Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 26

26.1

25.40av vadhry-antra-jihvā-vālāś ca 25.40av vardhrāntra-jihvā-vālāś ca 25.40bv
-śākhā-nakha-mukha-dvi-jāḥ
upāya-vit pravibhajed ālocya nipuṇaṃ dhiyā || 40ū̆ab ||
nirghātanonmathana-pūraṇa-mārga-śuddhi-saṃvyūhanāharaṇa-bandhana-pīḍanāni |
ācūṣaṇonnamana-nāmana-cāla-bhaṅga-vyāvartanarju-karaṇāni ca yantra-karma || 41ū̆ ||
vivartate sādhv avagāhate ca grāhyaṃ gṛhītvoddharate ca yasmāt |
yantreṣv ataḥ kaṅka-mukhaṃ pradhānaṃ sthāneṣu sarveṣv adhikāri yac ca || 42ū̆ ||
25.42ū̆av nivartate sādhv avagāhate ca 25.42ū̆dv sthāneṣu sarveṣv a-vikāri yac
ca
Sūtrasthāna
ṣaḍ-viṃśatiḥ su-karmārair ghaṭitāni yathā-vidhi |
śastrāṇi roma-vāhīni bāhulyenāṅgulāni ṣaṭ

26.2

su-rūpāṇi su-dhārāṇi su-grahāṇi ca kārayet |
a-karālāni su-dhmāta-su-tīkṣṇāv artite 'yasi

26.3

samāhita-mukhāgrāṇi nīlāmbho-ja-cchavīni ca |
nāmānugata-rūpāṇi sadā saṃnihitāni ca

26.4

svonmānārdha-caturthāṃśa-phalāny ekaika-śo 'pi ca |
prāyo dvi-trāṇi yuñjīta tāni sthāna-viśeṣataḥ

26.5

26.4av sva-mānārdha-caturthāṃśa-
maṇḍalāgraṃ vṛddhi-pattram utpalādhy-ardha-dhārake |
sarpaiṣaṇyau vetasākhyaṃ śarāry-āsya-tri-kūrcake || 4+(1) ||
kuśāsyaṃ sāṭa-vadanam antar-vaktrārdha-candrake |
vrīhi-mukhaṃ kuṭhārī ca śalākāṅguli-śastrake || 4+(2) ||
26.4+(2)av kuśāsyā sāṭa-vadanā 26.4+(2)bv antar-vaktrārdha-candrakam
26.4+(2)bv channa-vaktrārdha-candrake 26.4+(2)bv
channa-vaktrārdha-candrakam
baḍiśaṃ kara-pattrākhyaṃ kartarī nakha-śastrakam |
danta-lekhanakaṃ sūcyaḥ kūrco nāma khajāhvayam || 4+(3) ||
ārā catur-vidhākārā tathā syāt karṇa-vedhanī || 4+(4)ab ||
26.4+(4)bv tathā syāt karṇa-vedhanam
maṇḍalāgraṃ phale teṣāṃ tarjany-antar-nakhākṛti |
lekhane chedane yojyaṃ pothakī-śuṇḍikādiṣu

26.6

26.5av maṇḍalāgraṃ phalaṃ teṣāṃ
vṛddhi-pattraṃ kṣurākāraṃ cheda-bhedana-pāṭane |
ṛjv-agram unnate śophe gambhīre ca tad anya-thā

26.7

26.6dv gambhīre tu tato 'nya-thā
natāgraṃ pṛṣṭhato dīrgha-hrasva-vaktraṃ yathāśrayam |
utpalādhy-ardha-dhārākhye bhedane chedane tathā

26.8

26.7bv -hrasva-vaktraṃ yathāśayam 26.7bv -hrasva-vaktraṃ yathā-kramam
26.7bv -hrasva-vaktraṃ yathā-yatham 26.7bv -hrasva-vaktre yathā-yatham
sarpāsyaṃ ghrāṇa-karṇārśaś-chedane 'rdhāṅgulaṃ phale |
gater anveṣaṇe ślakṣṇā gaṇḍū-pada-mukhaiṣaṇī

26.9

bhedanārthe 'parā sūcī-mukhā mūla-niviṣṭa-khā |
vetasaṃ vyadhane srāvye śarāry-āsya-tri-kūrcake

26.10

kuśāṭā-vadane srāvye dvy-aṅgulaṃ syāt tayoḥ phalam |
tad-vad antar-mukhaṃ tasya phalam adhy-ardham aṅgulam

26.11

26.10ac kuśāṭā vadane srāvye
ardha-candrānanaṃ caitat tathādhy-ardhāṅgulaṃ phale |
vrīhi-vaktraṃ prayojya ca tat sirodarayor vyadhe

26.12

pṛthuḥ kuṭhārī go-danta-sadṛśārdhāṅgulānanā |
tayordhva-daṇḍayā vidhyed upary asthnāṃ sthitāṃ sirām

26.13

tāmrī śalākā dvi-mukhī mukhe kurubakākṛtiḥ |
liṅga-nāśaṃ tayā vidhyet kuryād aṅguli-śastrakam

26.14

26.13av tāmrī śalākā dvi-mukhā
mudrikā-nirgata-mukhaṃ phale tv ardhāṅgulāyatam |
yogato vṛddhi-pattreṇa maṇḍalāgreṇa vā samam

26.15

tat pradeśiny-agra-parva-pramāṇārpaṇa-mudrikam |
sūtra-baddhaṃ gala-sroto-roga-cchedana-bhedane

26.16

26.15bv -pramāṇārpita-mudrikam
grahaṇe śuṇḍikārmāder baḍiśaṃ su-natānanam |
chede 'sthnāṃ karapattraṃ tu khara-dhāraṃ daśāṅgulam

26.17

26.16bv baḍiśaḥ su-natānanaḥ
vistāre dvy-aṅgulaṃ sūkṣma-dantaṃ su-tsaru-bandhanam |
snāyu-sūtra-kaca-cchede kartarī kartarī-nibhā

26.18

vakrarju-dhāraṃ dvi-mukhaṃ nakha-śastraṃ navāṅgulam |
sūkṣma-śalyoddhṛti-ccheda-bheda-pracchāna-lekhane

26.19

26.18dv -bheda-pracchanna-lekhane
eka-dhāraṃ catuṣ-koṇaṃ prabaddhākṛti caikataḥ |
danta-lekhanakaṃ tena śodhayed danta-śarkarām

26.20

26.19bv pravṛddhākṛti caikataḥ
vṛttā gūḍha-dṛḍhāḥ pāśe tisraḥ sūcyo 'tra sīvane |
māṃsalānāṃ pradeśānāṃ try-aśrā try-aṅgulam āyatā

26.21

alpa-māṃsāsthi-saṃdhi-stha-vraṇānāṃ dvy-aṅgulāyatā |
vrīhi-vaktrā dhanur-vakrā pakvāmāśaya-marmasu

26.22

sā sārdha-dvy-aṅgulā sarva-vṛttās tāś catur-aṅgulāḥ |
kūrco vṛttaika-pīṭha-sthāḥ saptāṣṭau vā su-bandhanāḥ

26.23

26.22av sā sārdha-dvy-aṅgulā sarvā 26.22bv vṛttās tāś catur-aṅgulāḥ
sa yojyo nīlikā-vyaṅga-keśa-śāteṣu kuṭṭane |
ardhāṅgula-mukhair vṛttair aṣṭābhiḥ kaṇṭakaiḥ khajaḥ

26.24

26.23bv -keśa-śātana-kuṭṭane
pāṇibhyāṃ mathyamānena ghrāṇāt tena hared asṛk |
vyadhanaṃ karṇa-pālīnāṃ yūthikā-mukulānanam

26.25

26.24cv vyadhane karṇa-pālīnāṃ 26.24dv yūthikā-mukulānanā
ārārdhāṅgula-vṛttāsyā tat-praveśā tathordhvataḥ |
catur-aśrā tayā vidhyec chophaṃ pakvāma-saṃśaye

26.26

karṇa-pālīṃ ca bahalāṃ bahalāyāś ca śasyate |
sūcī tri-bhāga-suṣirā try-aṅgulā karṇa-vedhanī

26.27

26.26bv tasyā eva ca śasyate
jalaukaḥ-kṣāra-dahana-kācopala-nakhādayaḥ |
a-lauhāny anu-śastrāṇi tāny evaṃ ca vikalpayet

26.28

aparāṇy api yantrādīny upayogaṃ ca yaugikam |
utpāṭya-pāṭya-sīvyaiṣya-lekhya-pracchāna-kuṭṭanam

26.29

26.28cv utpāṭya-pāṭya-sevyaiṣya- 26.28dv -lekhya-pracchanna-kuṭṭanam
chedyaṃ bhedyaṃ vyadho mantho graho dāhaś ca tat-kriyāḥ |
kuṇṭha-khaṇḍa-tanu-sthūla-hrasva-dīrgha-tva-vakra-tāḥ

26.30

śastrāṇāṃ khara-dhāra-tvam aṣṭau doṣāḥ prakīrtitāḥ |
cheda-bhedana-lekhyārthaṃ śastraṃ vṛnta-phalāntare

26.31

tarjanī-madhyamāṅguṣṭhair gṛhṇīyāt su-samāhitaḥ |
visrāvaṇāni vṛntāgre tarjany-aṅguṣṭhakena ca

26.32

tala-pracchanna-vṛntāgraṃ grāhyaṃ vrīhi-mukhaṃ mukhe |
mūleṣv āharaṇārthāni kriyā-saukaryato 'param

26.33

26.32cv mūleṣv āharaṇārthe tu 26.32cv mūleṣv āharaṇārtheṣu
syān navāṅgula-vistāraḥ su-ghano dvā-daśāṅgulaḥ |
kṣauma-pattrorṇa-kauśeya-dukūla-mṛdu-carma-jaḥ

26.34

vinyasta-pāśaḥ su-syūtaḥ sāntarorṇā-stha-śastrakaḥ |
śalākā-pihitāsyaś ca śastra-kośaḥ su-saṃcayaḥ

26.35

jalaukasas tu sukhināṃ rakta-srāvāya yojayet |
duṣṭāmbu-matsya-bhekāhi-śava-kotha-malodbhavāḥ

26.36

26.35cv duṣṭāmbu-matsya-bhekādi-
raktāḥ śvetā bhṛśaṃ kṛṣṇāś capalāḥ sthūla-picchilāḥ |
indrāyudha-vicitrordhva-rājayo romaśāś ca tāḥ

26.37

sa-viṣā varjayet tābhiḥ kaṇḍū-pāka-jvara-bhramāḥ |
viṣa-pittāsra-nut kāryaṃ tatra śuddhāmbu-jāḥ punaḥ

26.38

26.37cv viṣa-pittāsra-jit kāryaṃ 26.37dv tatra śuddhāmbu-saṃbhavāḥ
nir-viṣāḥ śaivala-śyāvā vṛttā nīlordhva-rājayaḥ |
kaṣāya-pṛṣṭhās tanv-aṅgyaḥ kiñ-cit-pītodarāś ca yāḥ

26.39

tā apy a-samyag-vamanāt pratataṃ ca nipātanāt |
sīdantiḥ salilaṃ prāpya rakta-mattā iti tyajet

26.40

26.39cv sīdanti salilaṃ prāpya
athetarā niśā-kalka-yukte 'mbhasi pariplutāḥ |
avanti-some takre vā punaś cāśvāsitā jale

26.41

26.40cv kāñjike kālaśeye vā
lāgayed ghṛta-mṛt-stanya-rakta-śastra-nipātanaiḥ |
pibantīr unnata-skandhāś chādayen mṛdu-vāsasā

26.42

26.41av lāgayet pala-mṛt-stanya-
saṃpṛktād duṣṭa-śuddhāsrāj jalaukā duṣṭa-śoṇitam |
ādatte prathamaṃ haṃsaḥ kṣīraṃ kṣīrodakād iva

26.43

26.42av saṃsṛṣṭād duṣṭa-śuddhāsrāj
gulmārśo-vidradhīn kuṣṭha-vāta-rakta-galāmayān |
netra-rug-viṣa-vīsarpān śamayanti jalaukasaḥ || 42+(1) ||
daṃśasya tode kaṇḍvāṃ vā mokṣayed vāmayec ca tām |
paṭu-tailākta-vadanāṃ ślakṣṇa-kaṇḍana-rūṣitām

26.44

26.43bv mokṣayed vāmayec ca tāḥ 26.43cv paṭu-tailākta-vadanāḥ 26.43dv
ślakṣṇa-kaṇḍana-rūkṣitām
26.43dv ślakṣṇa-kaṇḍana-rūṣitāḥ 26.43dv ślakṣṇa-kaṇḍana-rūkṣitāḥ
rakṣan rakta-madād bhūyaḥ saptāhaṃ tā na pātayet |
pūrva-vat paṭu-tā dārḍhyaṃ samyag-vānte jalaukasām

26.45

klamo 'ti-yogān mṛtyur vā dur-vānte stabdha-tā madaḥ |
anya-trānya-tra tāḥ sthāpyā ghaṭe mṛtsnāmbu-garbhiṇi

26.46

lālādi-kotha-nāśārthaṃ sa-viṣāḥ syus tad-anvayāt |
a-śuddhau srāvayed daṃśān haridrā-guḍa-mākṣikaiḥ

26.47

śata-dhautājya-picavas tato lepāś ca śītalāḥ |
duṣṭa-raktāpagamanāt sadyo rāga-rujāṃ śamaḥ

26.48

a-śuddhaṃ calitaṃ sthānāt sthitaṃ raktaṃ vraṇāśaye |
vy-amlī-bhavet paryuṣitaṃ tasmāt tat srāvayet punaḥ

26.49

26.48cv amlī-bhavet paryuṣitaṃ
yuñjyān nālābu-ghaṭikā rakte pittena dūṣite |
tāsām anala-saṃyogād yuñjyāt tu kapha-vāyunā

26.50

26.49dv yuñjyāc ca kapha-vāyunā
kaphena duṣṭaṃ rudhiraṃ na śṛṅgeṇa vinirharet |
skanna-tvād vāta-pittābhyāṃ duṣṭaṃ śṛṅgeṇa nirharet

26.51

26.50bv na śṛṅgeṇāti nirharet 26.50bv na śṛṅgeṇābhinirharet
gātraṃ baddhvopari dṛḍhaṃ rajjvā paṭṭena vā samam |
snāyu-saṃdhy-asthi-marmāṇi tyajan pracchānam ācaret

26.52

adho-deśa pravisṛtaiḥ padair upari-gāmibhiḥ |
na gāḍha-ghana-tiryagbhir na pade padam ācaran

26.53

26.52dv na pade padam ācaret
pracchānenaika-deśa-sthaṃ grathitaṃ jala-janmabhiḥ |
harec chṛṅgādibhiḥ suptam asṛg vyāpi sirā-vyadhaiḥ

26.54

26.53bv granthitaṃ jala-janmabhiḥ
pracchānaṃ piṇḍite vā syād avagāḍhe jalaukasaḥ |
tvak-sthe 'lābu-ghaṭī-śṛṅgaṃ siraiva vyāpake 'sṛji

26.55

vātādi-dhāma vā śṛṅga-jalauko-'lābubhiḥ kramāt |
srutāsṛjaḥ pradehādyaiḥ śītaiḥ syād vāyu-kopataḥ

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc