Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 25

25.1

mālatī-mallikā-puṣpair baddhākṣo nivasen niśām || 21ū̆ab ||
24.21ū̆bv baddhākṣo nivasen niśi
sarvātmanā netra-balāya yatnaṃ kurvīta nasyāñjana-tarpaṇādyaiḥ |
dṛṣṭiś ca naṣṭā vividhaṃ jagac ca tamo-mayaṃ jāyata eka-rūpam || 22ū̆ ||
Sūtrasthāna
nānā-vidhānāṃ śalyānāṃ nānā-deśa-prabodhinām |
āhartum abhyupāyo yas tad yantraṃ yac ca darśane

25.2

25.1bv nānā-deśa-vibādhinām
arśo-bhagandarādīnāṃ śastra-kṣārāgni-yojane |
śeṣāṅga-parirakṣāyāṃ tathā vasty-ādi-karmaṇi

25.3

ghaṭikālābu-śṛṅgaṃ ca jāmbavauṣṭhādikāni ca |
aneka-rūpa-kāryāṇi yantrāṇi vividhāny ataḥ

25.4

vikalpya kalpayet buddhyā yathā-sthūlaṃ tu vakṣyate |
tulyāni kaṅka-siṃharkṣa-kākādi-mṛga-pakṣiṇām

25.5

mukhair mukhāni yantrāṇāṃ kuryāt tat-saṃjñakāni ca |
aṣṭā-daśāṅgulāyāmāny āyasāni ca bhūri-śaḥ

25.6

masūrākāra-pary-antaiḥ kaṇṭhe baddhāni kīlakaiḥ |
vidyāt svastika-yantrāṇi mūle 'ṅkuśa-natāni ca

25.7

25.6dv mūle 'ṅkuśa-nibhāni ca
tair dṛḍhair asthi-saṃlagna-śalyāharaṇam iṣyate |
kīla-baddha-vimuktāgrau saṃdaṃśau ṣo-ḍaśāṅgulau

25.8

tvak-sirā-snāyu-piśita-lagna-śalyāpakarṣaṇau |
ṣaḍ-aṅgulo 'nyo haraṇe sūkṣma-śalyopa-pakṣmaṇām

25.9

mucuṇḍī sūkṣma-dantarjur mūle rucaka-bhūṣaṇā |
gambhīra-vraṇa-māṃsānām armaṇaḥ śeṣitasya ca

25.10

25.9av mucuṭī sūkṣma-dantarjur
dve dvā-daśāṅgule matsya-tāla-vat dvy-eka-tālake |
tāla-yantre smṛte karṇa-nāḍī-śalyāpahāriṇī

25.11

25.10bv -tālu-vat dvy-eka-tāluke 25.10cv tālu-yantre smṛte karṇa-
25.10dv -nāḍī-śalyāpahāraṇe 25.10dv -nāḍī-śalyāpakarṣaṇī
nāḍī-yantrāṇi suṣirāṇy ekāneka-mukhāni ca |
sroto-gatānāṃ śalyānām āmayānāṃ ca darśane

25.12

25.11bv ekāneka-mukhāni tu
kriyāṇāṃ su-kara-tvāya kuryād ācūṣaṇāya ca |
tad-vistāra-parīṇāha-dairghyaṃ sroto-'nurodhataḥ

25.13

daśāṅgulārdha-nāhāntaḥ-kaṇṭha-śalyāvalokinī |
nāḍī pañca-mukha-cchidrā catuṣ-karṇasya saṃgrahe

25.14

25.13bv -kaṇṭha-śalyāvalokane
vāraṅgasya dvi-karṇasya tri-cchidrā tat-pramāṇataḥ |
vāraṅga-karṇa-saṃsthānānāha-dairghyānurodhataḥ

25.15

nāḍīr evaṃ-vidhāś cānyā draṣṭuṃ śalyāni kārayet |
padma-karṇikayā mūrdhni sadṛśī dvā-daśāṅgulā

25.16

caturtha-suṣirā nāḍī śalya-nirghātinī matā |
arśasāṃ go-stanākāraṃ yantrakaṃ catur-aṅgulam

25.17

nāhe pañcāṅgulaṃ puṃsāṃ pramadānāṃ ṣaḍ-aṅgulam |
dvi-cchidraṃ darśane vyādher eka-cchidraṃ tu karmaṇi

25.18

madhye 'sya try-aṅgulaṃ chidram aṅguṣṭhodara-vistṛtam |
ardhāṅgulocchritodvṛtta-karṇikaṃ ca tad-ūrdhvataḥ

25.19

25.18dv -karṇikaṃ tu tad-ūrdhvataḥ
śamy-ākhyaṃ tādṛg a-cchidraṃ yantram arśaḥ-prapīḍanam |
sarva-thāpanayed oṣṭhaṃ chidrād ūrdhvaṃ bhagandare

25.20

ghrāṇārbudārśasām eka-cchidrā nāḍy-aṅgula-dvayā |
pradeśinī-parīṇāhā syād bhagandara-yantra-vat

25.21

aṅgulī-trāṇakaṃ dāntaṃ vārkṣaṃ vā catur-aṅgulam |
dvi-cchidraṃ go-stanākāraṃ tad-vaktra-vivṛtau sukham

25.22

yoni-vraṇekṣaṇaṃ madhye suṣiraṃ ṣo-ḍaśāṅgulam |
mudrā-baddhaṃ catur-bhittam ambho-ja-mukulānanam

25.23

25.22cv mudrā-baddhaṃ catur-bhinnam 25.22cv mudrā-baddhaṃ catuṣ-koṇam
catuḥ-śalākam ākrāntaṃ mūle tad vikasen mukhe |
yantre nāḍī-vraṇābhyaṅga-kṣālanāya ṣaḍ-aṅgule

25.24

vasti-yantrākṛtī mūle mukhe 'ṅguṣṭha-kalāya-khe |
agrato '-karṇike mūle nibaddha-mṛdu-carmaṇī

25.25

dvi-dvārā nalikā piccha-nalikā vodakodare |
dhūma-vasty-ādi-yantrāṇi nirdiṣṭāni yathā-yatham

25.26

try-aṅgulāsyaṃ bhavec chṛṅgaṃ cūṣaṇe 'ṣṭā-daśāṅgulam |
agre siddhārthaka-cchidraṃ su-naddhaṃ cūcukākṛti

25.27

syād dvā-daśāṅgulo 'lābur nāhe tv aṣṭā-daśāṅgulaḥ |
catus-try-aṅgula-vṛttāsyo dīpto 'ntaḥ śleṣma-rakta-hṛt

25.28

tad-vad ghaṭī hitā gulma-vilayonnamane ca sā |
śalākākhyāni yantrāṇi nānā-karmākṛtīni ca

25.29

25.28dv nānā-karmākṛtīni tu
yathā-yoga-pramāṇāni teṣām eṣaṇa-karmaṇī |
ubhe gaṇḍū-pada-mukhe srotobhyaḥ śalya-hāriṇī

25.30

25.29bv teṣām eṣaṇa-karmaṇi
masūra-dala-vaktre dve syātām aṣṭa-navāṅgule |
śaṅkavaḥ ṣaḍ ubhau teṣāṃ ṣo-ḍaśa-dvā-daśāṅgulau

25.31

vyūhane 'hi-phaṇā-vaktrau dvau daśa-dvā-daśāṅgulau |
cālane śara-puṅkhāsyāv āhārye baḍiśākṛtī

25.32

nato 'gre śaṅkunā tulyo garbha-śaṅkur iti smṛtaḥ |
aṣṭāṅgulāyatas tena mūḍha-garbhaṃ haret striyāḥ

25.33

aśmary-āharaṇaṃ sarpa-phaṇā-vad vakram agrataḥ |
śara-puṅkha-mukhaṃ danta-pātanaṃ catur-aṅgulam

25.34

25.33av aśmary-āharaṇe sarpa- 25.33bv -phaṇā-vad vaktram agrataḥ
kārpāsa-vihitoṣṇīṣāḥ śalākāḥ ṣaṭ pramārjane |
pāyāv āsanna-dūrārthe dve daśa-dvā-daśāṅgule

25.35

dve ṣaṭ-saptāṅgule ghrāṇe dve karṇe 'ṣṭa-navāṅgule |
karṇa-śodhanam aśvattha-pattra-prāntaṃ sruvānanam

25.36

śalākā-jāmbavauṣṭhānāṃ kṣāre 'gnau ca pṛthak trayam |
yuñjyāt sthūlāṇu-dīrghāṇāṃ śalākām antra-vardhmani

25.37

madhyordhva-vṛtta-daṇḍāṃ ca mūle cārdhendu-saṃnibhām |
kolāsthi-dala-tulyāsyā nāsārśo-'rbuda-dāha-kṛt

25.38

aṣṭāṅgulā nimna-mukhās tisraḥ kṣārauṣadha-krame |
kanīnī-madhyamānāmī-nakha-māna-samair mukhaiḥ

25.39

25.38cv kaniṣṭhā-madhyamānāmī-
svaṃ svam uktāni yantrāṇi meḍhra-śuddhy-añjanādiṣu |
anu-yantrāṇy ayas-kānta-rajjū-vastrāśma-mudgarāḥ

25.40

25.39cv aṇu-yantrāṇy ayas-kānta-
vadhrāntra-jihvā-vālāś ca śākhā-nakha-mukha-dvi-jāḥ |
kālaḥ pākaḥ karaḥ pādo bhayaṃ harṣaś ca tat-kriyāḥ

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc