Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 88
Uttarasthāna
sarva-roga-nidānoktair a-hitaiḥ kupitā malāḥ |
a-cakṣuṣyair viśeṣeṇa prāyaḥ pittānusāriṇaḥ
sirābhir ūrdhvaṃ prasṛtā netrāvayavam āśritāḥ |
vartma saṃdhiṃ sitaṃ kṛṣṇaṃ dṛṣṭiṃ vā sarvam akṣi vā
rogān kuryuś calas tatra prāpya vartmāśrayāḥ sirāḥ |
suptotthitasya kurute vartma-stambhaṃ sa-vedanam
pāṃsu-pūrṇābha-netra-tvaṃ kṛcchronmīlanam aśru ca |
vimardanāt syāc ca śamaḥ kṛcchronmūlaṃ vadanti tat
cālayan vartmanī vāyur nimeṣonmeṣaṇaṃ muhuḥ |
karoty a-ruṅ nimeṣo 'sau vartma yat tu nimīlyate
vimukta-saṃdhi niś-ceṣṭaṃ hīnaṃ vāta-hataṃ hi tat |
kṛṣṇāḥ pittena bahvyo 'ntar-vartma kumbhīka-bīja-vat
8.6cv pittena vartmano 'ntar-jā 8.6dv bahvyaḥ kumbhīka-bīja-vat
ādhmāyante punar bhinnāḥ piṭikāḥ kumbhi-saṃjñitāḥ |
sa-dāha-kleda-nistodaṃ raktābhaṃ sparśanā-kṣamam
8.7bv piṭikāḥ kumbhi-saṃjñakāḥ
pittena jāyate vartma pittotkliṣṭam uśanti tat |
karoti kaṇḍūṃ dāhaṃ ca pittaṃ pakṣṃāntam āsthitam
8.8dv pittaṃ pakṣṃāntam āśritam
pakṣmaṇāṃ śātanaṃ cānu pakṣma-śātaṃ vadanti tam |
pothakyaḥ piṭikāḥ śvetāḥ sarṣapābhā ghanāḥ kaphāt
8.9av pakṣmaṇāṃ śatanaṃ cānu 8.9av pakṣmaṇāṃ sadanaṃ cānu
śophopadeha-ruk-kaṇḍū-picchilāśru-samanvitāḥ |
kaphotkliṣṭaṃ bhaved vartma stambha-kledopadeha-vat
granthiḥ pāṇḍura-ruk-pākaḥ kaṇḍū-mān kaṭhinaḥ kaphāt |
kola-mātraḥ sa lagaṇaḥ kiñ-cid alpas tato 'tha-vā
8.11dv kiñ-cid alpas tato 'pi vā
raktā raktena piṭikā tat-tulya-piṭikācitā |
utsaṅgākhyā tathotkliṣṭaṃ rājī-mat sparśanā-kṣamam
8.12av raktā raktena piṭikās 8.12bv tat-tulya-piṭikācitāḥ 8.12cv utsaṅgākhyās
tathotkliṣṭaṃ
arśo 'dhi-māṃsaṃ vartmāntaḥ stabdhaṃ snigdhaṃ sa-dāha-ruk |
raktaṃ raktena tat-srāvi cchinnaṃ chinnaṃ ca vardhate
madhye vā vartmano 'nte vā kaṇḍūṣā-rug-vatī sthirā |
mudga-mātrāsṛjā tāmrā piṭikāñjana-nāmikā
doṣair vartma bahiḥ śūnaṃ yad antaḥ sūkṣma-khācitam |
sa-srāvam antar-udakaṃ bisābhaṃ bisa-vartma tat
yad vartmotkliṣṭam utkliṣṭam a-kasmān mlāna-tām iyāt |
rakta-doṣa-trayotkleśād bhavaty utkliṣṭa-vartma tat
8.16dv vadanty utkliṣṭa-vartma tat
śyāva-vartma malaiḥ sāsraiḥ śyāvaṃ ruk-kleda-śopha-vat |
śliṣṭākhyaṃ vartmanī śliṣṭe kaṇḍū-śvayathu-rāgiṇī
vartmano 'ntaḥ kharā rūkṣāḥ piṭikāḥ sikatopamāḥ |
sikatā-vartma kṛṣṇaṃ tu kardamaṃ kardamopamam
bahalaṃ bahalair māṃsaiḥ sa-varṇaiś cīyate samaiḥ |
kukūṇakaḥ śiśor eva dantotpatti-nimitta-jaḥ
syāt tena śiśur ucchūna-tāmrākṣo vīkṣaṇā-kṣamaḥ |
sa-vartma-śūla-paicchilyaḥ karṇa-nāsākṣi-mardanaḥ
8.20bv -tāmrākṣo vīkṣaṇe '-kṣamaḥ
pakṣmoparodhe saṃkoco vartmanāṃ jāyate tathā |
khara-tāntar-mukha-tvaṃ ca romṇām anyāni vā punaḥ
8.21bv vartmano jāyate tathā
kaṇṭakair iva tīkṣṇāgrair ghṛṣṭaṃ tair akṣi śūyate |
uṣyate cānilādi-dviḍ alpāhaḥ śāntir uddhṛtaiḥ
8.22bv ghṛṣṭaṃ tair akṣi sūyate 8.22cv uṣyate vānilādi-dviḍ 8.22cv uṣyate
cānilādyaiś ca
8.22dv alpāhaṃ śāntir uddhṛtaiḥ
kanīnake bahir-vartma kaṭhino granthir unnataḥ |
tāmraḥ pakvo 'sra-pūya-srud alajy ādhmāyate muhuḥ
vartmāntar māṃsa-piṇḍābhaḥ śvayathur grathito '-rujaḥ |
sāsraiḥ syād arbudo doṣair viṣamo bāhyataś calaḥ
catur-viṃśatir ity ete vyādhayo vartma-saṃśrayāḥ |
ādyo 'tra bheṣajaiḥ sādhyo dvau tato 'rśaś ca varyajet
pakṣmoparodho yāpyaḥ syāc cheṣāñ chastreṇa sādhayet |
kuṭṭayet pakṣma-sadanaṃ chindyāt teṣv api cārbudam
8.26cv kuṭṭayet pakṣma-śadanaṃ
bhindyāl lagaṇa-kumbhīkā-bisotsaṅgāñjanālajīḥ |
pothakī-śyāva-sikatā-śliṣṭotkliṣṭa-catuṣṭayam
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0