Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 93

93.1

12.33cv ṣaṭ kācā nakulāndhyaś ca
dvā-daśeti gadā dṛṣṭau nirdiṣṭāḥ sapta-viṃśatiḥ || 33ū̆ab ||
Uttarasthāna
timiraṃ kāca-tāṃ yāti kāco 'py āndhyam upekṣayā |
netra-rogeṣv ato ghoraṃ timiraṃ sādhayed drutam

93.2

tulāṃ paceta jīvantyā droṇe 'pāṃ pāda-śeṣite |
tat-kvāthe dvi-guṇa-kṣīraṃ ghṛta-prasthaṃ vipācayet

93.3

13.2cv tat-kvāthe dvi-guṇaṃ kṣīraṃ
prapauṇḍarīka-kākolī-pippalī-lodhra-saindhavaiḥ |
śatāhvā-madhuka-drākṣā-sitā-dāru-phala-trayaiḥ

93.4

kārṣikair niśi tat pītaṃ timirāpaharaṃ param |
drākṣā-candana-mañjiṣṭhā-kākolī-dvaya-jīvakaiḥ

93.5

13.4bv timirāṇāṃ haraṃ param
sitā-śatāvarī-medā-puṇḍrāhva-madhukotpalaiḥ |
pacej jīrṇa-ghṛta-prasthaṃ sama-kṣīraṃ picūnmitaiḥ

93.6

13.5cv pacej jīrṇaṃ ghṛta-prasthaṃ
hanti tat kāca-timira-rakta-rājī-śiro-rujaḥ |
paṭola-nimba-kaṭukā-dārvī-sevya-varā-vṛṣam

93.7

sa-dhanvayāsa-trāyantī-parpaṭaṃ pālikaṃ pṛthak |
prastham āmalakānāṃ ca kvāthayen nalvaṇe 'mbhasi

93.8

tad-āḍhake 'rdha-palikaiḥ piṣṭaiḥ prasthaṃ ghṛtāt pacet |
musta-bhūnimba-yaṣṭy-āhva-kuṭajodīcya-candanaiḥ

93.9

13.8av tad-āḍhake 'rdha-palikair 13.8bv ghṛta-prasthaṃ vipācayet
sa-pippalīkais tat sarpir ghrāṇa-karṇāsya-roga-jit |
vidradhi-jvara-duṣṭārur-visarpāpaci-kuṣṭha-nut

93.10

13.9av sa-vyoṣa-cavyais tat sarpir 13.9bv ghrāṇa-karṇākṣi-roga-jit 13.9cv
vidradhi-jvara-duṣṭāsra-
viśeṣāc chukra-timira-naktāndhyoṣṇāmla-dāha-hṛt |
tri-phalāṣṭa-palaṃ kvāthyaṃ pāda-śeṣaṃ jalāḍhake

93.11

13.10bv -naktāndhyoṣṇāmla-dāha-nut 13.10dv pāda-śeṣe jalāḍhake
tena tulya-payaskena tri-phalā-pala-kalka-vān |
ardha-prastho ghṛtāt siddhaḥ sitayā mākṣikeṇa vā

93.12

yuktaṃ pibet tat timirī tad-yuktaṃ vā varā-rasam |
yaṣṭīmadhu-dvi-kākolī-vyāghrī-kṛṣṇāmṛtotpalaiḥ

93.13

pālikaiḥ sa-sitā-drākṣair ghṛta-prasthaṃ pacet samaiḥ |
ajā-kṣīra-varā-vasā-mārkava-sva-rasaiḥ pṛthak

93.14

mahā-traiphalam ity etat paraṃ dṛṣṭi-vikāra-jit |
traiphalenātha haviṣā lihānas tri-phalāṃ niśi

93.15

13.14bv paraṃ dṛṣṭi-vikāra-nut
yaṣṭīmadhuka-saṃyuktāṃ madhunā ca pariplutām |
māsam ekaṃ hitāhāraḥ pibann āmalakodakam

93.16

sauparṇaṃ labhate cakṣur ity āha bhaga-vān nimiḥ |
tāpyāyo-hema-yaṣṭy-āhva-sitā-jīrṇājya-mākṣikaiḥ

93.17

saṃyojitā yathā-kāmaṃ timira-ghnī varā varā |
sa-ghṛtaṃ vā varā-kvāthaṃ śīlayet timirāmayī

93.18

apūpa-sūpa-saktūn vā tri-phalā-cūrṇa-saṃyutān |
pāyasaṃ vā varā-yuktaṃ śītaṃ sa-madhu-śarkaram

93.19

13.18av apūpa-takra-saktūn vā
prātar bhaktasya vā pūrvam adyāt pathyāṃ pṛthak pṛthak |
mṛdvīkā-śarkarā-kṣaudraiḥ satataṃ timirāturaḥ

93.20

13.19av prātar bhuktasya vā pūrvam
sroto-jāṃśāṃś catuḥ-ṣaṣṭiṃ tāmrāyo-rūpya-kāñcanaiḥ |
yuktān praty-ekam ekāṃśair andha-mūṣodara-sthitān

93.21

dhmāpayitvā samāvṛttaṃ tatas tac ca niṣecayet |
rasa-skandha-kaṣāyeṣu sapta-kṛtvaḥ pṛthak pṛthak

93.22

vaiḍūrya-muktā-śaṅkhānāṃ tribhir bhāgair yutaṃ tataḥ |
cūrṇāñjanaṃ prayuñjīta tat sarva-timirāpaham

93.23

13.22dv tat sarvaṃ timirāpaham
māṃsī-tri-jātakāyaḥ-kuṅkuma-nīlotpalābhayā-tutthaiḥ |
sita-kāca-śaṅkha-phenaka-maricāñjana-pippalī-madhukaiḥ

93.24

candre 'śvinī-sa-nāthe su-cūrṇitair añjayed yugalaṃ akṣṇoḥ |
timirārma-rakta-rājī-kaṇḍū-kācādi-śamam icchan

93.25

marica-vara-lavaṇa-bhāgau bhāgau dvau kaṇa-samudra-phenābhyām |
sauvīra-bhāga-navakaṃ citrāyāṃ cūrṇitaṃ kaphāmaya-jit

93.26

13.25dv citrā-saṃcūrṇitaṃ kaphāmaya-jit
manohvā-tuttha-kastūrī-māṃsī-malaya-rocanāḥ |
daśa-karpūra-saṃyuktam aśīti-guṇam añjanam || 25+(1) ||
13.25+(1)cv dara-karpūra-saṃyuktam
piṣṭaṃ citrāśvinī-puṣye ṣaḍ-vidhe timire hitam |
prasādanaṃ ca dṛṣṭeḥ syāc cakṣuṣeṇāvabhāṣitam || 25+(2) ||
drākṣā-mṛṇālī-sva-rase kṣīra-madya-vasāsu ca |
pṛthak divyāpsu sroto-jaṃ sapta-kṛtvo niṣecayet

93.27

tac cūrṇitaṃ sthitaṃ śaṅkhe dṛk-prasādanam añjanam |
śastaṃ sarvākṣi-rogeṣu videha-pati-nirmitam

93.28

13.27av tac cūrṇitaṃ ghṛtaṃ śaṅkhe
nirdagdhaṃ bādarāṅgārais tutthaṃ cetthaṃ niṣecitam |
kramād ajā-payaḥ-sarpiḥ-kṣaudre tasmāt pala-dvayam

93.29

13.28bv tutthaṃ caivaṃ niṣecitam 13.28cv kramāc chāga-payaḥ-sarpiḥ-
kārṣikais tāpya-marica-sroto-ja-kaṭukā-nataiḥ |
paṭu-lodhra-śilā-pathyā-kaṇailāñjana-phenakaiḥ

93.30

yuktaṃ palena yaṣṭyāś ca mūṣāntar-dhmāta-cūrṇitam |
hanti kācārma-naktāndhya-rakta-rājīḥ su-śīlitaḥ

93.31

cūrṇo viśeṣāt timiraṃ bhās-karo bhās-karo yathā |
triṃśad-bhāgā bhujaṅgasya gandha-pāṣāṇa-pañcakam

93.32

śulba-tālakayor dvau dvau vaṅgasyaiko 'ñjanāt trayam |
andha-mūṣī-kṛtaṃ dhmātaṃ pakvaṃ vi-malam añjanam

93.34

13.32av śulba-tārakayor dvau dvau 13.32cv andha-mūṣā-gataṃ dhmātaṃ
timirānta-karaṃ loke dvitīya iva bhās-karaḥ || 33ab ||
13.33av timirāpaharaṃ loke
go-mūtre chagaṇa-rase 'mla-kāñjike ca strī-stanye || 33c ||
13.33cv go-mūtre chagala-rase 'mla-kāñjike ca
haviṣi viṣe ca mākṣike ca || 33d ||
yat tutthaṃ jvalitam aneka-śo niṣiktaṃ || 33e ||
tat kuryād garuḍa-samaṃ narasya cakṣuḥ || 33f ||
tutthaṃ sa-kāśaṃ kanakaṃ sa-phalaṃ śaṅkha-śilā-gairikam añjanaṃ ca |
naraḥ kapāla-sahi-kūṅkuḍāṇḍaṃ sapta-dvi-sapta-tri-samayo gataḥ || 33+1 ||
bhṛṅgodbhava-sva-rasa-bhāvitam āja-dugdhe mūtre gavām payasi ca tri-phalā-kaṣāye |
drākṣā-rase ca pariśuddham iti krameṇa sauvīram añjanam idaṃ timiraṃ nihanti || 33+2
||
śreṣṭhā-jalaṃ bhṛṅga-rasaṃ sa-viṣājyam ajā-payaḥ |
yaṣṭī-rasaṃ ca yat sīsaṃ sapta-kṛtvaḥ pṛthak pṛthak

93.35

13.34av śreṣṭhā-rasaṃ bhṛṅga-rasaṃ
taptaṃ taptaṃ pāyitaṃ tac-chalākā netre yuktā sāñjanān-añjanā vā |
taimiryārma-srāva-paicchilya-paillaṃ kaṇḍūṃ jāḍyaṃ rakta-rājīṃ ca hanti

93.36

rasendra-bhujagau tulyau tayos tulyam athāñjanam |
īṣat-karpūra-saṃyuktam añjanaṃ timirāpaham

93.37

13.36cv īṣat-karpūra-sahitam 13.36dv añjanaṃ timire varam 13.36dv añjanaṃ
nayanāmṛtam
yo gṛdhras taruṇa-ravi-prakāśa-gallas tasyāsyaṃ samaya-mṛtasya go-śakṛdbhiḥ |
nirdagdhaṃ sama-ghṛtam añjanaṃ ca peṣyaṃ yogo 'yaṃ nayana-balaṃ karoti gārdhram

93.38

kṛṣṇa-sarpa-vadane sa-haviṣkaṃ dagdham añjana-niḥsṛta-dhūmam |
cūrṇitaṃ nalada-pattra-vimiśraṃ bhinna-tāram api rakṣati cakṣuḥ

93.39

13.38bv dagdham añjana-nirgata-dhūmam 13.38cv yojitaṃ nalada-pattra-vimiśraṃ
nāgāñjanāśmāla-śilārka-vaṅgais triṃśad-dvi-pañca-dvayam a-dvikaikaiḥ |
andha-mūṣī-kṛtaiś chāga-payo-niṣiktair dṛṣṭer idaṃ bhās-karam añjanaṃ syāt || 38+1 ||
sroto-'śma-vīraṃ ... veṣṭyājamodā-vaṭa-cchadaiḥ |
ṣaṭkaṃ timira-jit kliṣṭaṃ mṛl-liptaṃ go-mayāgninā || 38+2 ||
tāmrāyas-kānta-gandhāhvā-tārkṣā yat su-cchalaṃ rajaḥ |
lohe bhṛṅgarajo bhṛṣṭaṃ saptāhaṃ dṛṣṭi-roga-jit || 38+3 ||
13.38+3bv -tārkṣyā yat su-cchalaṃ rajaḥ
kṛṣṇa-sarpaṃ mṛtaṃ nyasya caturaś cāpi vṛścikān |
kṣīra-kumbhe tri-saptāhaṃ kledayitvā pramanthayet

93.40

13.39dv kledayitvānu manthayet 13.39dv kledayitvātha manthayet
tatra yan nava-nītaṃ syāt puṣṇīyāt tena kukkuṭam |
andhas tasya puṛīṣeṇa prekṣate dhruvam añjanāt

93.41

kṛṣṇa-sarpa-vasā śaṅkhaḥ katakāt phalam añjanam |
rasa-kriyeyam a-cirād andhānāṃ darśana-pradā

93.42

maricāni daśārdha-picus tāpyāt tutthāt palaṃ picur yaṣṭyāḥ |
kṣīrārdra-dagdham añjanam a-pratisārākhyam uttamaṃ timire

93.43

13.42cv maricāni daśa dvi-palaṃ
akṣa-bīja-maricāmalaka-tvak-tuttha-yaṣṭimadhukair jala-piṣṭaiḥ |
chāyayaiva guṭikāḥ pariśuṣkā nāśayanti timirāṇy a-cireṇa

93.44

maricāmalaka-jalodbhava-tutthāñjana-tāpya-dhātubhiḥ krama-vṛddhaiḥ |
ṣaṇ-mākṣika iti yogas timirārma-kleda-kāca-kaṇḍū-hantā

93.45

13.44dv timirārma-kleda-kāca-kaṇḍū-hā 13.44dv
timirārma-kleda-kāca-kaṇḍū-ghnaḥ
ratnāni rūpyaṃ sphaṭikaṃ suvarṇaṃ sroto-'ñjanaṃ tāmram ayaḥ sa-śaṅkhaṃ |
ku-candanaṃ lohita-gairikaṃ ca cūrṇāñjanaṃ sarva-dṛg-āmaya-ghnam

93.46

tila-tailam akṣa-tailaṃ bhṛṅga-sva-raso 'sanāc ca niryūhaḥ |
āyasa-pātra-vipakvaṃ karoti dṛṣṭer balaṃ nasyam

93.47

13.46dv karoti dṛṣṭer balaṃ nasyāt
doṣānurodhena ca naika-śas taṃ snehāsra-visrāvaṇa-reka-nasyaiḥ |
upācared añjana-mūrdha-vasti-vasti-kriyā-tarpaṇa-lepa-sekaiḥ

93.49

sāmānyaṃ sādhanam idaṃ prati-doṣam ataḥ śṛṇu || 48ab ||
vāta-je timire tatra daśa-mūlāmbhasā ghṛtam |
kṣīre catur-guṇe śreṣṭhā-kalka-pakvaṃ pibet tataḥ

93.50

tri-phalā-pañca-mūlānāṃ kaṣāyaṃ kṣīra-saṃyutam |
eraṇḍa-taila-saṃyuktaṃ yojayec ca virecanam

93.51

13.50cv eraṇḍa-taila-saṃmiśraṃ 13.50dv yojayeta virecanam
sa-mūla-jāla-jīvantī-tulāṃ droṇe 'mbhasaḥ pacet |
aṣṭa-bhāga-sthite tasmiṃs taila-prasthaṃ payaḥ-same

93.52

13.51dv taila-prasthaṃ payaḥ-samam
balā-tritaya-jīvantī-varī-mūlaiḥ palonmitaiḥ |
yaṣṭī-palaiś caturbhiś ca loha-pātre vipācayet

93.53

13.52av balā-tri-jāta-jīvantī-
loha eva sthitaṃ māsaṃ nāvanād ūrdhva-jatru-jān |
vāta-pittāmayān hanti tad viśeṣād dṛg-āśrayān

93.54

13.53av loha-pātra-sthitaṃ māsaṃ 13.53dv tad viśeṣād dṛg-āmayān
keśāsya-kandharā-skandha-puṣṭi-lāvaṇya-kānti-dam |
sitairaṇḍa-jaṭā-siṃhī-phala-dāru-vacā-nataiḥ

93.55

13.54bv -puṣṭi-lāvaṇya-kānti-kṛt
ghoṣayā bilva-mūlaiś ca tailaṃ pakvaṃ payo-'nvitam |
nasyaṃ sarvordhva-jatrūttha-vāta-śleṣmāmayārti-jit

93.56

13.55av śatāhvā-bilva-mūlaiś ca
vasāñjane ca vaiyāghrī vārāhī vā praśasyate |
gṛdhrāhi-kukkuṭotthā vā madhukenānvitā pṛthak

93.57

pratyañjane ca sroto-jaṃ rasa-kṣīra-ghṛte kramāt |
niṣiktaṃ pūrva-vad yojyaṃ timira-ghnam an-uttamam

93.58

13.57bv rasa-kṣīra-ghṛtaiḥ kramāt
na ced evaṃ śamaṃ yāti tatas tarpaṇam ācaret |
śatāhvā-kuṣṭha-nalada-kākolī-dvaya-yaṣṭibhiḥ

93.59

prapauṇḍarīka-sarala-pippalī-devadārubhiḥ |
sarpir aṣṭa-guṇa-kṣīraṃ pakvaṃ tarpaṇam uttamam

93.60

medasas tad-vad aiṇeyād dugdha-siddhāt khajāhatāt |
uddhṛtaṃ sādhitaṃ tejo madhukośīra-candanaiḥ

93.61

śvāvic-chalyaka-godhānāṃ dakṣa-tittiri-barhiṇām |
pṛthak pṛthag anenaiva vidhinā kalpayed vasām

93.62

13.61av śvāvic-chalyaka-godhānām 13.61av śvā-viṣkirāka-godhānām 13.61bv
ṛkṣa-tittiri-barhiṇām
prasādanaṃ snehanaṃ ca puṭa-pākaṃ prayojayet |
vāta-pīnasa-vac cātra nirūhaṃ sānuvāsanam

93.63

13.62dv nirūhaṃ cānuvāsanam
pitta-je timire sarpir jīvanīya-phala-trayaiḥ |
vipācitaṃ pāyayitvā snigdhasya vyadhayet sirām

93.64

śarkarailā-trivṛc-cūrṇair madhu-yuktair virecayet |
su-śītān seka-lepādīn yuñjyān netrāsya-mūrdhasu

93.65

śārivā-padmakośīra-muktā-śābara-candanaiḥ |
vartiḥ śastāñjane cūrṇas tathā pattrotpalāñjanaiḥ

93.66

13.65cv vartiḥ śastāñjanaṃ cūrṇas 13.65dv tathā padmotpalāñjanaiḥ
sa-nāgapuṣpa-karpūra-yaṣṭy-āhva-svarṇa-gairikaiḥ |
sauvīrāñjana-tutthaka-śṛṅgī-dhātrī-phala-sphaṭika-karpūram

93.67

pañcāṃśaṃ pañcāṃśaṃ try-aṃśam athaikāṃśam añjanaṃ timira-ghnam |
nasyaṃ cājyaṃ śṛtaṃ kṣīra-jīvanīya-sitotpalaiḥ

93.68

śleṣmodbhave 'mṛtā-kvātha-varā-kaṇa-śṛtaṃ ghṛtam |
vidhyet sirāṃ pīta-vato dadyāc cānu virecanam

93.69

kvāthaṃ pūgābhayā-śuṇṭhī-kṛṣṇā-kumbha-nikumbha-jam |
hrīvera-dāru-dvi-niśā-kṛṣṇā-kalkaiḥ payo-'nvitaiḥ

93.70

dvi-pañca-mūla-niryūhe tailaṃ pakvaṃ ca nāvanam |
śaṅkha-priyaṅgu-nepālī-kaṭu-trika-phala-trikaiḥ

93.71

dṛg-vaimalyāya vi-malā vartiḥ syāt kokilā punaḥ |
kṛṣṇa-loha-rajo-vyoṣa-saindhava-tri-phalāñjanaiḥ

93.72

13.71bv vartiḥ syāt kaulikā punaḥ
śaśa-go-khara-siṃhoṣṭra-dvi-jā lālāṭam asthi ca |
śveta-go-vāla-marica-śaṅkha-candana-phenakam

93.73

piṣṭaṃ stanyājya-dugdhābhyāṃ vartis timira-śukra-jit |
rakta-je pitta-vat siddhiḥ śītaiś cāsraṃ prasādayet

93.74

madhūka-sārāñjana-tāmra-tri-kaṭuka-viḍaṅga-pauṇḍarīkāṇi |
sa-lavaṇa-tuttha-tri-phalā-lodhrāṇi nabho-'mbu-piṣṭāni || 73+1 ||
vartiś catur-daśāṅgī nayanāmaya-nāśanī śilā-stambhe |
likhitā hitāya jagatas timirāpaharī viśeṣeṇa || 73+2 ||
eka-guṇā māgadhikā dvi-guṇā ca harītakī salila-piṣṭā |
vartir iyaṃ timira-paṭala-kāca-kaṇḍv-asra-harī || 73+3 ||
drākṣayā nalada-lodhra-yaṣṭibhiḥ śaṅkha-tāmra-hima-padma-padmakaiḥ |
sotpalaiś chagala-dugdha-vartitair asra-jaṃ timiram āśu naśyati

93.75

13.74av drākṣayā nalada-lodhra-yaṣṭikā- 13.74bv
-śaṅkha-tāmra-hima-padma-padmakaiḥ
13.74bv -śaṅkha-tāmra-hima-padma-pattrakaiḥ
saṃsarga-saṃnipātotthe yathā-doṣodayaṃ kriyā |
siddhaṃ madhūka-kṛmijin-maricāmaradārubhiḥ

93.76

sa-kṣīraṃ nāvanaṃ tailaṃ piṣṭair lepo mukhasya ca |
nata-nīlotpalānantā-yaṣṭy-āhva-suniṣaṇṇakaiḥ

93.77

sādhitaṃ nāvane tailaṃ śiro-vastau ca śasyate |
dadyād uśīra-niryūhe cūrṇitaṃ kaṇa-saindhavam

93.78

13.77av sādhitaṃ nāvanaṃ tailaṃ
tat srutaṃ sa-ghṛtaṃ bhūyaḥ pacet kṣaudraṃ ghane kṣipet |
śīte cāsmin hitam idaṃ sarva-je timire 'ñjanam

93.79

13.78av tac chṛtaṃ sa-ghṛtaṃ bhūyaḥ
asthīni majja-pūrṇāni sat-tvānāṃ rātri-cāriṇām |
sroto-jāñjana-yuktāni vahaty ambhasi vāsayet

93.80

13.79cv sroto-'ñjanena yuktāni
māsaṃ viṃśati-rātraṃ vā tataś coddhṛtya śoṣayet |
sa-meṣaśṛṅgī-puṣpāṇi sa-yaṣṭy-āhvāni tāny anu

93.81

13.80dv sa-yaṣṭy-āhvāni tāni tu
cūrṇitāny añjanaṃ śreṣṭhaṃ timire sāṃnipātike |
kāce 'py eṣā kriyā muktvā sirāṃ yantra-nipīḍitāḥ

93.82

13.81dv sirā yantra-nipīḍitāḥ 13.81dv sirāṃ yantra-nipīḍanāt
āndhyāya syur malā dadyāt srāvye tv asre jalaukasaḥ |
guḍaḥ pheno 'ñjanaṃ kṛṣṇā maricaṃ kuṅkumād rajaḥ

93.83

13.82av āndhyāya syur ato dadyāt
rasa-kriyeyaṃ sa-kṣaudrā kāca-yāpanam añjanam |
nakulāndhe tri-doṣotthe taimirya-vihito vidhiḥ

93.84

13.83dv taimirya-vidhi-vat kriyāḥ
rasa-kriyā ghṛta-kṣaudra-go-maya-sva-rasa-drutaiḥ |
tārkṣya-gairika-tālīśair niśāndhe hitam añjanam

93.85

13.84dv niśāndhye hitam añjanam
dadhnā vighṛṣṭaṃ maricaṃ rātry-andhe 'ñjanam uttamam |
karañjikotpala-svarṇa-gairikāmbho-ja-kesaraiḥ

93.86

13.85bv rātry-andhāñjanam uttamam 13.85cv kārañjikotpala-svarṇa-
piṣṭair go-maya-toyena vartir doṣāndha-nāsinī |
ajā-mūtreṇa vā kauntī-kṛṣṇā-sroto-ja-saindhavaiḥ

93.87

13.86bv vartir doṣāndhya-nāsinī
kālānusārī-tri-kaṭu-tri-phalāla-manaḥśilāḥ |
sa-phenāś chāga-dugdhena rātry-andhe vartayo hitāḥ

93.88

13.87dv rātry-āndhye vartayo hitāḥ
saṃniveśya yakṛn-madhye pippalīr a-dahan pacet |
tāḥ śuṣkā madhunā ghṛṣṭā niśāndhe śreṣṭham añjanam

93.89

13.88dv niśāndhye śreṣṭham añjanam 13.88dv naktāndhye śreṣṭham añjanam
khādec ca plīha-yakṛtī māhiṣe taila-sarpiṣā |
ghṛte siddhāni jīvantyāḥ pallavāni ca bhakṣayet

93.90

tathātimuktakairaṇḍa-śephāly-abhīru-jāni ca |
bhṛṣṭaṃ ghṛtaṃ kumbhayoneḥ pattraiḥ pāne ca pūjitam

93.91

13.90cv siddhaṃ ghṛtaṃ kumbha-yoneḥ 13.90dv pattraiḥ pāne 'ti-pūjitam
dhūmarākhyāmla-pittoṣṇa-vidāhe jīrṇa-sarpiṣā |
snigdhaṃ virecayec chītaiḥ śītair dihyāc ca sarvataḥ

93.92

go-śakṛd-rasa-dugdhājyair vipakvaṃ śasyate 'ñjanam |
svarṇa-gairika-tālīśa-cūrṇāvāpā rasa-kriyā

93.93

medā-śābarakānantā-mañjiṣṭhā-dārvi-yaṣṭibhiḥ |
kṣīrāṣṭāṃśaṃ ghṛtaṃ pakvaṃ sa-tailaṃ nāvanaṃ hitam

93.94

tarpaṇaṃ kṣīra-sarpiḥ syād a-śāmyati sirā-vyadhaḥ |
cintābhighāta-bhī-śoka-raukṣyāt sotkaṭakāsanāt

93.95

13.94dv -rūkṣāmla-kaṭukāśanāt
vireka-nasya-vamana-puṭa-pākādi-vibhramāt |
vidagdhāhāra-vamanāt kṣut-tṛṣṇādi-vidhāraṇāt

93.96

akṣi-rogāvasānāc ca paśyet timira-rogi-vat |
yathā-svaṃ tatra yuñjīta doṣādīn vīkṣya bheṣajam

93.97

sūryoparāgānala-vidyud-ādi-vilokanenopahatekṣaṇasya |
saṃtarpaṇaṃ snigdha-himādi kāryaṃ tathāñjanaṃ hema ghṛtena ghṛṣṭam

93.98

cakṣū-rakṣāyāṃ sarva-kālaṃ manuṣyair yatnaḥ kartavyo jīvite yāvad icchā |
vyartho loko 'yaṃ tulya-rātrin-divānāṃ puṃsām andhānāṃ vidyamāne 'pi vitte

93.99

tri-phalā rudhira-srutir viśuddhir manaso nirvṛtir añjanaṃ sa-nasyam |
śakunāśana-tā sa-pāda-pūjā ghṛta-pānaṃ ca sadaiva netra-rakṣā

93.100

13.99bv manaso nirvṛtir añjanaṃ ca nasyam 13.99cv śayanāsana-tā sa-pāda-pūjā
13.99cv śayanāsana-toṣa-pāda-pūjā
a-hitād aśanāt sadā nivṛttir bhṛśa-bhās-vac-cala-sūkṣma-vīkṣaṇāc ca |
muninā niminopadiṣṭam etat paramaṃ rakṣaṇam īkṣaṇasya puṃsām

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc