Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 23

23.1

22.34av kaca-śadana-sita-tva-piñjara-tvaṃ 22.34av
kaca-śadana-sita-tva-piñjara-tva-
22.34av kaca-sadana-sita-tva-piñjara-tva-
Sūtrasthāna
sarveṣām akṣi-rogāṇām ādāv āścyotanaṃ hitam |
ruk-toda-kaṇḍu-gharṣāśru-dāha-rāga-nibarhaṇam

23.2

23.1dv -dāha-roga-nibarhaṇam
uṣṇaṃ vāte kaphe koṣṇaṃ tac chītaṃ rakta-pittayoḥ |
nivāta-sthasya vāmena pāṇinonmīlya locanam

23.3

śuktau pralambayānyena picu-vartyā kanīnike |
daśa dvā-daśa vā bindūn dvy-aṅgulād avasecayet

23.4

tataḥ pramṛjya mṛdunā cailena kapha-vātayoḥ |
anyena koṣṇa-pānīya-plutena svedayen mṛdu

23.5

aty-uṣṇa-tīkṣṇaṃ rug-rāga-dṛṅ-nāśāyākṣi-secanam |
ati-śītaṃ tu kurute nistoda-stambha-vedanāḥ

23.6

kaṣāya-vartma-tāṃ gharṣaṃ kṛcchrād unmeṣaṇaṃ bahu |
vikāra-vṛddhim aty-alpaṃ saṃrambham a-parisrutam

23.7

gatvā saṃdhi-śiro-ghrāṇa-mukha-srotāṃsi bheṣajam |
ūrdhva-gān nayane nyastam apavartayate malān

23.8

23.7av gatvā saṃdhi-sirā-ghrāṇa-
athāñjanaṃ śuddha-tanor netra-mātrāśraye male |
pakva-liṅge 'lpa-śophāti-kaṇḍū-paicchilya-lakṣite

23.9

23.8cv pakva-liṅge 'lpa-śophārti-
manda-gharṣāśru-rāge 'kṣṇi prayojyaṃ ghana-dūṣike |
ārte pitta-kaphāsṛgbhir mārutena viśeṣataḥ

23.10

lekhanaṃ ropaṇaṃ dṛṣṭi-prasādanam iti tri-dhā |
añjanaṃ lekhanaṃ tatra kaṣāyāmla-paṭūṣaṇaiḥ

23.11

ropaṇaṃ tiktakair dravyaiḥ svādu-śītaiḥ prasādanam |
tīkṣṇāñjanābhisaṃtapte nayane tat prasādanam

23.12

prayujyamānaṃ labhate pratyañjana-samāhvayam |
daśāṅgulā tanur madhye śalākā mukulānanā

23.13

praśastā lekhane tāmrī ropaṇe kāla-loha-jā |
aṅgulī ca suvarṇotthā rūpya-jā ca prasādane

23.14

piṇḍo rasa-kriyā cūrṇas tri-dhaivāñjana-kalpanā |
gurau madhye laghau doṣe tāṃ krameṇa prayojayet

23.15

23.14cv guru-madhya-laghau doṣe 23.14dv tāḥ krameṇa prayojayet
piṇḍasya tīkṣṇa-dravyasya mṛdu-dravya-kṛtasya ca |
hareṇu-mātraṃ dvi-guṇaṃ pramāṇaṃ kathayanty api || 14+1 ||
rasa-kriyāyām apy evaṃ viḍaṅga-phala-mātrakam |
śalākāṃ dvi-guṇāṃ tīkṣṇe cūrṇe ca tri-guṇāṃ mṛdau || 14+2 ||
hareṇu-mātrā piṇḍasya vella-mātrā rasa-kriyā |
tīkṣṇasya dvi-guṇaṃ tasya mṛdunaś cūrṇitasya ca

23.16

23.15av piṇḍo hareṇu-mātras tu 23.15av hareṇu-mātraṃ piṇḍasya 23.15av
hareṇu-mātraḥ piṇḍas tu
23.15bv valla-mātrā rasa-kriyā 23.15dv mṛdoś cūrṇāñjanasya ca
dve śalāke tu tīkṣṇasya tisras tad-itarasya ca |
niśi svapne na madhyāhne mlāne noṣṇa-gabhastibhiḥ

23.17

23.16bv tisraḥ syur itarasya ca 23.16cv niśi svapnena madhyāhne 23.16dv
pānānnoṣṇa-gabhastibhiḥ
akṣi-rogāya doṣāḥ syur vardhitotpīḍita-drutāḥ |
prātaḥ sāyaṃ ca tac-chāntyai vy-abhre 'rke 'to 'ñjayet sadā

23.18

vadanty anye tu na divā prayojyaṃ tīkṣṇam añjanam |
vireka-dur-balaṃ cakṣur ādityaṃ prāpya sīdati

23.19

svapnena rātrau kālasya saumya-tvena ca tarpitā |
śīta-sātmyā dṛg āgneyī sthira-tāṃ labhate punaḥ

23.20

aty-udrikte balāse tu lekhanīye 'tha-vā gade |
kāmam ahny api nāty-uṣṇe tīkṣṇam akṣṇi prayojayet

23.21

aśmano janma lohasya tata eva ca tīkṣṇa-tā |
upaghāto 'pi tenaiva tathā netrasya tejasaḥ

23.22

na rātrāv api śīte 'ti netre tīkṣṇāñjanaṃ hitam |
doṣam a-srāvayet stabdhaṃ kaṇḍū-jāḍyādi-kāri tat

23.23

23.22cv doṣam a-srāvayat stabdhaṃ 23.22cv doṣam a-srāvayat stambha-
23.22cv doṣaṃ na srāvayet stambha- 23.22dv -kaṇḍū-jāḍyādi-kāri tat
nāñjayed bhīta-vamita-viriktāśita-vegite |
kruddha-jvarita-tāntākṣi-śiro-ruk-śoka-jāgare

23.24

a-dṛṣṭe 'rke śiraḥ-snāte pītayor dhūma-madyayoḥ |
a-jīrṇe 'gny-arka-saṃtapte divā-supte pipāsite

23.25

23.24dv divā-svapne pipāsite
ati-tīkṣṇa-mṛdu-stoka-bahv-accha-ghana-karkaśam |
aty-artha-śītalaṃ taptam añjanaṃ nāvacārayet

23.26

23.25cv aty-arthaṃ śītalaṃ taptam
athānumīlayan dṛṣṭim antaḥ saṃcārayec chanaiḥ |
añjite vartmanī kiñ-cic cālayec caivam añjanam

23.27

tīkṣṇaṃ vyāpnoti sahasā na conmeṣa-nimeṣaṇam |
niṣpīḍanaṃ ca vartmabhyāṃ kṣālanaṃ vā samācaret

23.28

apetauṣadha-saṃrambhaṃ nirvṛtaṃ nayanaṃ yadā |
vyādhi-doṣartu-yogyābhir adbhiḥ prakṣālayet tadā

23.29

dakṣiṇāṅguṣṭhakenākṣi tato vāmaṃ sa-vāsasā |
ūrdhva-vartmani saṃgṛhya śodhyaṃ vāmena cetarat

23.30

vartma-prāpto 'ñjanād doṣo rogān kuryād ato 'nya-thā |
kaṇḍū-jāḍye 'ñjanaṃ tīkṣṇaṃ dhūmaṃ vā yojayet punaḥ

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc