

22.44

yadā sukhaśrīrnavacandralekhā prabhātapuṣpāṇyapi yaivanāṇi /
karmormimālāgrahaṇaṃ śarītaṃ tadā mamāyaṃ gamito 'nurāgaḥ

22.45

sacāmarāh sadhvajapuñjapaṭṭāḥ savājivālā dvipakarṇatālāḥ /
svabhāvalolāḥ kila rājalakṣmyaḥ sarve vilāsāh kṣaṇabhaṅgasaṅgāḥ

22.46

uktveti tattatkuśalāya rājñaścittaprasādaṃ paramaṃ vidhāya /
sa śāntikallolasudhāpravāhaṃ kiran dṛśā pārṣadamāluloke

22.47

manīṣiṇāṃ śākyakulodgatānāṃ saptāyutāni pratipādya dharmam /
cakre sahasrāṇi ca sapta tatra saṃprāptaparyāptaviśeṣabhāñji

22.48

śaklodanādyaiḥ kuśalopapannaiḥ gaṇe 'tha tattulyasahasrasaṃkhyaiḥ /
droṇodanādyairamṛtpdanādyaiścittaprasādaḥ sumahānavāptaḥ

22.49

kecidyayuḥ śrāvakabodhiyuktapratyekabodhau niratāśca kecit /
samyak tathānuttarabodhisaktāḥ pare babhūvurgaganaprasannāḥ

22.50

srotaḥ pariprāptaphalaṃ tato 'nye sakṛttathāgāmiphalaṃ tathānye /
anye 'pyanāgāṃiphalaṃ tadāpurarhatphalaṃ kleśavimuktimanye

22.51

ekastu tatrārjitapāpaśāpastamaḥsamūhopahitapramohaḥ /
māyeyamityāha hasan janānāṃ satyasthitiṃ saṃsadi devadattaḥ

22.52

nṛpaṃ tu vātsalyanilīnameva putrodayātpratyupajātadarpam /
maudgalyabhikṣurjinaśāsanena maharddhibhirvītamadaṃ cakāram

22.53

dṛṣṭvāpi rājā bhagavatprabhāvaṃ nātyadbhutam pauruṣameva mene /
abhyāsalīnāni janasya nūnaṃ sotkarṣakṛtyāni na vismayāya

22.54

athāparedyurbhagavān surendrasaṃpādite hemamahāvimāne /
sumeruśīrrṣṇīva samānakāntau siṃhāsane ratnamaye nyaṣīdat

22.55

brahmendramukhyeṣu tataḥ sureṣu tatropaviṣṭeṣu pṛthuprabheṣu /
babhustaduṣṇīṣaśikhāvilāsaiścandrāṃśumālājaṭīlā ivāśāḥ

22.56

anyonyasaṃghaṭṭavilolahārairdhanāvahāraistridaśairviśadbhiḥ /
nirantarām tām bhavametya rājā dvāreṣu mārgānna caturṣu lebhe

22.57

sabhrūbhramaistatra kuveramukhyairnivāryamāṇābhimatapraveśah /
vicchāyavakraḥ skhalitābhidhāyī bhūbhṛtparaṃ niṣpratibho babhūva

22.58

praveśitastairjinaśāsanena kadācidāsādya tadagrabhūmim /
śuddhodanast apraṇipatya mūrdhnā cittaprasādena puro 'sya tasthau

22.59

śāstā tu tasmai caturāryasatyaprabodhikāṃ dharmakathām dideśa /
jñānena yā viṃśatiśṛṅgamasya satkāyadṛgbhūdharamapyabḥāṅkṣīt

22.60

tataḥ sa gatvā kṛtakṛtyajanmā śuklodanaṃ prāpta bhajasva rājyam /
svasyāvratīttaṃ bhagavatpradiṣṭaṃ tacchāsanaṃ modayituṃ na rājyam

22.61

droṇodane rājyaparāṅbhukhe 'pi vairāgyayogādamṛtodane ca /
jagrāha śuddhodanasaṃpradiṣṭāṃ tāṃ rājalakṣmīmatha bhadrakākhyaḥ

22.62

rājārhabhogairatha pūjayitvā jinaḥ janeśaḥ śucisaṃpraṇitaiḥ /
nyagrodhadhāma pratipādya cāsmai śuddhodanaṃ śuddhamanoratho 'bhūt

22.63

droṇodanasyāpi sutau yuvānau rājājñayā preraṇayā ca mātuḥ /
ekastu yaḥ pravrajito 'niruddhaḥ paro mahānnāma gṛhī babhūva

22.64

athābhavaccetasi bhadraksya rājño viraktasya vanābhilāṣaḥ /
vivekabhājāṃ praśamapravṛttaṃ navāpi lakṣmīrna mano ruṇaddhi

22.65

tataḥ samāhūya sa devadattaṃ rājyābhiṣekapratipannacittam /
uvāca me pravrajanasya kālaḥ samāgataḥ kiṃ bhavatābhidheyam

22.66

taṃ pratyuvācāttavivekadambhaḥ susaṃvṛtaṃ saṃsadi devadattaḥ /
rājanna rājye 'sti mamābhilāṣaḥ pravrajyayā tvatsadṛśo bhavāmi

22.67

śrutveti rājā kuṭilasya tasya mithyāvinītasya kadarthavākyam /
udīritaṃ śākyagaṇastavāyaṃ saṃkalpasākṣīti hasannuvāca

22.68

athārthatāpopahataḥ pradadhyau bhogānurāgāditi devadattaḥ /
mayā kimetadavipātamuktaṃ bhajeta vā pravrajito 'pi rājyam

22.69

rājyaṃ samutsṛjya nijaṃ vrajantaḥ śākyaṃ kumārāḥ saha bhadrakādyāḥ /
śuddhodanaṃ niryayurāyavṛttaprītiṃ puraskṛtya rathairdvipaiśca

22.70

vrajatsu sarveṣvatha devadattaḥ kirīṭasaktaṃ pṛthipadmarāgam /
jahāra raktāktamivāmiṣārthī śyenaḥ prabhāpallavitāmbarārkam

22.71

naimittikairuktamathāsya lakṣmadṛṣṭvā tadugraṃ narakaprayāṇam /
cittaṃ sadoṣaṃ kila durnimittaṃ nimittamanyat punaruktameva

22.72

kokālikhaṇḍotkaṭamorakāṇāṃ tithyādināmnām madadurmadānāṃ /
saṃsūcitānyatyadhikāni tatra tathāvidhānairbahulakṣaṇāni

22.73

bhūpapramodādatha bhadrako 'pi tairdevadatapramukhaiḥ sahaiva /
pravrajyayā cīvarapātrayogāt cakāra vairāgyamayīmiva kṣmām

22.74

rājñastathā rājakumārakāṇāmutsṛṣṭahārāṅgadakuṇḍalānām /
sāsro virāgādavatārya teṣāṃ keśānupālī kila kalpako 'bhūt

22.75

mūrkhaḥ sa nīco 'pi jinājñayaiva pravrajyayā pūjyataro babhūva /
cittaprasādasya parasya manye na kāraṇaṃ paṇḍitatā najātiḥ

22.76

sāmīcikāyāmatha bhadrako 'pi jñātvā nṛpaḥ pārṣadikaṃ tamenam /
nīcasya pādau kathamasya vande mahīpati sanniti niścalo 'bhūt

22.77

tamabravīdaskhalitābhimānaṃ vikalpabhinnaṃ bhagavān vihasya /
pravrajyayā mohamahānuvandhī saṃtyajyate jātimayo 'bhimānaḥ

22.78

śrutveti rājñā saha rājaputraiḥ kṛte praṇāme pṛthivī cakampe /
na devadattaḥ paruṣābhidhāyī padau vavande bhagavadgirāsya

22.79

kampāt kṣitervismitamānasena pṛṣṭastato bhikṣugaṇena śāstā /
uvaca rājā kila kalpasya janmāntare 'pyasya kṛtaḥ praṇāmaḥ

22.80

purā yuvā kāśipure vilokya bhadrābhidhānām gaṇīkāṃ daridraḥ /
sevām vyaghāt sundarakastadāsyai rāgo hi sarvavysanopadeṣṭā

22.81

tayā visṛṣṭaḥ kusumoccayāya punahpunarbhṛṅga ivādhikārthī /
tatsaṅgamānaṅgamanorathena śrāntaḥ sa babhrāma vanāntareṣu

22.82

atrāntara śrāntataraḥ kṣitīśaḥ prāpto vanāntaṃ mṝgayārasena /
taṃ brahmadattaḥ prasamīkṣya gītaṃ tasyāśṛṇocchannatanurlatābhiḥ

22.83

navanavakusumāśayā kimevaṃ madhukaraṃ tāpahato 'si gaccha tūrṇam /
vikasitakamalānanābjinī sā bhavati hi saṃkucitā dināvasāne

22.84

tasyā hi gītaṃ nṝpatirniśamya smitaprabhāghaṭṭitahārakāntiḥ /
uvāca taṃ tīvrakarārkatāpaḥ ko 'yaṃ sakhe gītarasābhioyogah

22.85

so 'pyabravīdbhūmipate na nāma tapto ravistaptatarastu kāmaḥ /
svakarmaduḥkhāni vihanti loke na grīṣmadagdhāni marusthalāni

22.86

ityarthavadvākyaguṇārpaṇena sa bhūpatervallabhatāmavāpa /
saṃvādasaṃsparśasubhāṣitaṃ hi keṣām c asatkārapadaṃ na yāti

22.87

tenātha rājā vijane śramāturaḥ śītopacārairapanītatāpaḥ /
prītyā tamādāya tataḥ sahaiva svarājadhānīmagamat kṛtajñah

22.88

tatrāsya jīvaprada ityudantasaṃtoṣa saṃpūritacittavṛttiḥ /
rājyārdhadānābhimukhaḥ sa tasthau cittānuvṛttasya kimasya deyam

22.89

rājyārdhadānaprasṛte 'tha tasmin nācintayat sundarakaḥ kṛpāyām
bhadrāṃ vinā rājyasukhena kiṃ me dhanyo hi tatprītisudhābhiṣiktaḥ

22.90

mahmaṃ na rājyādyapi rocate 'rdhamakhaṇḍitālpāpi hi śobhate śrīḥ /
ekārthayoge hi sadā vivādaḥ dvayorhi bhogaiḥ kalireva mūrtaḥ

22.91

tasmānnṛpaṃ kuṇṭhamahaṃ nipātya samastarājyena bhavāmi pūrṇaḥ /
kṣaṇaṃ vicintyetyanutāpataptaḥ tīvraṃ manaḥ svasya punaḥ pradadhyau

22.92

kiṃ cintitaṃ nindyaparaṃ mayaitat ko 'yaṃ prakāraḥ khalu tīkṣṇatāyāḥ /
kṛtaghnasaṃkalpakalaṅkalepādaho nu lajjā nijacetaso 'pi

22.93

svastyastu rājyāya namaḥ sukhebhyaḥ saṃmohamātā kṣamatāṃ ca lakṣmīḥ /
yeṣāmanāsvāditacintitānāmevaṃvidhā dhīḥ prathamaḥ svabhāvaḥ

22.94

bhramaṃ vidhatte vidadhāti mūrcchāṃ nipātayatyeva tamastanoti /
āghrātamātraiva karoti puṃsāmaho vināśaṃ viṣavallarī śrīḥ

22.95

ciraṃ vicintyeti sa jātacittaḥ pratyekabodhirvimalaḥ prabhāte /
abhyarthamāno 'pi nareśvareṇa rājyaṃ n ajagrāha nivṛttatṛṣṇaḥ

22.96

pratyekabuddhatvamavāptamenaṃ kālena dṛṣṭvā nṛpatirmaharddhiḥ /
tatpādapadmacyutamaulimālyaścittaprasādocitamityavecat

22.97

sa ko 'pi satkarmavipākajanmā vandyo vivekaḥ praśamābhiṣekaḥ /
yasya prabhāvādvirataspṛhāṇāṃ tyājyeva ratnākaramekhalā bhūḥ

22.98

śrutveti rājñā kathitaṃ tadarthajātaṃ tadabhyarthanayā vidhāya /
tatkalpakaḥ śāntipadaṃ prapede sevāntaraṅgaḥ kila gaṅgapālaḥ

22.99

prāptaṃ tamayuttamakarmayogāt pravrajyayā sajjanapūjyabhāvam /
rājā vavande praṇataḥ pṛthivyāḥ kampastadābhūdapi ṣaḍvikāraḥ

22.100

so 'yaṃ rājā vihitavinatirbhadrako brahmadatto
paśyopālī sa kila kuśalī kalpako gaṅgapālaḥ /
ityāścaryaṃ bhagavaduditaṃ bhikṣavaste niśamya
svacchaṃ cittaṃ sukṝtaśaraṇe menire hetumeva

Original text: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc