Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 37

37.1

śarīrasya tataḥ sthānaṃ śārīram idam ucyate || 73ū̆ab ||
Nidānasthāna
rogaḥ pāpmā jvaro vyādhir vikāro duḥkham āmayaḥ |
yakṣmātaṅka-gadābādhāḥ śabdāḥ paryāya-vācinaḥ

37.2

nidānaṃ pūrva-rūpāṇi rūpāṇy upaśayas tathā |
saṃprāptiś ceti vijñānaṃ rogāṇāṃ pañca-dhā smṛtam

37.3

nimitta-hetv-āyatana-pratyayotthāna-kāraṇaiḥ |
nidānam āhuḥ paryāyaiḥ prāg-rūpaṃ yena lakṣyate

37.4

utpitsur āmayo doṣa-viśeṣeṇān-adhiṣṭhitaḥ |
liṅgam a-vyaktam alpa-tvād vyādhīnāṃ tad yathā-yatham

37.5

tad eva vyakta-tāṃ yātaṃ rūpam ity abhidhīyate |
saṃsthānaṃ vyañjanaṃ liṅgaṃ lakṣaṇaṃ cihnam ākṛtiḥ

37.6

hetu-vyādhi-viparyasta-viparyastārtha-kāriṇām |
auṣadhānna-vihārāṇām upayogaṃ sukhāvaham

37.7

vidyād upaśayaṃ vyādheḥ sa hi sātmyam iti smṛtaḥ |
viparīto 'n-upaśayo vyādhy-a-sātmyābhisaṃjñitaḥ

37.8

yathā-duṣṭena doṣeṇa yathā cānuvisarpatā |
nirvṛttir āmayasyāsau saṃprāptir jātir āgatiḥ

37.9

saṃkhyā-vikalpa-prādhānya-bala-kāla-viśeṣataḥ |
sā bhidyate yathātraiva vakṣyante 'ṣṭau jvarā iti

37.10

doṣāṇāṃ samavetānāṃ vikalpo 'ṃśāṃśa-kalpanā |
svātantrya-pāratantryābhyāṃ vyādheḥ prādhānyam ādiśet

37.11

hetv-ādi-kārtsnyāvayavair balā-bala-viśeṣaṇam |
naktan-dinartu-bhuktāṃśair vyādhi-kālo yathā-malam

37.12

iti prokto nidānārthas taṃ vyāsenopadekṣyati |
sarveṣām eva rogāṇāṃ nidānaṃ kupitā malāḥ

37.13

1.12av iti prokto nidānārthaḥ 1.12bv taṃ vyāsenopadekṣyate 1.12bv taṃ
vyāsenopadiśyate
1.12bv sa vyāsenopadekṣyati 1.12bv sa vyāsenopadekṣyate 1.12bv sa
vyāsenopadiśyate
tat-prakopasya tu proktaṃ vividhā-hita-sevanam |
a-hitaṃ tri-vidho yogas trayāṇāṃ prāg udāhṛtaḥ

37.14

1.13cv a-hitas tri-vidho yogas
tiktoṣaṇa-kaṣāyālpa-rūkṣa-pramita-bhojanaiḥ |
dhāraṇodīraṇa-niśā-jāgarāty-ucca-bhāṣaṇaiḥ

37.15

kriyāti-yoga-bhī-śoka-cintā-vyāyāma-maithunaiḥ |
grīṣmāho-rātri-bhuktānte prakupyati samīraṇaḥ

37.16

pittaṃ kaṭv-amla-tīkṣṇoṣṇa-paṭu-krodha-vidāhibhiḥ |
śaran-madhyāhna-rātry-ardha-vidāha-samayeṣu ca

37.17

1.16dv -nidāgha-samayeṣu ca
svādv-amla-lavaṇa-snigdha-gurv-abhiṣyandi-śītalaiḥ |
āsyā-svapna-sukhā-jīrṇa-divā-svapnāti-bṛṃhaṇaiḥ

37.18

1.17cv ati-svapna-sukhā-jīrṇa-
pracchardanādya-yogena bhukta-mātra-vasantayoḥ |
pūrvāhṇe pūrva-rātre ca śleṣmā dvandvaṃ tu saṃkarāt

37.19

miśrī-bhāvāt samastānāṃ saṃnipātas tathā punaḥ |
saṃkīrṇā-jīrṇa-viṣama-viruddhādhyaśanādibhiḥ

37.20

vyāpanna-madya-pānīya-śuṣka-śākāma-mūlakaiḥ |
piṇyāka-mṛd-yava-surā-pūti-śuṣka-kṛśāmiṣaiḥ

37.21

doṣa-traya-karais tais tais tathānna-parivartanāt |
ṛtor duṣṭāt puro-vātād grahāveśād viṣād garāt

37.22

1.21bv tathānna-parivartataḥ 1.21bv tathānna-parivṛttitaḥ
duṣṭānnāt parvatāśleṣād grahair janmarkṣa-pīḍanāt |
mithyā-yogāc ca vividhāt pāpānāṃ ca niṣevaṇāt

37.23

1.22av duṣṭāmāt parvatāśleṣād
strīṇāṃ prasava-vaiṣamyāt tathā mithyopacārataḥ |
prati-rogam iti kruddhā rogādhiṣṭhāna-gāminīḥ

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc