Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 24
23.30av vartma-prāptāñjanād doṣo 23.30bv rogān kuryāt tato 'nya-thā
tīkṣṇāñjanābhitapte tu cūrṇaṃ pratyañjanaṃ himam || 30ū̆ab ||
23.30ū̆av tīkṣṇāñjanāti-tapte tu 23.30ū̆av tīkṣṇāñjanāti-yoge tu 23.30ū̆bv
cūrṇaṃ pratyañjanaṃ hitam
Sūtrasthāna
nayane tāmyati stabdhe śuṣke rūkṣe 'bhighātite |
vāta-pittāture jihme śīrṇa-pakṣmāvilekṣaṇe
kṛcchronmīla-sirā-harṣa-sirotpāta-tamo-'rjunaiḥ |
syanda-manthānyato-vāta-vāta-paryāya-śukrakaiḥ
āture śānta-rāgāśru-śūla-saṃrambha-dūṣike |
nivāte tarpaṇaṃ yojyaṃ śuddhayor mūrdha-kāyayoḥ
kāle sādhāraṇe prātaḥ sāyaṃ vottāna-śāyinaḥ |
yava-māṣa-mayīṃ pālīṃ netra-kośād bahiḥ samām
24.4bv sāyaṃ cottāna-śāyinaḥ
dvy-aṅguloccāṃ dṛḍhāṃ kṛtvā yathā-svaṃ siddham āvapet |
sarpir nimīlite netre taptāmbu-pravilāyitam
24.5dv taptāmbu-pravilāpitam
naktāndhya-vāta-timira-kṛcchra-bodhādike vasām |
ā-pakṣmāgrād athonmeṣaṃ śanakais tasya kurvataḥ
mātrā vigaṇayet tatra vartma-saṃdhi-sitāsite |
dṛṣṭau ca krama-śo vyādhau śataṃ trīṇi ca pañca ca
24.7av mātrāṃ vigaṇayet tatra
śatāni sapta cāṣṭau ca daśa manthe daśānile |
pitte ṣaṭ svastha-vṛtte ca balāse pañca dhārayet
24.8bv daśa manthe 'nile daśa
kṛtvāpāṅge tato dvāraṃ snehaṃ pātre nigālayet |
pibec ca dhūmaṃ nekṣeta vyoma rūpaṃ ca bhāsvaram
24.9dv vyoma rūpaṃ ca bhās-karam
itthaṃ prati-dinaṃ vāyau pitte tv ekāntaraṃ kaphe |
svasthe tu dvy-antaraṃ dadyād ā-tṛpter iti yojayet
prakāśa-kṣama-tā svāsthyaṃ viśadaṃ laghu locanam |
tṛpte viparyayo '-tṛpte 'ti-tṛpte śleṣma-jā rujaḥ
24.11dv tṛpte 'ti śleṣma-jā rujaḥ
sneha-pītā tanur iva klāntā dṛṣṭir hi sīdati |
tarpaṇān-antaraṃ tasmād dṛg-balādhāna-kāriṇam
puṭa-pākaṃ prayuñjīta pūrvokteṣv eva yakṣmasu |
sa vāte snehanaḥ śleṣma-sahite lekhano hitaḥ
24.13bv pūrvokteṣv eṣu yakṣmasu 24.13bv pūrvokteṣu ca yakṣmasu
dṛg-daurbalye 'nile pitte rakte svasthe prasādanaḥ |
bhū-śaya-prasahānūpa-medo-majja-vasāmiṣaiḥ
snehanaṃ payasā piṣṭair jīvanīyaiś ca kalpayet |
mṛga-pakṣi-yakṛn-māṃsa-muktāyas-tāmra-saindhavaiḥ
sroto-ja-śaṅkha-phenālair lekhanaṃ mastu-kalkitaiḥ |
mṛga-pakṣi-yakṛn-majja-vasāntra-hṛdayāmiṣaiḥ
madhuraiḥ sa-ghṛtaiḥ stanya-kṣīra-piṣṭaiḥ prasādanam |
bilva-mātraṃ pṛthak piṇḍaṃ māṃsa-bheṣaja-kalkayoḥ
urubūka-vaṭāmbho-ja-pattraiḥ snehādiṣu kramāt |
veṣṭayitvā mṛdā liptaṃ dhava-dhanvana-go-mayaiḥ
24.18bv -pattraiḥ snigdhādiṣu kramāt
pacet pradīptair agny-ābhaṃ pakvaṃ niṣpīḍya tad-rasam |
netre tarpaṇa-vad yuñjyāt śataṃ dve trīṇi dhārayet
lekhana-snehanāntyeṣu koṣṇau pūrvau himo 'paraḥ |
dhūma-po 'nte tayor eva yogās tatra ca tṛpti-vat
tarpaṇaṃ puṭa-pākaṃ ca nasyān-arhe na yojayet |
yāvanty ahāni yuñjīta dvis tato hita-bhāg bhavet
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0