Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 87

87.1

6.60av indriyāṇāṃ prasanna-tvaṃ 6.60dv gatonmādasya lakṣaṇam
Uttarasthāna
smṛty-apāyo hy apasmāraḥ sa dhī-sat-tvābhisaṃplavāt |
jāyate 'bhihate citte cintā-śoka-bhayādibhiḥ

87.2

7.1bv sa dhī-sat-tvādi-saṃplavāt
unmāda-vat prakupitaiś citta-deha-gatair malaiḥ |
hate sat-tve hṛdi vyāpte saṃjñā-vāhiṣu kheṣu ca

87.3

tamo viśan mūḍha-matir bībhatsāḥ kurute kriyāḥ |
dantān khādan vaman phenaṃ hastau pādau ca vikṣipan

87.4

7.3dv hastau pādau ca kampayan
paśyann a-santi rūpāṇi praskhalan patati kṣitau |
vijihmākṣi-bhruvo doṣa-vege 'tīte vibudhyate

87.5

kālāntareṇa sa punaś caivam eva viceṣṭate |
apasmāraś catur-bhedo vātādyair nicayena ca

87.6

rūpam utpatsyamāne 'smin hṛt-kampaḥ śūnya-tā bhramaḥ |
tamaso darśanaṃ dhyānaṃ bhrū-vyudāso 'kṣi-vaikṛtam

87.7

7.6av rūpam utpadyamāne 'smin
a-śabda-śravaṇaṃ svedo lālā-siṅghāṇaka-srutiḥ |
a-vipāko '-rucir mūrchā kukṣy-āṭopo bala-kṣayaḥ

87.8

nidrā-nāśo 'ṅga-mardas tṛṭ svapne gānaṃ sa-nartanam |
pānaṃ tailasya madyasya tayor eva ca mehanam

87.9

tatra vātāt sphurat-sakthiḥ prapataṃś ca muhur muhuḥ |
apasmarati saṃjñāṃ ca labhate vi-svaraṃ rudan

87.10

7.9bv pratataṃ ca muhur muhuḥ
utpiṇḍitākṣaḥ śvasiti phenaṃ vamati kampate |
āvidhyati śiro dantān daśaty ādhmāta-kandharaḥ

87.11

parito vikṣipaty aṅgaṃ viṣamaṃ vinatāṅguliḥ |
rūkṣa-śyāvāruṇākṣi-tvaṅ-nakhāsyaḥ kṛṣṇam īkṣate

87.12

capalaṃ paruṣaṃ rūpaṃ vi-rūpaṃ vikṛtānanam |
apasmarati pittena muhuḥ saṃjñāṃ ca vindati

87.13

7.12av capalaṃ paramaṃ rūpaṃ 7.12av capalaṃ paruṣaṃ rūkṣaṃ
pīta-phenākṣi-vaktra-tvag āsphālayati medinīm |
bhairavādīpta-ruṣita-rūpa-darśī tṛṣānvitaḥ

87.14

kaphāc cireṇa grahaṇaṃ cireṇaiva vibodhanam |
ceṣṭālpā bhūyasī lālā śukla-netra-nakhāsya-tā

87.15

śuklābha-rūpa-darśi-tvaṃ sarva-liṅgaṃ tu varjayet |
athāvṛtānāṃ dhī-citta-hṛt-khānāṃ prāk-prabodhanam

87.16

tīkṣṇaiḥ kuryād apasmāre karmabhir vamanādibhiḥ |
vātikaṃ vasti-bhūyiṣṭhaiḥ paittaṃ prāyo virecanaiḥ

87.17

ślaiṣmikaṃ vamana-prāyair apasmāram upācaret |
sarvataḥ su-viśuddhasya samyag āśvāsitasya ca

87.18

apasmāra-vimokṣārthaṃ yogān saṃśamanāñ chṛṇu |
go-maya-sva-rasa-kṣīra-dadhi-mūtraiḥ śṛtaṃ haviḥ

87.19

apasmāra-jvaronmāda-kāmalānta-karaṃ pibet |
dvi-pañca-mūla-tri-phalā-dvi-niśā-kuṭaja-tvacaḥ

87.20

7.19cv dvi-pañca-mūlī-tri-phalā-
saptaparṇam apāmārgaṃ nīlinīṃ kaṭu-rohiṇīm |
śamyāka-puṣkara-jaṭā-phalgu-mūla-durālabhāḥ

87.21

7.20cv śyoṇāka-puṣkara-jaṭā-
dvi-palāḥ salila-droṇe paktvā pādāvaśeṣite |
bhārgī-pāṭhāḍhakī-kumbha-nikumbha-vyoṣa-rohiṣaiḥ

87.22

7.21av dvi-palāni jala-droṇe
mūrvā-bhūtika-bhūnimba-śreyasī-śārivā-dvayaiḥ |
madayanty-agni-niculair akṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ pacet

87.23

7.22av mūrvā-pūtika-bhūnimba-
prasthaṃ tad-vad dravaiḥ pūrvaiḥ pañca-gavyam idaṃ mahat |
jvarāpasmāra-jaṭhara-bhagandara-haraṃ param

87.24

śophārśaḥ-kāmalā-pāṇḍu-gulma-kāsa-grahāpaham |
brāhmī-rasa-vacā-kuṣṭha-śaṅkhapuṣpī-śṛtaṃ ghṛtam

87.25

7.24bv -gulma-kāsa-bhramāpaham
purāṇaṃ medhyam unmādā-lakṣmy-apasmāra-pāpma-jit |
taila-prasthaṃ ghṛta-prasthaṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ

87.26

kṣīra-droṇe pacet siddham apasmāra-vimokṣaṇam |
kaṃse kṣīrekṣu-rasayoḥ kāśmarye 'ṣṭa-guṇe rase

87.27

kārṣikair jīvanīyaiś ca sarpiḥ-prasthaṃ vipācayet |
vāta-pittodbhavaṃ kṣipram apasmāraṃ nihanti tat

87.28

tad-vat kāśa-vidārīkṣu-kuśa-kvātha-śṛtaṃ payaḥ |
kūṣmāṇḍa-sva-rase sarpir aṣṭā-daśa-guṇe śṛtam

87.29

7.28bv -kuśa-kvāthe śṛtaṃ payaḥ 7.28bv -kuśa-kvāthaiḥ śṛtaṃ payaḥ
yaṣṭī-kalkam apasmāra-haraṃ dhī-vāk-svara-pradam |
kapilānāṃ gavāṃ pittaṃ nāvane paramaṃ hitam

87.30

7.29av yaṣṭī-kalkaṃ apasmāraṃ 7.29bv nāvanaṃ paramaṃ hitam 7.29bv
hared dhī-vāk-svara-pradam
śva-śṛgāla-biḍālānāṃ siṃhādīnāṃ ca pūjitam |
godhā-nakula-nāgānāṃ pṛṣatarkṣa-gavām api

87.31

7.30dv vṛṣabharkṣa-gavām api 7.30dv vṛka-carka-gavām api
pitteṣu sādhitaṃ tailaṃ nasye 'bhyaṅge ca śasyate |
tri-phalā-vyoṣa-pītadru-yava-kṣāra-phaṇijjakaiḥ

87.32

7.31av pitteṣu sādhayet tailaṃ 7.31bv nasyābhyaṅgeṣu śasyate
śry-āhvāpāmārga-kārañja-bījais tailaṃ vipācitam |
basta-mūtre hitaṃ nasyaṃ cūrṇaṃ vā dhmāpayed bhiṣak

87.33

7.32av śyāmāpāmārga-kārañja- 7.32bv -bījais tailaṃ prasādhitam 7.32bv
-bījais tailaṃ vipācayet
nakulolūka-mārjāra-gṛdhra-kīṭāhi-kāka-jaiḥ |
tuṇḍaiḥ pakṣaiḥ purīṣaiś ca dhūpam asya prayojayet

87.34

7.33dv dhūmam asya prayojayet 7.33dv dhūpam asmai prayojayet
śīlayet taila-laśunaṃ payasā vā śatāvarīm |
brāhmī-rasaṃ kuṣṭha-rasaṃ vacāṃ vā madhu-saṃyutām

87.35

samaṃ kruddhair apasmāro doṣaiḥ śārīra-mānasaiḥ |
yaj jāyate yataś caiṣa mahā-marma-samāśrayaḥ

87.36

tasmād rasāyanair enaṃ duś-cikitsyam upācaret |
tad-ārtaṃ cāgni-toyāder viṣamāt pālayet sadā

87.37

7.36av tasmād rasāyanenainaṃ 7.36cv tad-ārtaṃ cāgni-toyādi- 7.36dv -viṣamāt
pālayet sadā
muktaṃ mano-vikāreṇa tvam itthaṃ kṛta-vān iti |
na brūyād viṣayair iṣṭaiḥ kliṣṭaṃ ceto 'sya bṛṃhayet

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc