Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 70

grāmyāb-jānūpaṃ piśitam a-balaṃ śuṣka-śākaṃ tilānnaṃ || 42a ||
gauḍaṃ piṣṭānnaṃ dadhi sa-lavaṇaṃ vijjalaṃ madyam amlam || 42b ||
17.42bv gauḍaṃ piṣṭānnaṃ dadhi sa-lavaṇaṃ nir-jalaṃ madyam amlam
dhānā vallūraṃ samaśanam atho gurv a-sātmyaṃ vidāhi || 42c ||
svapnaṃ cā-rātrau śvayathu-gada-vān varjayen maithunaṃ ca || 42d ||
Cikitsāsthāna
ādāv eva visarpeṣu hitaṃ laṅghana-rūkṣaṇam |
raktāvaseko vamanaṃ virekaḥ snehanaṃ na tu

pracchardanaṃ visarpa-ghnaṃ sa-yaṣṭīndrayavaṃ phalam |
paṭola-pippalī-nimba-pallavair vā samanvitam

rasena yuktaṃ trāyantyā drākṣāyās traiphalena vā |
virecanaṃ trivṛc-cūrṇaṃ payasā sarpiṣātha-vā

yojyaṃ koṣṭha-gate doṣe viśeṣeṇa viśodhanam |
a-viśodhyasya doṣe 'lpe śamanaṃ candanotpalam

musta-nimba-paṭolaṃ vā paṭolādikam eva vā |
śārivāmalakośīra-mustaṃ vā kvathitaṃ jale

durālabhāṃ parpaṭakaṃ guḍūcīṃ viśva-bheṣajam |
pākyaṃ śīta-kaṣāyaṃ vā tṛṣṇā-visarpa-vān pibet

dārvī-paṭola-kaṭukā-masūra-tri-phalās tathā |
sa-nimba-yaṣṭī-trāyantīḥ kvathitā ghṛta-mūrchitāḥ

amṛta-vṛṣa-paṭolaṃ mustakaṃ saptaparṇaṃ || 7+1a ||
khadiram asita-vetraṃ nimba-pattraṃ haridre || 7+1b ||
vividha-viṣa-visarpān kuṣṭha-visphoṭa-kaṇḍūr || 7+1c ||
apanayati masūrīṃ śīta-pittaṃ jvaraṃ ca || 7+1d ||
śākhā-duṣṭe tu rudhire raktam evādito haret |
tvaṅ-māṃsa-snāyu-saṃkledo rakta-kledād dhi jāyate

nir-āme śleṣmaṇi kṣīṇe vāta-pittottare hitam |
ghṛtaṃ tiktaṃ mahā-tiktaṃ śṛtaṃ vā trāyamāṇayā

nirhṛte 'sre viśuddhe 'ntar-doṣe tvaṅ-māṃsa-saṃdhi-ge |
bahiḥ-kriyāḥ pradehādyāḥ sadyo visarpa-śāntaye

śatāhvā-musta-vārāhī-vaṃśārtagala-dhānyakam |
surāhvā kṛṣṇagandhā ca kuṣṭhaṃ cālepanaṃ cale

18.11dv kuṣṭhaṃ vālepanaṃ cale
nyagrodhādi-gaṇaḥ pitte tathā padmotpalādikam |
nyagrodha-pādās taruṇāḥ kadalī-garbha-saṃyutāḥ

bisa-granthiś ca lepaḥ syāc chata-dhauta-ghṛtāplutaḥ |
padminī-kardamaḥ śītaḥ piṣṭaṃ mauktikam eva vā

śaṅkhaḥ pravālaṃ śuktir vā gairikaṃ vā ghṛtānvitam |
tri-phalā-padmakośīra-samaṅgā-karavīrakam

18.14dv -samaṅgā-karavīra-jam
nala-mūlāny anantā ca lepaḥ śleṣma-visarpa-hā |
dhava-saptāhva-khadira-devadāru-kuraṇṭakam

sa-mustāragvadhaṃ lepo vargo vā varuṇādikaḥ |
āragvadhasya pattrāṇi tvacaḥ śleṣmātakodbhavāḥ

indrāṇi-śākaṃ kākāhvā śirīṣa-kusumāni ca |
seka-vraṇābhyaṅga-havir-lepa-cūrṇān yathā-yatham

18.17av indrāṇi-śāka-kākāhvā- 18.17bv -śirīṣa-kusumāni ca
etair evauṣadhaiḥ kuryād vāyau lepā ghṛtādhikāḥ |
kapha-sthāna-gate sāme pitta-sthāna-gate 'tha-vā

a-śītoṣṇā hitā rūkṣā rakta-pitte ghṛtānvitāḥ |
aty-artha-śītās tanavas tanu-vastrāntarā-sthitāḥ

18.19dv tanu-vastrāntara-sthitāḥ
yojyāḥ kṣaṇe kṣaṇe 'nye 'nye manda-vīryās ta eva ca |
saṃsṛṣṭa-doṣe saṃsṛṣṭam etat karma praśasyate

śata-dhauta-ghṛtenāgniṃ pradihyāt kevalena vā |
secayed ghṛta-maṇḍena śītena madhukāmbunā

sitāmbhasāmbho-da-jalaiḥ kṣīreṇekṣu-rasena vā |
pāna-lepana-sekeṣu mahā-tiktaṃ paraṃ hitam

18.22av sitāmbhasāmbho-ja-jalaiḥ
granthy-ākhye rakta-pitta-ghnaṃ kṛtvā samyag yathoditam |
kaphānila-ghnaṃ karmeṣṭaṃ piṇḍa-svedopanāhanam

granthi-visarpa-śūle tu tailenoṣṇena secayet |
daśa-mūla-vipakvena tad-van mūtrair jalena vā

sukhoṣṇayā pradihyād vā piṣṭayā kṛṣṇagandhayā |
naktamāla-tvacā śuṣka-mūlakaiḥ kalinātha-vā

dantī citraka-mūla-tvak saudhārka-payasī guḍaḥ |
bhallātakāsthi kāsīsaṃ lepo bhindyāc chilām api

18.26bv snuhy-arka-payasī guḍaḥ
bahir-mārgāśritaṃ granthiṃ kiṃ punaḥ kapha-saṃbhavam |
dīrgha-kāla-sthitaṃ granthim ebhir bhindyāc ca bheṣajaiḥ

mūlakānāṃ kulatthānāṃ yūṣaiḥ sa-kṣāra-dāḍimaiḥ |
godhūmānnair yavānnair vā sa-sīdhu-madhu-śārkaraiḥ

18.28cv godhūmānnair yavānnaiś ca 18.28dv sa-sīdhu-madhu-śarkaraiḥ
sa-kṣaudrair vāruṇī-maṇḍair mātuluṅga-rasānvitaiḥ |
tri-phalāyāḥ prayogaiś ca pippalyāḥ kṣaudra-saṃyutaiḥ

18.29dv pippalī-kṣaudra-saṃyutaiḥ
devadāru-guḍūcyoś ca prayogair girijasya ca |
musta-bhallāta-saktūnāṃ prayogair mākṣikasya ca

dhūmair virekaiḥ śirasaḥ pūrvoktair gulma-bhedanaiḥ |
taptāyo-hema-lavaṇa-pāṣāṇādi-prapīḍanaiḥ

ābhiḥ kriyābhiḥ siddhābhir vividhābhir bale sthitaḥ |
granthiḥ pāṣāṇa-kaṭhino yadi naivopaśāmyati

athāsya dāhaḥ kṣāreṇa śarair hemnāpi vā hitaḥ |
pākibhiḥ pācayitvā vā pāṭayitvā tam uddharet

18.33cv pākibhiḥ pācayitvā ca
mokṣayed bahu-śaś cāsya raktam utkleśam āgatam |
punaś cāpahṛte rakte vāta-śleṣma-jid auṣadham

praklinne dāha-pākābhyāṃ bāhyāntar vraṇa-vat kriyā |
dārvī-viḍaṅga-kampillaiḥ siddhaṃ tailaṃ vraṇe hitam

dūrvā-sva-rasa-siddhaṃ tu kapha-pittottare ghṛtam |
ekataḥ sarva-karmāṇi rakta-mokṣaṇam ekataḥ

visarpo na hy a-saṃsṛṣṭaḥ sa 'sra-pittena jāyate |
raktam evāśrayaś cāsya bahu-śo 'sraṃ hared ataḥ

na ghṛtaṃ bahu-doṣāya deyaṃ yan na virecanam |
tena doṣo hy upastabdhas tvag-rakta-piśitaṃ pacet