Language

ENहिગુ
Scripture Library

Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 114

114.1

asṛg-darārśo-gulmādīn ābādhāṃś cānilādibhiḥ || 52ū̆ab ||
33.52ū̆bv ābādhāś cānilādibhiḥ
Uttarasthāna
meḍhra-madhye sirāṃ vidhyed upadaṃśe navotthite |
śītāṃ kuryāt kriyāṃ śuddhiṃ virekeṇa viśeṣataḥ

114.2

34.1bv avadaṃśe navotthite
tila-kalka-ghṛta-kṣaudrair lepaḥ pakve tu pāṭite |
jambv-āmra-sumano-nīpa-śveta-kāmbojikāṅkurān

114.3

śallakī-badarī-bilva-palāśa-tiniśodbhavāḥ |
tvacaḥ kṣīri-drumāṇāṃ ca tri-phalāṃ ca pacej jale

114.4

sa kvāthaḥ kṣālanaṃ tena pakvaṃ tailaṃ ca ropaṇam |
tuttha-gairika-lodhrailā-manohvāla-rasāñjanaiḥ

114.5

34.4av sa kvāthaḥ kṣālane tena
hareṇu-puṣpa-kāsīsa-saurāṣṭrī-lavaṇottamaiḥ |
lepaḥ kṣaudra-drutaiḥ sūkṣmair upadaṃśa-vraṇāpahaḥ

114.6

34.5dv avadaṃśa-vraṇāpahaḥ
kapāle tri-phalā dagdhā sa-ghṛtā ropaṇaṃ param |
sāmānyaṃ sādhanam idaṃ prati-doṣaṃ tu śopha-vat

114.7

na ca yāti yathā pākaṃ prayateta tathā bhṛśam |
pakvaiḥ snāyu-sirā-māṃsaiḥ prāyo naśyati hi dhvajaḥ

114.8

arśasāṃ chinna-dagdhānāṃ kriyā kāryopadaṃśa-vat |
sarṣapā likhitāḥ sūkṣmaiḥ kaṣāyair avacūrṇayet

114.9

34.8bv kriyā kāryāvadaṃśa-vat 34.8cv sarṣapāṃ likhitāṃ sūkṣmaiḥ
tair evābhyañjanaṃ tailaṃ sādhayed vraṇa-ropaṇam |
kriyeyam avamanthe 'pi raktaṃ srāvyaṃ tathobhayoḥ

114.10

kumbhīkāyāṃ hared raktaṃ pakvāyāṃ śodhite vraṇe |
tinduka-tri-phalā-lodhrair lepas tailaṃ ca ropaṇam

114.11

alajyāṃ sruta-raktāyām ayam eva kriyā-kramaḥ |
uttamākhyāṃ tu piṭikāṃ saṃchidya baḍiśoddhṛtām

114.12

kalkaiś cūrṇaiḥ kaṣāyāṇāṃ kṣaudra-yuktair upācaret |
kramaḥ pitta-visarpoktaḥ puṣkara-vyūḍhayor hitaḥ

114.13

tvak-pāke sparśa-hānyāṃ ca secayed mṛditaṃ punaḥ |
balā-tailena koṣṇena madhuraiś copanāhayet

114.14

34.13av tvak-pāke sparśa-hānyau vā
aṣṭhīlikāṃ hṛte rakte śleṣma-granthi-vad ācaret |
nivṛttaṃ sarpiṣābhyajya svedayitvopanāhayet

114.15

tri-rātraṃ pañca-rātraṃ vā su-snigdhaiḥ śālvaṇādibhiḥ |
svedayitvā tato bhūyaḥ snigdhaṃ carma samānayet

114.16

34.15dv snigdhaṃ carma samāharet
maṇiṃ prapīḍya śanakaiḥ praviṣṭe copanāhanam |
maṇau punaḥ punaḥ snigdhaṃ bhojanaṃ cātra śasyate

114.17

ayam eva prayojyaḥ syād avapāṭyām api kramaḥ |
nāḍīm ubhayato-dvārāṃ niruddhe jatunā sṛtām

114.18

34.17dv niruddhe jatunā śṛtām 34.17dv niruddhe jatunā kṛtām
snehāktāṃ srotasi nyasya siñcet snehaiś calāpahaiḥ |
try-ahāt try-ahāt sthūla-tarāṃ nyasya nāḍīṃ vivardhayet

114.19

sroto-dvāram a-siddhau tu vidvān śastreṇa pāṭayet |
sevanīṃ varjayan yuñjyāt sadyaḥ-kṣata-vidhiṃ tataḥ

114.20

34.19av sroto-dvāram a-siddhau vā
granthitaṃ sveditaṃ nāḍyā snigdhoṣṇair upanāhayet |
limpet kaṣāyaiḥ sa-kṣaudrair likhitvā śata-ponakam

114.21

rakta-vidradhi-vat kāryā cikitsā śoṇitārbude |
vraṇopacāraṃ sarveṣu yathāvasthaṃ prayojayet

114.22

yoni-vyāpatsu bhūyiṣṭhaṃ śasyate karma vāta-jit |
snehana-sveda-vasty-ādi vāta-jāsu viśeṣataḥ

114.23

na hi vātād ṛte yonir vanitānāṃ praduṣyati |
ato jitvā tam anyasya kuryād doṣasya bheṣajam

114.24

34.23cv ato '-jitvā tam anyac ca 34.23cv ato '-jitvā tam anyasya 34.23dv na
kuryād doṣa-bheṣajam
pāyayeta balā-tailaṃ miśrakaṃ su-kumārakam |
snigdha-svinnāṃ tathā yoniṃ duḥ-sthitāṃ sthāpayet samām

114.25

34.24av pāyayec ca balā-tailaṃ 34.24av pāyayet tāṃ balā-tailaṃ 34.24av
pāyayed vā balā-tailaṃ
pāṇinā namayej jihmāṃ saṃvṛtāṃ vyadhayet punaḥ |
praveśayen niḥsṛtāṃ ca vivṛtāṃ parivartayet

114.26

34.25av pāṇinā nāmayej jihmāṃ 34.25av pāṇinonnamayej jihmāṃ 34.25bv
saṃvṛtāṃ vyāsayet punaḥ
sthānāpavṛttā yonir hi śalya-bhūtā striyo matā |
karmabhir vamanādyaiś ca mṛdubhir yojayet striyam

114.27

34.26av sthānāpavartā yonir hi
sarvataḥ su-viśuddhāyāḥ śeṣaṃ karma vidhīyate |
vasty-abhyaṅga-parīṣeka-pralepa-picu-dhāraṇam

114.28

34.27av sarvatas tu viśuddhāyāḥ
kāśmarya-tri-phalā-drākṣā-kāsamarda-niśā-dvayaiḥ |
guḍūcī-sairyakābhīru-śukanāsā-punarnavaiḥ

114.29

34.28cv guḍūcī-gairikābhīru-
parūṣakaiś ca vipacet prastham akṣa-samair ghṛtāt |
yoni-vāta-vikāra-ghnaṃ tat pītaṃ garbha-daṃ param

114.30

34.29av parūṣakaiś ca vipaced 34.29bv prastham akṣa-samair ghṛtam 34.29bv
akṣaiḥ prastha-samaṃ ghṛtam
vacopakuñcikājājī-kṛṣṇā-vṛṣaka-saindhavam |
ajamodā-yava-kṣāra-śarkarā-citrakānvitam

114.31

piṣṭvā prasannayāloḍya khādet tad ghṛta-bharjitam |
yoni-pārśvārti-hṛd-roga-gulmārśo-vinivṛttaye

114.32

34.31dv -gulmārśo-'rti-nivṛttaye
vṛṣakaṃ mātuluṅgasya mūlāni madayantikām |
piben madyaiḥ sa-lavaṇais tathā kṛṣṇopakuñcike

114.33

34.32av vṛṣasya mātuluṅgasya 34.32dv tathā kṛṣṇopakuñcikā
rāsnā-śvadaṃṣṭrā-vṛṣakaiḥ śṛtaṃ śūla-haraṃ payaḥ |
guḍūcī-tri-phalā-dantī-kvāthaiś ca pariṣecanam

114.34

nata-vārtākinī-kuṣṭha-saindhavāmaradārubhiḥ |
tailāt prasādhitād dhāryaḥ picur yonau rujāpahaḥ

114.35

pittalānāṃ tu yonīnāṃ sekābhyaṅga-picu-kriyāḥ |
śītāḥ pitta-jitaḥ kāryāḥ snehanārthaṃ ghṛtāni ca

114.36

34.35av pittalānāṃ ca yonīnāṃ
śatāvarī-mūla-tulā-catuṣkāt kṣuṇṇa-pīḍitāt |
rasena kṣīra-tulyena pācayeta ghṛtāḍhakam

114.37

jīvanīyaiḥ śatāvaryā mṛdvīkābhiḥ parūṣakaiḥ |
piṣṭaiḥ priyālaiś cākṣāṃśair dvi-balā-madhukānvitaiḥ

114.38

34.37dv madhukarddhi-balānvitaiḥ
siddha-śīte tu madhunaḥ pippalyāś ca palāṣṭakam |
śarkarāyā daśa-palaṃ kṣipel lihyāt picuṃ tataḥ

114.39

yony-asṛk-śukra-doṣa-ghnaṃ vṛṣyaṃ puṃ-savanaṃ param |
kṣataṃ kṣayam asṛk-pittaṃ kāsaṃ śvāsaṃ halīmakam

114.40

34.39cv kṣata-kṣayam asṛk-pittaṃ
kāmalāṃ vāta-rudhiraṃ visarpaṃ hṛc-chiro-graham |
apasmārārditāyāma-madonmādāṃś ca nāśayet

114.41

34.40cv apasmārārditāyāmān 34.40dv madonmādāṃś ca nāśayet
evam eva payaḥ-sarpir jīvanīyopasādhitam |
garbha-daṃ pitta-jānāṃ ca rogāṇāṃ paramaṃ hitam

114.42

balā-droṇa-dvaya-kvāthe ghṛta-tailāḍhakaṃ pacet |
kṣīre catur-guṇe kṛṣṇā-kākanāsā-sitānvitaiḥ

114.43

jīvantī-kṣīra-kākolī-sthirā-vīrarddhi-jīvakaiḥ |
payasyā-śrāvaṇī-mudga-pīlu-māṣākhya-parṇibhiḥ

114.44

34.43bv -sthirā-vīrarddhi-jīrakaiḥ 34.43bv -sthirā-vīrā-dvi-jīvakaiḥ 34.43dv
-pīlu-māṣākhukarṇibhiḥ
vāta-pittāmayān hatvā pānād garbhaṃ dadhāti tat |
rakta-yonyām asṛg-varṇair anubandham avekṣya ca

114.45

34.44bv pānād garbhaṃ dadāti tat
yathā-doṣodayaṃ yuñjyād rakta-sthāpanam auṣadham |
pāṭhāṃ jambv-āmrayor asthi śilodbhedaṃ rasāñjanam

114.46

mañjiṣṭhāguru-kaṭphala-musta-priyaṅgu-miśi-kuṣṭhaiḥ |
kaṭvaṅga-kuṭaja-śābara-kakubha-tvaṅ-madhuka-padmaka-madhūkaiḥ || 45.1+1 ||
34.45.1+1av mañjiṣṭhā-madhu-kaṭphala-
kuṅkuma-bilvātiviṣā-mākṣīka-rasāñjanaiḥ sa-kiñjalkaiḥ |
piṣṭair ghṛtaṃ vipakvaṃ dvi-guṇāja-kṣīra-saṃyuktam || 45.1+2 ||
strīṇām apatya-jananaṃ yoni-rujā-doṣa-jit sadā yuñjyāt |
uttara-vastiṣu sarpir yojyaṃ kalyāṇakaṃ nāma || 45.1+3 ||
ambaṣṭhāṃ śālmalī-picchāṃ samaṅgāṃ vatsaka-tvacam |
bāhlīka-bilvātiviṣā-lodhra-toyada-gairikam

114.47

34.46bv samaṅgāṃ vatsaka-tvacām
śuṇṭhī-madhūka-mācīka-rakta-candana-kaṭphalam |
kaṭvaṅga-vatsakānantā-dhātakī-madhukārjunam

114.48

34.47av śuṇṭhī-madhuka-mācīka- 34.47av śuṇṭhī-madhuka-mādhvīka-
34.47av śuṇṭhī-madhuka-mārdvīka-
34.47av śuṇṭhī-madhuka-mārdvīkā- 34.47av śuṇṭhī-madhūka-mṛdvīkā-
34.47dv -dhātakī-madhukāñjanam
puṣye gṛhītvā saṃcūrṇya sa-kṣaudraṃ taṇḍulāmbhasā |
pibed arśaḥsv atīsāre raktaṃ yaś copaveśyate

114.49

34.48bv sa-kṣaudraṃ taṇḍulāmbunā
doṣā jantu-kṛtā ye ca bālānāṃ tāṃś ca nāśayet |
yoni-doṣaṃ rajo-doṣaṃ śyāva-śvetāruṇāsitam

114.50

34.49av doṣā danta-kṛtā ye ca
cūrṇaṃ puṣyānugaṃ nāma hitam ātreya-pūjitam |
yonyāṃ balāsa-duṣṭāyāṃ sarvaṃ rūkṣoṣṇam auṣadham

114.51

dhātaky-āmalakī-pattra-sroto-ja-madhukotpalaiḥ |
jambv-āmra-sāra-kāsīsa-lodhra-kaṭphala-tindukaiḥ

114.52

saurāṣṭrikā-dāḍima-tvag-udumbara-śalāṭubhiḥ |
akṣa-mātrair ajā-mūtre kṣīre ca dvi-guṇe pacet

114.53

taila-prasthaṃ tad abhyaṅga-picu-vastiṣu yojayet |
tena śūnonnatā stabdhā picchilā srāviṇī tathā

114.54

34.53cv śūnottānonnatā stabdhā
viplutopaplutā yoniḥ sidhyet sa-sphoṭa-śūlinī |
yavānnam abhayāriṣṭaṃ sīdhu tailaṃ ca śīlayet

114.55

34.54bv sidhyeta sphoṭa-śūlinī
pippaly-ayo-rajaḥ-pathyā-prayogāṃś ca sa-mākṣikān |
kāsīsaṃ tri-phalā kāṅkṣī sāmra-jambv-asthi dhātakī

114.56

34.55cv kāsīsaṃ tri-phalā kācchī
paicchilye kṣaudra-saṃyuktaś cūrṇo vaiśadya-kārakaḥ |
palāśa-dhātakī-jambū-samaṅgā-moca-sarja-jaḥ

114.57

dur-gandhe picchile klede stambhanaś cūrṇa iṣyate |
āragvadhādi-vargasya kaṣāyaḥ pariṣecanam

114.58

34.57dv kaṣāyaḥ pariṣecane
stabdhānāṃ karkaśānāṃ ca kāryaṃ mārdava-kārakam |
dhāraṇaṃ vesavārasya kṛśarā-pāyasasya ca

114.59

dur-gandhānāṃ kaṣāyaḥ syāt tailaṃ vā kalka eva vā |
cūrṇo vā sarva-gandhānāṃ pūti-gandhāpakarṣaṇaḥ

114.60

34.59dv pūti-gandhy-apakarṣaṇaḥ
śleṣmalānāṃ kaṭu-prāyāḥ sa-mūtrā vastayo hitāḥ |
pitte sa-madhuka-kṣīrā vāte tailāmla-saṃyutāḥ

114.61

saṃnipāta-samutthāyāḥ karma sādhāraṇaṃ hitam |
evaṃ yoniṣu śuddhāsu garbhaṃ vindanti yoṣitaḥ

114.62

34.61av saṃnipāta-samutthāyāṃ 34.61dv garbho bhavati yoṣitām
candano natayośīra-tiktā-padmebha-kesaraiḥ |
kuṭaja-tvak-phalaṃ mustaṃ jambv-āmrāsthi rasāñjanam || 61.1+1 ||
34.61.1+1bv -tiktā-padmebha-kesaram
padmakotpala-bilvābda-kaṭphalaiḥ sādhitā niśā |
dhātaky-ativiṣā-māṃsī-pāṭhā-moca-rasodakam || 61.1+2 ||
madhūkaṃ madhukānantā-śārivā-dāḍima-[tva]cam |
mṛl-lodhrārjuna-śaileya-samaṅgā nāgarāḥ samāḥ || 61.1+3 ||
cūrṇaṃ śreṣṭhāmbunā pītaṃ hanti lohita-mehinam |
mūrchā-tṛṣṇā-jvarārtāya raktātīsāra-mehinām || 61.1+4 ||
strīṇām asṛg-daraṃ yāti garbha-saṃsthāpanaṃ param || 61.1+5ab ||
a-duṣṭe prākṛte bīje jīvopakramaṇe sati |
pañca-karma-viśuddhasya puruṣasyāpi cendriyam

114.63

parīkṣya varṇair doṣāṇāṃ duṣṭaṃ tad-ghnair upācaret |
mañjiṣṭhā-kuṣṭha-tagara-tri-phalā-śarkarā-vacāḥ

114.64

rasaṃ śirīṣa-pattrāṇāṃ kalkaṃ ca ṣaḍ-ahaḥ pibet |
kṣīropanāśinā yoṣid ṛtu-snātā sutārthinī || 63.1+1 ||
dve niśe madhukaṃ medāṃ dīpyakaṃ kaṭu-rohiṇīm |
payasyā-hiṅgu-kākolī-vājigandhā-śatāvarīḥ

114.65

34.64av dve niśe madhukaṃ medā 34.64bv dīpyakaḥ kaṭu-rohiṇī 34.64cv
payasyā hiṅgu kākolī
34.64dv vājigandhā śatāvarī
piṣṭvākṣāṃśā ghṛta-prasthaṃ pacet kṣīra-catur-guṇam |
yoni-śukra-pradoṣeṣu tat sarveṣu praśasyate

114.66

34.65av piṣṭvākṣāṃśair ghṛta-prasthaṃ 34.65bv pacet kṣīraṃ catur-guṇam
34.65bv pacet kṣīre catur-guṇe
34.65dv tat sarveṣu ca śasyate
āyuṣyaṃ pauṣṭikaṃ medhyaṃ dhanyaṃ puṃ-savanaṃ param |
phala-sarpir iti khyātaṃ puṣpe pītaṃ phalāya yat

114.67

mriyamāṇa-prajānāṃ ca garbhiṇīnāṃ ca pūjitam |
etat paraṃ ca bālānāṃ graha-ghnaṃ deha-vardhanam

Original text: Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Data entry R. P. Das R. E. Emmerick · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc