Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 69
ayas-tila-try-ūṣaṇa-kola-bhāgaiḥ sarvaiḥ samaṃ mākṣika-dhātu-cūrṇam |
tair modakaḥ kṣaudra-yuto 'nu-takraḥ pāṇḍv-āmaye dūra-gate 'pi śastaḥ || 57+1 ||
Cikitsāsthāna
sarva-tra sarvāṅga-sare doṣa-je śvayathau purā |
sāme viśoṣito bhuktvā laghu koṣṇāmbhasā pibet
nāgarātiviṣā-dāru-viḍaṅgendrayavoṣaṇam |
atha-vā vijayā-śuṇṭhī-devadāru-punarnavam
navāyasaṃ vā doṣāḍhyaḥ śuddhyai mūtra-harītakīḥ |
varā-kvāthena kaṭukā-kumbhāyas-try-ūṣaṇāni ca
17.3bv śuddhyai mūtra-harītakīm
atha-vā gugguluṃ tad-vaj jatu vā śaila-saṃbhavam |
mandāgniḥ śīlayed āma-guru-bhinna-vibandha-viṭ
takraṃ sauvarcala-vyoṣa-kṣaudra-yuktaṃ guḍābhayām |
takrānu-pānām atha-vā tad-vad vā guḍa-nāgaram
ārdrakaṃ vā sama-guḍaṃ prakuñcārdha-vivardhitam |
paraṃ pañca-palaṃ māsaṃ yūṣa-kṣīra-rasāśanaḥ
gulmodarārśaḥ-śvayathu-pramehāñ chvāsa-pratiśyālasakā-vipākān |
sa-kāmalā-śoṣa-mano-vikārān kāsaṃ kaphaṃ caiva jayet prayogaḥ
ghṛtam ārdraka-nāgarasya kalka-sva-rasābhyāṃ payasā ca sādhayitvā |
śvayathu-kṣavathūdarāgni-sādair abhibhūto 'pi piban bhavaty a-rogaḥ
rasas tathaivārdraka-nāgarasya peyo 'tha jīrṇe payasānnam adyāt |
śilāhvayaṃ vā tri-phalā-rasena hanyāt tri-doṣaṃ śvayathuṃ prasahya || 8+1 ||
punarnavā-nimba-paṭola-śuṇṭhī- tiktāmṛtā-dārvy-abhayā-kaṣāyaḥ |
sarvāṅga-śophodara-kāsa-śūla-śvāsānvitaṃ pāṇḍu-gadaṃ ca hanti || 8+2 ||
nir-āmo baddha-śamalaḥ pibec chvayathu-pīḍitaḥ |
tri-kaṭu-trivṛtā-dantī-citrakaiḥ sādhitaṃ payaḥ
mūtraṃ gor vā mahiṣyā vā sa-kṣīraṃ kṣīra-bhojanaḥ |
saptāhaṃ māsaṃ atha-vā syād uṣṭra-kṣīra-vartanaḥ
17.10dv syād uṣṭrī-kṣīra-vartanaḥ
yavānakaṃ yava-kṣāraṃ yavānīṃ pañca-kolakam |
maricaṃ dāḍimaṃ pāṭhāṃ dhānakām amla-vetasam
bāla-bilvaṃ ca karṣāṃśaṃ sādhayet salilāḍhake |
tena pakvo ghṛta-prasthaḥ śophārśo-gulma-meha-hā
dadhnaś citraka-garbhād vā ghṛtaṃ tat-takra-saṃyutam |
pakvaṃ sa-citrakaṃ tad-vad guṇair yuñjyāc ca kāla-vit
dhānvantaraṃ mahā-tiktaṃ kalyāṇam abhayā-ghṛtam |
daśa-mūla-kaṣāyasya kaṃse pathyā-śataṃ pacet
dattvā guḍa-tulāṃ tasmin lehe dadyād vicūrṇitam |
tri-jātakaṃ tri-kaṭukaṃ kiñ-cic ca yava-śūka-jam
prasthārdhaṃ ca hime kṣaudrāt tan nihanty upayojitam || 16ab ||
pravṛddha-śopha-jvara-meha-gulma-kārśyāma-vātāmlaka-rakta-pittam || 16cd ||
vaivarṇya-mūtrānila-śukra-doṣa-śvāsā-ruci-plīha-garodaraṃ ca || 16ef ||
purāṇa-yava-śāly-annaṃ daśa-mūlāmbu-sādhitam || 17ab ||
alpam alpa-paṭu-snehaṃ bhojanaṃ śvayathor hitam |
kṣāra-vyoṣānvitair maudgaiḥ kaulatthaiḥ sa-kaṇai rasaiḥ
17.18bv bhojanaṃ śvayathau hitam
tathā jāṅgala-jaiḥ kūrma-godhā-śalyaka-jair api |
an-amlaṃ mathitaṃ pāne madyāny auṣadha-vanti ca
ajājī-śaṭhī-jivantī-kāravī-pauṣkarāgnikaiḥ |
bilva-madhya-yava-kṣāra-vṛkṣāmlair badaronmitaiḥ
kṛtā peyājya-tailābhyāṃ yukti-bhṛṣṭā paraṃ hitā |
śophātīsāra-hṛd-roga-gulmārśo-'lpāgni-mehinām
guṇais tad-vac ca pāṭhāyāḥ pañca-kolena sādhitā |
śaileya-kuṣṭha-sthauṇeya-reṇukāguru-padmakaiḥ
śrīveṣṭaka-nakha-spṛkkā-devadāru-priyaṅgubhiḥ |
māṃsī-māgadhikā-vanya-dhānya-dhyāmaka-vālakaiḥ
catur-jātaka-tālīśa-mustā-gandha-palāśakaiḥ |
kuryād abhyañjanaṃ tailaṃ lepaṃ snānāya tūdakam
snānaṃ vā nimba-varṣābhū-naktamālārka-vāriṇā |
ekāṅga-śophe varṣābhū-karavīraka-kiṃśukaiḥ
viśālā-tri-phalā-lodhra-nalikā-devadārubhiḥ |
hiṃsrā-kośātakī-mādrī-tālaparṇī-jayantibhiḥ
sthūla-kākādanī-śāla-nākulī-vṛṣaparṇibhiḥ |
vṛddhyarddhi-hastikarṇaiś ca sukhoṣṇair lepanaṃ hitam
athānilotthe śvayathau māsārdhaṃ trivṛtaṃ pibet |
tailam eraṇḍa-jaṃ vāta-viḍ-vibandhe tad eva tu
prāg-bhaktaṃ payasā yuktaṃ rasair vā kārayet tathā |
svedābhyaṅgān samīra-ghnān lepam ekāṅga-ge punaḥ
mātuluṅgāgnimanthena śuṇṭhī-hiṃsrāmarāhvayaiḥ |
paitte tiktaṃ pibet sarpir nyagrodhādyena vā śṛtam
kṣīraṃ tṛḍ-dāha-moheṣu lepābhyaṅgāś ca śītalāḥ |
paṭola-mūla-trāyantī-yaṣṭy-āhva-kaṭukābhayāḥ
17.31cv paṭola-mūrvā-trāyantī-
dāru dārvī himaṃ dantī viśālā niculaṃ kaṇā |
taiḥ kvāthaḥ sa-ghṛtaḥ pīto hanty antas-tāpa-tṛḍ-bhramān
17.32cv tat-kvāthaḥ sa-ghṛtaḥ pīto
sa-saṃnipāta-vīsarpa-śopha-dāha-viṣa-jvarān |
āragvadhādinā siddhaṃ tailaṃ śleṣmodbhave pibet
17.33bv -śopha-dāha-mada-jvarān
sroto-vibandhe mande 'gnāv a-rucau stimitāśayaḥ |
kṣāra-cūrṇāsavāriṣṭa-mūtra-takrāṇi śīlayet
kṛṣṇā-purāṇa-piṇyāka-śigru-tvak-sikatātasīḥ |
praleponmardane yuñjyāt sukhoṣṇā mūtra-kalkitāḥ
snānaṃ mūtrāmbhasī siddhe kuṣṭha-tarkāri-citrakaiḥ |
kulattha-nāgarābhyāṃ vā caṇḍāguru vilepane
kālājaśṛṅgī-sarala-bastagandhā-hayāhvayāḥ |
ekaiṣīkā ca lepaḥ syāc chvayathāv eka-gātra-ge
yaṣṭī-dugdha-tilair lepo nava-nītena saṃyutaḥ |
śopham āruṣkaraṃ hanti vṛntaiḥ śāla-dalasya vā || 37+1 ||
yathā-doṣaṃ yathāsannaṃ śuddhiṃ raktāvasecanam |
kurvīta miśra-doṣe tu doṣodreka-balāt kriyām
ajāji-pāṭhā-ghana-pañca-kola-vyāghrī-rajanyaḥ sukha-toya-pītāḥ |
śophaṃ tri-doṣaṃ cira-jaṃ pravṛddhaṃ nighnanti bhūnimba-mahauṣadhe ca
amṛtā-dvitayaṃ śivātikā surakāṣṭhaṃ sa-puraṃ sa-go-jalam |
śvayathūdara-kuṣṭha-pāṇḍu-tā-kṛmi-mehordhva-kaphānilāpaham
iti nijam adhikṛtya pathyam uktaṃ kṣata-janite kṣata-jaṃ viśodhanīyam |
sruti-hima-ghṛta-lepa-seka-rekair viṣa-janite viṣa-jic ca śopha iṣṭam
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0