Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 80
Kalpasthāna
dhanve sādhāraṇe deśe same san-mṛttike śucau |
śmaśāna-caityāyatana-śvabhra-valmīka-varjite
6.1av dhanva-sādhāraṇe deśe 6.1cv śmaśāna-caityādyatana-
mṛdau pradakṣiṇa-jale kuśa-rohiṣa-saṃstṛte |
a-phāla-kṛṣṭe 'n-ākrānte pādapair bala-vat-taraiḥ
6.2bv kuśa-rohiṣa-saṃskṛte
śasyate bheṣajaṃ jātaṃ yuktaṃ varṇa-rasādibhiḥ |
jantv-a-jagdhaṃ davā-dagdham a-vidagdhaṃ ca vaikṛtaiḥ
6.3cv jantv-a-juṣṭaṃ davā-dagdham 6.3dv a-vijagdhaṃ ca vaikṛtaiḥ
bhūtaiś chāyātapāmbv-ādyair yathā-kālaṃ ca sevitam |
avagāḍha-mahā-mūlam udīcīṃ diśam āśritam
6.4dv udīcīṃ diśam āsthitam
mahendra-rāma-kṛṣṇānāṃ brāhmaṇānāṃ gavām api |
tapasā tejasā vāpi praśāmyadhvaṃ śivāya vai || 4+(1) ||
6.4+(1)cv tapasāṃ tejasāṃ vāpi 6.4+(1)dv praśāmyadhvaṃ śamāya vai
mantreṇānena mati-mān sarvam apy auṣadhaṃ nayet || 4+(2)ab ||
atha kalyāṇa-caritaḥ śrāddhaḥ śucir upoṣitaḥ |
gṛhṇīyād auṣadhaṃ su-sthaṃ sthitaṃ kāle ca kalpayet
sa-kṣīraṃ tad a-saṃpattāv an-atikrānta-vatsaram |
ṛte guḍa-ghṛta-kṣaudra-dhānya-kṛṣṇā-viḍaṅgataḥ
6.6cv ṛte ghṛta-guḍa-kṣaudra-
payo bāṣkayaṇaṃ grāhyaṃ viṇ-mūtraṃ tac ca nī-rujām |
vayo-bala-vatāṃ dhātu-piccha-śṛṅga-khurādikam
6.7bv viṇ-mūtraṃ tac ca nī-ruji 6.7bv viṇ-mūtraṃ tac ca nī-rujam 6.7dv
-puccha-śṛṅga-khurādikam
6.7dv -pitta-śṛṅga-khurādikam
kaṣāya-yonayaḥ pañca rasā lavaṇa-varjitāḥ |
rasaḥ kalkaḥ śṛtaḥ śītaḥ phāṇṭaś ceti prakalpanā
6.8dv phāṇṭaś ceti prakalpanāḥ
pañca-dhaiva kaṣāyāṇāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ balādhikā |
sadyaḥ-samuddhṛtāt kṣuṇṇād yaḥ sravet paṭa-pīḍitāt
6.9av pañca caiva kaṣāyāṇāṃ 6.9bv pūrvaṃ pūrvaṃ balādhikāḥ 6.9bv pūrvaṃ
pūrvaṃ balāvahāḥ
6.9cv sadyaḥ-samuddhṛta-kṣuṇṇād 6.9dv yaḥ sravet paṭa-pīḍanāt
sva-rasaḥ sa samuddiṣṭaḥ kalkaḥ piṣṭo dravāplutaḥ |
cūrṇo '-plutaḥ śṛtaḥ kvāthaḥ śīto rātriṃ drave sthitaḥ
6.10dv śīto rātrau drave sthitaḥ
sadyo-'bhiṣuta-pūtas tu phāṇṭas tan-māna-kalpane |
yuñjyād vyādhy-ādi-balatas tathā ca vacanaṃ muneḥ
6.11av sadyo-'bhikṣuṇṇa-pūtas tu
mātrāyā na vyavasthāsti vyādhiṃ koṣṭhaṃ balaṃ vayaḥ |
ālocya deśa-kālau ca yojyā tad-vac ca kalpanā
6.12av mātrāyā nāsty avasthānaṃ 6.12bv doṣam agniṃ balaṃ vayaḥ
madhyaṃ tu mānaṃ nirdiṣṭaṃ sva-rasasya catuḥ-palam |
peṣyasya karṣam āloḍyaṃ tad dravasya pala-traye
6.13av madhya-mānaṃ vinirdiṣṭaṃ
kvāthaṃ dravya-pale kuryāt prasthārdhaṃ pāda-śeṣitam |
śītaṃ pale palaiḥ ṣaḍbhiś caturbhis tu tato 'param
6.14dv caturbhiś ca tato 'param 6.14dv caturbhis tu tataḥ param
sneha-pāke tv a-mānoktau catur-guṇa-vivardhitam |
kalka-sneha-dravaṃ yojyam adhīte śaunakaḥ punaḥ
snehe sidhyati śuddhāmbu-niḥkvātha-sva-rasaiḥ kramāt |
kalkasya yojayed aṃśaṃ caturthaṃ ṣaṣṭham aṣṭamam
pṛthak sneha-samaṃ dadyāt pañca-prabhṛti tu dravam |
nāṅgulī-grāhi-tā kalke na snehe 'gnau sa-śabda-tā
6.17av dravaṃ tu pañca-prabhṛti 6.17bv pṛthak sneha-samaṃ kṣipet
śuṣka-dravyaṃ yadā na syāt tadā sadyaḥ-samuddhṛtam |
dvi-guṇaṃ tat prayoktavyaṃ kuḍavādi dravaṃ tathā || 17.1+1 ||
varṇādi-saṃpac ca yadā tadainaṃ śīghram āharet |
ghṛtasya phenopaśamas tailasya tu tad-udbhavaḥ
6.18dc tailasya ca tad-udbhavaḥ
lehasya tantu-mat-tāpsu majjanaṃ saraṇaṃ na ca |
pākas tu tri-vidho mandaś cikkaṇaḥ khara-cikkaṇaḥ
6.19bv majjanaṃ śaraṇaṃ na ca
mandaḥ kalka-same kiṭṭe cikkaṇo madanopame |
kiñ-cit sīdati kṛṣṇe ca vartya-māne ca paścimaḥ
6.20dv varti-māne ca paścimaḥ 6.20dv vartamāne ca paścimaḥ 6.20dv
vartamāne tu paścimaḥ
dagdho 'ta ūrdhvaṃ niṣkāryaḥ syād āmas tv agni-sāda-kṛt |
mṛdur nasye kharo 'bhyaṅge pāne vastau ca cikkaṇaḥ
śāṇaṃ pāṇi-talaṃ muṣṭiṃ kuḍavaṃ prastham āḍhakam |
droṇaṃ vahaṃ ca krama-śo vijānīyāc catur-guṇam
dvi-guṇaṃ yojayed ārdraṃ kuḍavādi tathā dravam |
peṣaṇāloḍane vāri sneha-pāke ca nir-drave
kalpayet sadṛśān bhāgān pramāṇaṃ yatra noditam |
kalkī-kuryāc ca bhaiṣajyam a-nirūpita-kalpanam
aṅgān-uktau tu mūlaṃ syād a-prasiddhau tad eva tu |
dvau śāṇau vaṭakaḥ kolaṃ badaraṃ draṅkṣaṇaś ca tau
6.25av a-nirdiṣṭā-prasiddheṣu 6.25bv mūlaṃ grāhyaṃ tvag-ādiṣu 6.25cv
dvau śāṇau vaṭakaḥ kolo
ṣaḍ vaṃśyas tu marīciḥ syāt ṣaṇ marīcyas tu sarṣapaḥ |
taṇḍulaḥ sarṣapās tv aṣṭau dhānya-māṣas tu tau yavaḥ || 25.1+(1) ||
6.25.1+(1)dv dhānya-māṣaś ca tau yavaḥ
tāv aṇḍikā caturbhis tair māṣakaḥ śāṇakas tathā || 25.1+(2)ab ||
6.25.1+(2)av tāvanto gaditā māṣāḥ 6.25.1+(2)av tais turyair guñjakā māṣas
6.25.1+(2)bv śāṇo 'yaṃ munibhiḥ smṛtaḥ 6.25.1+(2)bv turyābhiḥ śāṇakaḥ smṛtaḥ
akṣaṃ picuḥ pāṇi-talaṃ suvarṇaṃ kavaḍa-grahaḥ |
karṣo biḍāla-padakaṃ tindukaḥ pāṇi-mānikā
6.26bv suvarṇaṃ kavaḍa-graham 6.26dv tindukaṃ pāṇi-mānikā
śabdānya-tvam a-bhinne 'rthe śuktir aṣṭamikā picū |
palaṃ prakuñco bilvaṃ ca muṣṭir āmraṃ caturthikā
6.27av śabdān evam a-bhinne 'rthe 6.27av śabdā hy amī a-bhinne 'rthe
dve pale prasṛtas tau dvāv añjalis tau tu mānikā |
āḍhakaṃ bhājanaṃ kaṃso droṇaḥ kumbho ghaṭo 'rmaṇam
6.28av dve pale prasṛtis tau dvāv
tulā pala-śataṃ tāni viṃśatir bhāra ucyate |
himavad-vindhya-śailābhyāṃ prāyo vyāptā vasundharā
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0