Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 118
Uttarasthāna
lālanaś capalaḥ putro hasiraś cikkiro 'jiraḥ |
kaṣāya-dantaḥ kulakaḥ kokilaḥ kapilo 'sitaḥ
38.1bv hasiraś cikriro 'janaḥ 38.1bv hasiraś cikkiro 'jaraḥ 38.1bv hasiraś cikilo
'jiraḥ
aruṇaḥ śabaraḥ śvetaḥ kapotaḥ palitonduraḥ |
chucchundaro rasālākhyo daśāṣṭau ceti mūṣikāḥ
38.2bv kapotaḥ palitonduruḥ 38.2cv chucchundaro balāsākhyo 38.2cv
chucchundaro rasālākṣo
38.2dv daśa cāṣṭau ca mūṣikāḥ
śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukra-digdhaiḥ spṛśanti vā |
yad aṅgam aṅgais tatrāsre dūṣite pāṇḍu-tāṃ gate
granthayaḥ śvayathuḥ koṭho maṇḍalāni bhramo '-ruciḥ |
śīta-jvaro 'ti-ruk sādo vepathuḥ parva-bhedanam
38.4av granthayaḥ śvayathuḥ kotho
roma-harṣaḥ srutir mūrchā dīrgha-kālānubandhanam |
śleṣmānubaddha-bahv-ākhu-potaka-cchardanaṃ sa-tṛṭ
38.5cv śleṣmānubandha-bahv-ākhu- 38.5cv śleṣmānuviddha-bahv-ākhu-
38.5dv -potaka-cchardanaṃ sakṛt
vyavāyy ākhu-viṣaṃ kṛcchraṃ bhūyo bhūyaś ca kupyati |
mūrchāṅga-śopha-vaivarṇya-kleda-śabdā-śruti-jvarāḥ
śiro-guru-tvaṃ lālāsṛk-chardiś cā-sādhya-lakṣaṇam |
śūna-vastiṃ vi-varṇauṣṭham ākhv-ābhair granthibhiś citam
chucchundara-sa-gandhaṃ ca varjayed ākhu-dūṣitam |
śunaḥ śleṣmolbaṇā doṣāḥ saṃjñāṃ saṃjñā-vahāśritāḥ
muṣṇantaḥ kurvate kṣobhaṃ dhātūnām ati-dāruṇam |
lālā-vān andha-badhiraḥ sarvataḥ so 'bhidhāvati
srasta-puccha-hanu-skandhaḥ śiro-duḥkhī natānanaḥ |
daṃśas tena vidaṣṭasya suptaṃ kṛṣṇaṃ kṣaraty asṛk
hṛc-chiro-rug-jvara-stambha-tṛṣṇā-mūrchodbhavo 'nu ca |
anenānye 'pi boddhavyā vyālā daṃṣṭrā-prahāriṇaḥ
38.11av hṛc-chiro-rug-jvara-stambhas 38.11av hṛc-chiro-rug jvaraḥ stambhas
38.11bv tṛṣṇā-mūrchodbhavo 'nu ca 38.11bv tṛṣṇā mūrchodbhavo 'nu ca
38.11cv vyāla-daṃṣṭrā-prahāriṇaḥ
śṛgālāśvatarāśvarkṣa-dvīpi-vyāghra-vṛkādayaḥ |
kaṇḍū-nistoda-vaivarṇya-supti-kleda-jvara-bhramāḥ
vidāha-rāga-ruk-pāka-śopha-granthi-vikuñcanam |
daṃśāvadaraṇaṃ sphoṭāḥ karṇikā maṇḍalāni ca
sarva-tra sa-viṣe liṅgaṃ viparītaṃ tu nir-viṣe |
daṣṭo yena tu tac-ceṣṭā-rutaṃ kurvan vinaśyati
paśyaṃs tam eva cā-kasmād ādarśa-salilādiṣu |
yo 'dbhyas trasyed a-daṣṭo 'pi śabda-saṃsparśa-darśanaiḥ
38.15dv śabda-sparśa-nidarśanaiḥ
jala-saṃtrāsa-nāmānaṃ daṣṭaṃ tam api varjayet |
ākhunā daṣṭa-mātrasya daṃśaṃ kāṇḍena dāhayet
darpaṇenātha-vā tīvra-rujā syāt karṇikānya-thā |
dagdhaṃ visrāvayed daṃśaṃ pracchitaṃ ca pralepayet
38.17cv dagdhvā visrāvayed daṃśaṃ 38.17dv pracchinnaṃ ca pralepayet
śirīṣa-rajanī-vakra-kuṅkumāmṛtavallibhiḥ |
agāra-dhūma-mañjiṣṭhā-rajanī-lavaṇottamaiḥ
lepo jayaty ākhu-viṣaṃ karṇikāyāś ca pātanaḥ |
tato 'mlaiḥ kṣālayitvānu toyair anu ca lepayet
38.19dv piṣṭair anu ca lepayet
pālindī-śveta-kaṭabhī-bilva-mūla-guḍūcibhiḥ |
anyaiś ca viṣa-śopha-ghnaiḥ sirāṃ vā mokṣayed drutam
38.20dv sirāṃ vā mocayed drutam
chardanaṃ nīlinī-kvāthaiḥ śukākhyāṅkollayor api |
kośātakyāḥ śukākhyāyāḥ phalaṃ jīmūtakasya ca
38.21cv kośavatyāḥ śukākhyāyāḥ
madanasya ca saṃcūrṇya dadhnā pītvā viṣaṃ vamet |
vacā-madana-jīmūta-kuṣṭhaṃ vā mūtra-peṣitam
pūrva-kalpena pātavyaṃ sarvondura-viṣāpaham |
virecanaṃ trivṛn-nīlī-tri-phalā-kalka iṣyate
38.23cv virecane trivṛn-nīlī-
śiro-virecane sāraḥ śirīṣasya phalāni ca |
añjanaṃ go-maya-raso vyoṣa-sūkṣma-rajo-'nvitaḥ
38.24cv añjane go-maya-raso 38.24dv vyoṣa-sūkṣma-rajo-'nvitaḥ
kapittha-go-maya-raso madhu-mān avalehanam |
taṇḍulīyaka-mūlena siddhaṃ pāne hitaṃ ghṛtam
38.25bv madhu-mān avalehane
dvi-niśā-kaṭabhī-raktā-yaṣṭy-āhvair vāmṛtānvitaiḥ |
āsphota-mūla-siddhaṃ vā pañca-kāpittham eva vā
sindhuvāraṃ nataṃ śigru-bilva-mūlaṃ punarnavā |
vacā-śvadaṃṣṭrā-jīmūtam eṣāṃ kvāthaṃ sa-mākṣikam
38.27av sindhuvāra-nataṃ śigru- 38.27bv -bilva-mūlaṃ punarnavam
pibec chāly-odanaṃ dadhnā bhuñjāno mūṣikārditaḥ |
takreṇa śarapuṅkhāyā bījaṃ saṃcūrṇya vā pibet
aṅkolla-mūla-kalko vā basta-mūtreṇa kalkitaḥ |
pānālepanayor yuktaḥ sarvākhu-viṣa-nāśanaḥ
38.29cv pāna-lepanayor yuktaḥ
kapittha-madhya-tilaka-tilāṅkolla-jaṭāḥ pibet |
gavāṃ mūtreṇa payasā mañjarīṃ tilakasya vā
38.30av kapittha-madhya-tilakaṃ 38.30av kapittha-madhyaṃ tilakaṃ 38.30bv
-tilāṅkolla-jaṭāṃ pibet
38.30bv tilāṅkolla-jaṭāḥ pibet 38.30dv mañjarīs tilakasya vā
atha-vā sairyakān mūlaṃ sa-kṣaudraṃ taṇḍulāmbunā |
kaṭukālābu-vinyastaṃ pītaṃ vāmbu niśoṣitam
38.31dv pibed vāmbu niśoṣitam 38.31dv pibec cāmbu niśoṣitam
sindhuvārasya mūlāni biḍālāsthi viṣaṃ natam |
jala-piṣṭo '-gado hanti nasyādyair ākhu-jaṃ viṣam
sa-śeṣaṃ mūṣika-viṣaṃ prakupyaty abhra-darśane |
yathā-yathaṃ vā kāleṣu doṣāṇāṃ vṛddhi-hetuṣu
38.33ac sa-śeṣaṃ mūṣaka-viṣaṃ
tatra sarve yathāvasthaṃ prayojyāḥ syur upakramāḥ |
yathā-svaṃ ye ca nirdiṣṭās tathā dūṣī-viṣāpahāḥ
daṃśaṃ tv alarka-daṣṭasya dagdham uṣṇena sarpiṣā |
pradihyād a-gadais tais taiḥ purāṇaṃ ca ghṛtaṃ pibet
arka-kṣīra-yutaṃ cāsya yojyam āśu virecanam |
aṅkollottara-mūlāmbu tri-palaṃ sa-haviḥ-palam
38.36ac arka-kṣīra-yutaṃ vāsya
pibet sa-dhattūra-phalāṃ śvetāṃ vāpi punarnavām |
aikadhyaṃ palalaṃ tailaṃ rūpikāyāḥ payo guḍaḥ
38.37bv śvetāṃ cāpi punarnavām 38.37dv rūyikāyāḥ payo guḍaḥ 38.37dv
rūṣikāyāḥ payo guḍaḥ
bhinatti viṣam ālarkaṃ ghana-vṛndam ivānilaḥ |
sa-mantraṃ sauṣadhī-ratnaṃ snapanaṃ ca prayojayet
catuṣ-pādbhir dvi-pādbhir vā nakha-danta-parikṣatam |
śūyate pacyate rāga-jvara-srāva-rujānvitam
38.39dv -jvarāsrāva-rujānvitam
somavalko 'śvakarṇaś ca gojihvā haṃsapādikā |
rajanyau gairikaṃ lepo nakha-danta-viṣāpahaḥ
Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0