Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 87
6.60av indriyāṇāṃ prasanna-tvaṃ 6.60dv gatonmādasya lakṣaṇam
Uttarasthāna
smṛty-apāyo hy apasmāraḥ sa dhī-sat-tvābhisaṃplavāt |
jāyate 'bhihate citte cintā-śoka-bhayādibhiḥ
7.1bv sa dhī-sat-tvādi-saṃplavāt
unmāda-vat prakupitaiś citta-deha-gatair malaiḥ |
hate sat-tve hṛdi vyāpte saṃjñā-vāhiṣu kheṣu ca
tamo viśan mūḍha-matir bībhatsāḥ kurute kriyāḥ |
dantān khādan vaman phenaṃ hastau pādau ca vikṣipan
7.3dv hastau pādau ca kampayan
paśyann a-santi rūpāṇi praskhalan patati kṣitau |
vijihmākṣi-bhruvo doṣa-vege 'tīte vibudhyate
kālāntareṇa sa punaś caivam eva viceṣṭate |
apasmāraś catur-bhedo vātādyair nicayena ca
rūpam utpatsyamāne 'smin hṛt-kampaḥ śūnya-tā bhramaḥ |
tamaso darśanaṃ dhyānaṃ bhrū-vyudāso 'kṣi-vaikṛtam
7.6av rūpam utpadyamāne 'smin
a-śabda-śravaṇaṃ svedo lālā-siṅghāṇaka-srutiḥ |
a-vipāko '-rucir mūrchā kukṣy-āṭopo bala-kṣayaḥ
nidrā-nāśo 'ṅga-mardas tṛṭ svapne gānaṃ sa-nartanam |
pānaṃ tailasya madyasya tayor eva ca mehanam
tatra vātāt sphurat-sakthiḥ prapataṃś ca muhur muhuḥ |
apasmarati saṃjñāṃ ca labhate vi-svaraṃ rudan
7.9bv pratataṃ ca muhur muhuḥ
utpiṇḍitākṣaḥ śvasiti phenaṃ vamati kampate |
āvidhyati śiro dantān daśaty ādhmāta-kandharaḥ
parito vikṣipaty aṅgaṃ viṣamaṃ vinatāṅguliḥ |
rūkṣa-śyāvāruṇākṣi-tvaṅ-nakhāsyaḥ kṛṣṇam īkṣate
capalaṃ paruṣaṃ rūpaṃ vi-rūpaṃ vikṛtānanam |
apasmarati pittena muhuḥ saṃjñāṃ ca vindati
7.12av capalaṃ paramaṃ rūpaṃ 7.12av capalaṃ paruṣaṃ rūkṣaṃ
pīta-phenākṣi-vaktra-tvag āsphālayati medinīm |
bhairavādīpta-ruṣita-rūpa-darśī tṛṣānvitaḥ
kaphāc cireṇa grahaṇaṃ cireṇaiva vibodhanam |
ceṣṭālpā bhūyasī lālā śukla-netra-nakhāsya-tā
śuklābha-rūpa-darśi-tvaṃ sarva-liṅgaṃ tu varjayet |
athāvṛtānāṃ dhī-citta-hṛt-khānāṃ prāk-prabodhanam
tīkṣṇaiḥ kuryād apasmāre karmabhir vamanādibhiḥ |
vātikaṃ vasti-bhūyiṣṭhaiḥ paittaṃ prāyo virecanaiḥ
ślaiṣmikaṃ vamana-prāyair apasmāram upācaret |
sarvataḥ su-viśuddhasya samyag āśvāsitasya ca
apasmāra-vimokṣārthaṃ yogān saṃśamanāñ chṛṇu |
go-maya-sva-rasa-kṣīra-dadhi-mūtraiḥ śṛtaṃ haviḥ
apasmāra-jvaronmāda-kāmalānta-karaṃ pibet |
dvi-pañca-mūla-tri-phalā-dvi-niśā-kuṭaja-tvacaḥ
7.19cv dvi-pañca-mūlī-tri-phalā-
saptaparṇam apāmārgaṃ nīlinīṃ kaṭu-rohiṇīm |
śamyāka-puṣkara-jaṭā-phalgu-mūla-durālabhāḥ
7.20cv śyoṇāka-puṣkara-jaṭā-
dvi-palāḥ salila-droṇe paktvā pādāvaśeṣite |
bhārgī-pāṭhāḍhakī-kumbha-nikumbha-vyoṣa-rohiṣaiḥ
7.21av dvi-palāni jala-droṇe
mūrvā-bhūtika-bhūnimba-śreyasī-śārivā-dvayaiḥ |
madayanty-agni-niculair akṣāṃśaiḥ sarpiṣaḥ pacet
7.22av mūrvā-pūtika-bhūnimba-
prasthaṃ tad-vad dravaiḥ pūrvaiḥ pañca-gavyam idaṃ mahat |
jvarāpasmāra-jaṭhara-bhagandara-haraṃ param
śophārśaḥ-kāmalā-pāṇḍu-gulma-kāsa-grahāpaham |
brāhmī-rasa-vacā-kuṣṭha-śaṅkhapuṣpī-śṛtaṃ ghṛtam
7.24bv -gulma-kāsa-bhramāpaham
purāṇaṃ medhyam unmādā-lakṣmy-apasmāra-pāpma-jit |
taila-prasthaṃ ghṛta-prasthaṃ jīvanīyaiḥ palonmitaiḥ
kṣīra-droṇe pacet siddham apasmāra-vimokṣaṇam |
kaṃse kṣīrekṣu-rasayoḥ kāśmarye 'ṣṭa-guṇe rase
kārṣikair jīvanīyaiś ca sarpiḥ-prasthaṃ vipācayet |
vāta-pittodbhavaṃ kṣipram apasmāraṃ nihanti tat
tad-vat kāśa-vidārīkṣu-kuśa-kvātha-śṛtaṃ payaḥ |
kūṣmāṇḍa-sva-rase sarpir aṣṭā-daśa-guṇe śṛtam
7.28bv -kuśa-kvāthe śṛtaṃ payaḥ 7.28bv -kuśa-kvāthaiḥ śṛtaṃ payaḥ
yaṣṭī-kalkam apasmāra-haraṃ dhī-vāk-svara-pradam |
kapilānāṃ gavāṃ pittaṃ nāvane paramaṃ hitam
7.29av yaṣṭī-kalkaṃ apasmāraṃ 7.29bv nāvanaṃ paramaṃ hitam 7.29bv
hared dhī-vāk-svara-pradam
śva-śṛgāla-biḍālānāṃ siṃhādīnāṃ ca pūjitam |
godhā-nakula-nāgānāṃ pṛṣatarkṣa-gavām api
7.30dv vṛṣabharkṣa-gavām api 7.30dv vṛka-carka-gavām api
pitteṣu sādhitaṃ tailaṃ nasye 'bhyaṅge ca śasyate |
tri-phalā-vyoṣa-pītadru-yava-kṣāra-phaṇijjakaiḥ
7.31av pitteṣu sādhayet tailaṃ 7.31bv nasyābhyaṅgeṣu śasyate
śry-āhvāpāmārga-kārañja-bījais tailaṃ vipācitam |
basta-mūtre hitaṃ nasyaṃ cūrṇaṃ vā dhmāpayed bhiṣak
7.32av śyāmāpāmārga-kārañja- 7.32bv -bījais tailaṃ prasādhitam 7.32bv
-bījais tailaṃ vipācayet
nakulolūka-mārjāra-gṛdhra-kīṭāhi-kāka-jaiḥ |
tuṇḍaiḥ pakṣaiḥ purīṣaiś ca dhūpam asya prayojayet
7.33dv dhūmam asya prayojayet 7.33dv dhūpam asmai prayojayet
śīlayet taila-laśunaṃ payasā vā śatāvarīm |
brāhmī-rasaṃ kuṣṭha-rasaṃ vacāṃ vā madhu-saṃyutām
samaṃ kruddhair apasmāro doṣaiḥ śārīra-mānasaiḥ |
yaj jāyate yataś caiṣa mahā-marma-samāśrayaḥ
tasmād rasāyanair enaṃ duś-cikitsyam upācaret |
tad-ārtaṃ cāgni-toyāder viṣamāt pālayet sadā
7.36av tasmād rasāyanenainaṃ 7.36cv tad-ārtaṃ cāgni-toyādi- 7.36dv -viṣamāt
pālayet sadā
muktaṃ mano-vikāreṇa tvam itthaṃ kṛta-vān iti |
na brūyād viṣayair iṣṭaiḥ kliṣṭaṃ ceto 'sya bṛṃhayet
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0