Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 77

77.1

2.62cv madyaiś ca tais taiś ca mano-'nukūlair
Kalpasthāna
vamanaṃ mṛdu-koṣṭhena kṣud-vatālpa-kaphena vā |
ati-tīkṣṇa-hima-stokam a-jīrṇe dur-balena vā

77.2

pītaṃ prayāty adhas tasminn iṣṭa-hānir malodayaḥ |
vāmayet taṃ punaḥ snigdhaṃ smaran pūrvam atikramam

77.3

3.2dv smaran pūrvam anu-kramam
a-jīrṇinaḥ śleṣma-vato vrajaty ūrdhvaṃ virecanam |
ati-tīkṣṇoṣṇa-lavaṇam a-hṛdyam ati-bhūri vā

77.4

tatra pūrvoditā vyāpat siddhiś ca na tathāpi cet |
āśaye tiṣṭhati tatas tṛtīyaṃ nāvacārayet

77.5

anya-tra sātmyād dhṛdyād vā bheṣajān nir-apāyataḥ |
a-snigdha-svinna-dehasya purāṇaṃ rūkṣam auṣadham

77.6

3.5av anya-tra sātmyād dhṛdyād ca 3.5cv a-snigdhā-svinna-dehasya
doṣān utkleśya nirhartum a-śaktaṃ janayed gadān |
vibhraṃśaṃ śvayathuṃ hidhmāṃ tamaso darśanaṃ tṛṣam

77.7

3.6cv cid-bhraṃśaṃ śvayathuṃ hidhmāṃ
piṇḍikodveṣṭanaṃ kaṇḍūm ūrvoḥ sādaṃ vi-varṇa-tām |
snigdha-svinnasya vāty-alpaṃ dīptāgner jīrṇam auṣadham

77.8

3.7cv snigdha-svinnasya cāty-alpaṃ
śītair vā stabdham āme vā samutkleśyāharan malān |
tān eva janayed rogān a-yogaḥ sarva eva saḥ

77.9

3.8av śītair vā stabdham āmair vā 3.8bv samutkleśyāharen malān 3.8bv
samutkleśya haren malān
taṃ taila-lavaṇābhyaktaṃ svinnaṃ prastara-saṃkaraiḥ |
nirūḍhaḥ jāṅgala-rasair bhojayitvānuvāsayet

77.10

3.9bv svinnaṃ saṃstara-saṃkaraiḥ 3.9bv svinnaṃ saṃstara-śaṅkaraiḥ
phala-māgadhikā-dāru-siddha-tailena mātrayā |
snigdhaṃ vāta-haraiḥ snehaiḥ punas tīkṣṇena śodhayet

77.11

bahu-doṣasya rūkṣasya mandāgner alpam auṣadham |
sodāvartasya cotkleśya doṣān mārgān nirudhya taiḥ

77.12

3.11dv doṣān mārgaṃ nirudhya taiḥ
bhṛśam ādhmāpayen nābhiṃ pṛṣṭha-pārśva-śiro-rujam |
śvāsaṃ viṇ-mūtra-vātānāṃ saṅgaṃ kuryāc ca dāruṇam

77.13

3.12av bhṛśam ādhmāpayen nābhi- 3.12bv -pṛṣṭha-pārśva-śiro-rujam
abhyaṅga-sveda-varty-ādi sa-nirūhānuvāsanam |
udāvarta-haram sarvaṃ karmādhmātasya śasyate

77.14

pañca-mūla-yava-kṣāra-vacā-bhūtika-saindhavaiḥ |
yavāgūḥ su-kṛtā śūla-vibandhānāha-nāśanī

77.15

3.14av pañca-kola-yava-kṣāra-
pippalī-dāḍima-kṣāra-hiṅgu-śuṇṭhy-amla-vetasān |
sa-saindhavān piben madyaiḥ sarpiṣoṣṇodakena vā

77.16

pravāhikā-parisrāva-vedanā-parikartane |
pītauṣadhasya vegānāṃ nigrahān mārutādayaḥ

77.17

3.16av pravāhikā-parisrāve 3.16bv vedanā-parikartane
kupitā hṛdayaṃ gatvā ghoraṃ kurvanti hṛd-graham |
hidhmā-pārśva-rujā-kāsa-dainya-lālākṣi-vibhramaiḥ

77.18

jihvāṃ khādati niḥ-saṃjño dantān kaṭakaṭāyayan |
na gacched vibhramaṃ tatra vāmayed āśu taṃ bhiṣak

77.19

3.18bv dantān kaṭakaṭāyate
madhuraiḥ pitta-mūrchārtaṃ kaṭubhiḥ kapha-mūrchitam |
pācanīyais tataś cāsya doṣa-śeṣaṃ vipācayet

77.20

3.19cv pācanīyais tataś cāśu 3.19dv doṣa-śeṣaṃ ca pācayet
kāyāgniṃ ca balaṃ cāsya krameṇābhipravardhayet |
pavanenāti-vamato hṛdayaṃ yasya pīḍyate

77.21

3.20bv krameṇābhipravartayet
tasmai snigdhāmla-lavaṇān dadyāt pitta-kaphe 'nya-thā |
pītauṣadhasya vegānāṃ nigraheṇa kaphena vā

77.22

3.21av tasmai snigdhāmla-lavaṇaṃ
ruddho 'ti vā viśuddhasya gṛhṇāty aṅgāni mārutaḥ |
stambha-vepathu-nistoda-sādodveṣṭārti-bhedanaiḥ

77.23

3.22av ruddho vāti viśuddhasya 3.22dv -sādodveṣṭādhibhedanaiḥ
tatra vāta-haraṃ sarvaṃ sneha-svedādi śasyate |
bahu-tīkṣṇaṃ kṣudhārtasya mṛdu-koṣṭhasya bheṣajam

77.24

hṛtvāśu viṭ-pitta-kaphān dhātūn āsrāvayed dravān |
tatrāti-yoge madhuraiḥ śeṣam auṣadham ullikhet

77.25

3.24bv dhātūn prasrāvayed dravān
yojyo 'ti-vamane reko vireke vamanaṃ mṛdu |
pariṣekāvagāhādyaiḥ su-śītaiḥ stambhayec ca tam

77.26

3.25av yojyo 'ti reko vamite
añjanaṃ candanośīram ajāsṛk-śarkarodakam |
lāja-cūrṇaiḥ piben mantham ati-yoga-haraṃ param

77.27

3.26av añjanaṃ candanośīra- 3.26bv -majjāsṛk-śarkarodakam
vamanasyāti-yoge tu śītāmbu-pariṣecitaḥ |
pibet phala-rasair manthaṃ sa-ghṛta-kṣaudra-śarkaram

77.28

sodgārāyāṃ bhṛśaṃ chardyāṃ mūrvāyā dhānya-mustayoḥ |
sa-madhūkāñjanaṃ cūrṇaṃ lehayen madhu-saṃyutam

77.29

3.28bv mūrchāyāṃ dhānya-mustayoḥ
vamato 'ntaḥ praviṣṭāyāṃ jihvāyāṃ kavaḍa-grahāḥ |
snigdhāmla-lavaṇā hṛdyā yūṣa-māṃsa-rasā hitāḥ

77.30

3.29cv snigdhāmla-lavaṇā hṛdyāś 3.29dv chāga-māṃsa-rasā hitāḥ
phalāny amlāni khādeyus tasya cānye 'grato narāḥ |
niḥsṛtāṃ tu tila-drākṣā-kalka-liptāṃ praveśayet

77.31

3.30bv tasya cānye 'grato janāḥ 3.30bv tasya caivāgrato narāḥ 3.30dv
-kalka-liptāṃ prayojayet
vāg-grahānila-rogeṣu ghṛta-māṃsopasādhitām |
yavāgūṃ tanukāṃ dadyāt sneha-svedau ca kāla-vit

77.32

ati-yogāc ca bhaiṣajyaṃ jīvaṃ harati śoṇitam |
taj jīvādānam ity uktam ādatte jīvitaṃ yataḥ

77.33

3.32dv ādhatte jīvanaṃ nṛṇām
śune kākāya vā dadyāt tenānnam asṛjā saha |
bhukte '-bhukte vadej jīvaṃ pittaṃ vā bheṣajeritam

77.34

3.33cv bhuktā-bhuktaṃ vadej jīvaṃ 3.33cv bhukte tasmin vadej jīvam 3.33cv
bhuktvā-bhukte vadej jīvaṃ
3.33dv a-bhukte pittam ādiśet
śuklaṃ vā bhāvitaṃ vastram āvānaṃ koṣṇa-vāriṇā |
prakṣālitaṃ vi-varṇaṃ syāt pitte śuddhaṃ tu śoṇite

77.35

3.34dv pittaṃ śuddhaṃ tu śoṇitaṃ
tṛṣṇā-mūrchā-madārtasya kuryād ā-maraṇāt kriyām |
rakta-pittātisāra-ghnīṃ tasyāśu prāṇa-rakṣaṇīm

77.36

3.35bv kuryād ā-maraṇa-kriyām 3.35dv tasyāpi prāṇa-rakṣaṇīm
mṛga-go-mahiṣājānāṃ sadyaskaṃ jīvatām asṛk |
pibej jīvābhisaṃdhānaṃ jīvaṃ tad dhy āśu gacchati

77.37

3.36dv jīvaṃ tad dhy āśu yacchati
tad eva darbha-mṛditaṃ raktaṃ vastau niṣecayet |
śyāmā-kāśmarya-madhuka-dūrvośīraiḥ śṛtaṃ payaḥ

77.38

ghṛta-maṇḍāñjana-yutaṃ vastiṃ vā yojayed dhimam |
picchā-vastiṃ su-śītaṃ vā ghṛta-maṇḍānuvāsanam

77.39

gudaṃ bhraṣṭaṃ kaṣāyaiś ca stambhayitvā praveśayet |
vi-saṃjñaṃ śrāvayet sāma-veṇu-gītādi-nisvanam

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc