Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 25
mālatī-mallikā-puṣpair baddhākṣo nivasen niśām || 21ū̆ab ||
24.21ū̆bv baddhākṣo nivasen niśi
sarvātmanā netra-balāya yatnaṃ kurvīta nasyāñjana-tarpaṇādyaiḥ |
dṛṣṭiś ca naṣṭā vividhaṃ jagac ca tamo-mayaṃ jāyata eka-rūpam || 22ū̆ ||
Sūtrasthāna
nānā-vidhānāṃ śalyānāṃ nānā-deśa-prabodhinām |
āhartum abhyupāyo yas tad yantraṃ yac ca darśane
25.1bv nānā-deśa-vibādhinām
arśo-bhagandarādīnāṃ śastra-kṣārāgni-yojane |
śeṣāṅga-parirakṣāyāṃ tathā vasty-ādi-karmaṇi
ghaṭikālābu-śṛṅgaṃ ca jāmbavauṣṭhādikāni ca |
aneka-rūpa-kāryāṇi yantrāṇi vividhāny ataḥ
vikalpya kalpayet buddhyā yathā-sthūlaṃ tu vakṣyate |
tulyāni kaṅka-siṃharkṣa-kākādi-mṛga-pakṣiṇām
mukhair mukhāni yantrāṇāṃ kuryāt tat-saṃjñakāni ca |
aṣṭā-daśāṅgulāyāmāny āyasāni ca bhūri-śaḥ
masūrākāra-pary-antaiḥ kaṇṭhe baddhāni kīlakaiḥ |
vidyāt svastika-yantrāṇi mūle 'ṅkuśa-natāni ca
25.6dv mūle 'ṅkuśa-nibhāni ca
tair dṛḍhair asthi-saṃlagna-śalyāharaṇam iṣyate |
kīla-baddha-vimuktāgrau saṃdaṃśau ṣo-ḍaśāṅgulau
tvak-sirā-snāyu-piśita-lagna-śalyāpakarṣaṇau |
ṣaḍ-aṅgulo 'nyo haraṇe sūkṣma-śalyopa-pakṣmaṇām
mucuṇḍī sūkṣma-dantarjur mūle rucaka-bhūṣaṇā |
gambhīra-vraṇa-māṃsānām armaṇaḥ śeṣitasya ca
25.9av mucuṭī sūkṣma-dantarjur
dve dvā-daśāṅgule matsya-tāla-vat dvy-eka-tālake |
tāla-yantre smṛte karṇa-nāḍī-śalyāpahāriṇī
25.10bv -tālu-vat dvy-eka-tāluke 25.10cv tālu-yantre smṛte karṇa-
25.10dv -nāḍī-śalyāpahāraṇe 25.10dv -nāḍī-śalyāpakarṣaṇī
nāḍī-yantrāṇi suṣirāṇy ekāneka-mukhāni ca |
sroto-gatānāṃ śalyānām āmayānāṃ ca darśane
25.11bv ekāneka-mukhāni tu
kriyāṇāṃ su-kara-tvāya kuryād ācūṣaṇāya ca |
tad-vistāra-parīṇāha-dairghyaṃ sroto-'nurodhataḥ
daśāṅgulārdha-nāhāntaḥ-kaṇṭha-śalyāvalokinī |
nāḍī pañca-mukha-cchidrā catuṣ-karṇasya saṃgrahe
25.13bv -kaṇṭha-śalyāvalokane
vāraṅgasya dvi-karṇasya tri-cchidrā tat-pramāṇataḥ |
vāraṅga-karṇa-saṃsthānānāha-dairghyānurodhataḥ
nāḍīr evaṃ-vidhāś cānyā draṣṭuṃ śalyāni kārayet |
padma-karṇikayā mūrdhni sadṛśī dvā-daśāṅgulā
caturtha-suṣirā nāḍī śalya-nirghātinī matā |
arśasāṃ go-stanākāraṃ yantrakaṃ catur-aṅgulam
nāhe pañcāṅgulaṃ puṃsāṃ pramadānāṃ ṣaḍ-aṅgulam |
dvi-cchidraṃ darśane vyādher eka-cchidraṃ tu karmaṇi
madhye 'sya try-aṅgulaṃ chidram aṅguṣṭhodara-vistṛtam |
ardhāṅgulocchritodvṛtta-karṇikaṃ ca tad-ūrdhvataḥ
25.18dv -karṇikaṃ tu tad-ūrdhvataḥ
śamy-ākhyaṃ tādṛg a-cchidraṃ yantram arśaḥ-prapīḍanam |
sarva-thāpanayed oṣṭhaṃ chidrād ūrdhvaṃ bhagandare
ghrāṇārbudārśasām eka-cchidrā nāḍy-aṅgula-dvayā |
pradeśinī-parīṇāhā syād bhagandara-yantra-vat
aṅgulī-trāṇakaṃ dāntaṃ vārkṣaṃ vā catur-aṅgulam |
dvi-cchidraṃ go-stanākāraṃ tad-vaktra-vivṛtau sukham
yoni-vraṇekṣaṇaṃ madhye suṣiraṃ ṣo-ḍaśāṅgulam |
mudrā-baddhaṃ catur-bhittam ambho-ja-mukulānanam
25.22cv mudrā-baddhaṃ catur-bhinnam 25.22cv mudrā-baddhaṃ catuṣ-koṇam
catuḥ-śalākam ākrāntaṃ mūle tad vikasen mukhe |
yantre nāḍī-vraṇābhyaṅga-kṣālanāya ṣaḍ-aṅgule
vasti-yantrākṛtī mūle mukhe 'ṅguṣṭha-kalāya-khe |
agrato '-karṇike mūle nibaddha-mṛdu-carmaṇī
dvi-dvārā nalikā piccha-nalikā vodakodare |
dhūma-vasty-ādi-yantrāṇi nirdiṣṭāni yathā-yatham
try-aṅgulāsyaṃ bhavec chṛṅgaṃ cūṣaṇe 'ṣṭā-daśāṅgulam |
agre siddhārthaka-cchidraṃ su-naddhaṃ cūcukākṛti
syād dvā-daśāṅgulo 'lābur nāhe tv aṣṭā-daśāṅgulaḥ |
catus-try-aṅgula-vṛttāsyo dīpto 'ntaḥ śleṣma-rakta-hṛt
tad-vad ghaṭī hitā gulma-vilayonnamane ca sā |
śalākākhyāni yantrāṇi nānā-karmākṛtīni ca
25.28dv nānā-karmākṛtīni tu
yathā-yoga-pramāṇāni teṣām eṣaṇa-karmaṇī |
ubhe gaṇḍū-pada-mukhe srotobhyaḥ śalya-hāriṇī
25.29bv teṣām eṣaṇa-karmaṇi
masūra-dala-vaktre dve syātām aṣṭa-navāṅgule |
śaṅkavaḥ ṣaḍ ubhau teṣāṃ ṣo-ḍaśa-dvā-daśāṅgulau
vyūhane 'hi-phaṇā-vaktrau dvau daśa-dvā-daśāṅgulau |
cālane śara-puṅkhāsyāv āhārye baḍiśākṛtī
nato 'gre śaṅkunā tulyo garbha-śaṅkur iti smṛtaḥ |
aṣṭāṅgulāyatas tena mūḍha-garbhaṃ haret striyāḥ
aśmary-āharaṇaṃ sarpa-phaṇā-vad vakram agrataḥ |
śara-puṅkha-mukhaṃ danta-pātanaṃ catur-aṅgulam
25.33av aśmary-āharaṇe sarpa- 25.33bv -phaṇā-vad vaktram agrataḥ
kārpāsa-vihitoṣṇīṣāḥ śalākāḥ ṣaṭ pramārjane |
pāyāv āsanna-dūrārthe dve daśa-dvā-daśāṅgule
dve ṣaṭ-saptāṅgule ghrāṇe dve karṇe 'ṣṭa-navāṅgule |
karṇa-śodhanam aśvattha-pattra-prāntaṃ sruvānanam
śalākā-jāmbavauṣṭhānāṃ kṣāre 'gnau ca pṛthak trayam |
yuñjyāt sthūlāṇu-dīrghāṇāṃ śalākām antra-vardhmani
madhyordhva-vṛtta-daṇḍāṃ ca mūle cārdhendu-saṃnibhām |
kolāsthi-dala-tulyāsyā nāsārśo-'rbuda-dāha-kṛt
aṣṭāṅgulā nimna-mukhās tisraḥ kṣārauṣadha-krame |
kanīnī-madhyamānāmī-nakha-māna-samair mukhaiḥ
25.38cv kaniṣṭhā-madhyamānāmī-
svaṃ svam uktāni yantrāṇi meḍhra-śuddhy-añjanādiṣu |
anu-yantrāṇy ayas-kānta-rajjū-vastrāśma-mudgarāḥ
25.39cv aṇu-yantrāṇy ayas-kānta-
vadhrāntra-jihvā-vālāś ca śākhā-nakha-mukha-dvi-jāḥ |
kālaḥ pākaḥ karaḥ pādo bhayaṃ harṣaś ca tat-kriyāḥ
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0