Aṣṭāṅgahṛdayasūtra · Chapter 113

32.33bv -toya-piṣṭāni nāvane
utkoṭhe kapha-pittoktaṃ koṭhe sarvaṃ ca kauṣṭhikam || 33ū̆ab ||
Uttarasthāna
strī-vyavāya-nivṛttasya sahasā bhajato 'tha-vā |
doṣādhyuṣita-saṃkīrṇa-malināṇu-rajaḥ-pathām

33.1av strīṃ vyavāya-nivṛttasya
anya-yonim an-icchantīm a-gamyāṃ nava-sūtikām |
dūṣitaṃ spṛśatas toyaṃ ratānteṣv api naiva vā

vivardhayiṣayā tīkṣṇān pralepādīn prayacchataḥ |
muṣṭi-danta-nakhotpīḍā-viṣa-vac-chūka-pātanaiḥ

33.3dv -viṣa-val-lūka-pātanaiḥ
vega-nigraha-dīrghāti-khara-sparśa-vighaṭṭanaiḥ |
doṣā duṣṭā gatā guhyaṃ trayo-viṃśatim āmayān

33.4bv -khara-sparśādi-ghaṭṭanaiḥ 33.4bv -khara-śaṣpādi-ghaṭṭanaiḥ
janayanty upadaṃśādīn upadaṃśo 'tra pañca-dhā |
pṛthag doṣaiḥ sa-rudhiraiḥ samastaiś cātra mārutāt

33.5av janayanty avadaṃśādīn 33.5bv avadaṃśo 'tra pañca-dhā
meḍhre śopho rujaś citrāḥ stambhas tvak-paripoṭanam |
pakvodumbara-saṃkāśaḥ pittena śvayathur jvaraḥ

33.6av meḍhra-śopho rujaś citrāḥ
śleṣmaṇā kaṭhinaḥ snigdhaḥ kaṇḍū-māñ chītalo guruḥ |
śoṇitenāsita-sphoṭa-saṃbhavo 'sra-srutir jvaraḥ

sarva-je sarva-liṅga-tvaṃ śvayathur muṣkayor api |
tīvrā rug āśu-pacanaṃ daraṇaṃ kṛmi-saṃbhavaḥ

33.8dv dāraṇaṃ kṛmi-saṃbhavaḥ
yāpyo raktodbhavas teṣāṃ mṛtyave saṃnipāta-jaḥ |
jāyante kupitair doṣair guhyāsṛk-piśitāśrayaiḥ

antar bahir vā meḍhrasya kaṇḍūlā māṃsa-kīlakāḥ |
picchilāsra-sravā yonau tad-vac ca cchattra-saṃnibhāḥ

te 'rśāṃsy upekṣayā ghnanti meḍhra-puṃs-tvaṃ bhagārtavaṃ |
guhyasya bahir antar vā piṭikāḥ kapha-rakta-jāḥ

33.11bv meḍhra-puṃs-tva-bhagārtavaṃ 33.11bv meḍhraṃ puṃso bhagārtavaṃ
sarṣapā-māna-saṃsthānā ghanāḥ sarṣapikāḥ smṛtāḥ |
piṭikā bahavo dīrghā dīryante madhyataś ca yāḥ

so 'vamanthaḥ kaphāsṛgbhyāṃ vedanā-roma-harṣa-vān |
kumbhīkā rakta-pittotthā jāmbavāsthi-nibhāśu-jā

33.13dv jāmbavāsthi-nibhā-śubhā
alajīṃ meha-vad vidyād uttamāṃ pitta-rakta-jām |
piṭikāṃ māṣa-mudgābhāṃ piṭikā piṭikācitā

33.14bv uttamāṃ rakta-pitta-jām
karṇikā puṣkarasyeva jñeyā puṣkariketi sā |
pāṇibhyāṃ bhṛśa-saṃvyūḍhe saṃvyūḍha-piṭikā bhavet

mṛditaṃ mṛditaṃ vastra-saṃrabdhaṃ vāta-kopataḥ |
viṣamā kaṭhinā bhugnā vāyunāṣṭhīlikā smṛtā

33.16av mṛditaṃ mṛditaṃ yat tu 33.16av mṛditaṃ mṛditaṃ vastu 33.16bv
saṃrabdhaṃ vāta-kopataḥ
vimardanādi-duṣṭena vāyunā carma meḍhra-jam |
nivartate sa-rug-dāhaṃ kva-cit pākaṃ ca gacchati

33.17dv kva-cit pākaṃ na gacchati
piṇḍitaṃ granthitaṃ carma tat pralambam adho maṇeḥ |
nivṛtta-saṃjñaṃ sa-kaphaṃ kaṇḍū-kāṭhinya-vat tu tat

33.18av piṇḍitaṃ granthitaṃ tac ca 33.18bv vipralambam adho maṇeḥ 33.18bv
pravilambam adho maṇeḥ
dur-ūḍhaṃ sphuṭitaṃ carma nirdiṣṭam avapāṭikā |
vātena dūṣitaṃ carma maṇau saktaṃ ruṇaddhi cet

33.19av duḥ-sahaṃ sphuṭitaṃ carma 33.19bv maṇau saktaṃ ruṇaddhi tat
sroto mūtraṃ tato 'bhyeti manda-dhāram a-vedanam |
maṇer vikāśa-rodhaś ca sa niruddha-maṇir gadaḥ

liṅgaṃ śūkair ivāpūrṇaṃ grathitākhyaṃ kaphodbhavam |
śūka-dūṣita-raktotthā sparśa-hānis tad-āhvayā

chidrair aṇu-mukhair yat tu mehanaṃ sarvataś citam |
vāta-śoṇita-kopena taṃ vidyāc chata-ponakam

pittāsṛgbhyāṃ tvacaḥ pākas tvak-pāko jvara-dāha-vān |
māṃs-pākaḥ sarva-jaḥ sarva-vedano māṃsa-śātanaḥ

sa-rāgair asitaiḥ sphoṭaiḥ piṭikābhiś ca pīḍitam |
mehanaṃ vedanā cogrā taṃ vidyād asṛg-arbudam

māṃsārbudaṃ prāg uditaṃ vidradhiś ca tri-doṣa-jaḥ |
kṛṣṇāni bhūtvā māṃsāni viśīryante samantataḥ

pakvāni saṃnipātena tān vidyāt tila-kālakān |
māṃsottham arbudaṃ pākaṃ vidradhiṃ tila-kālakān

caturo varjayed eṣāṃ śeṣāñ chīghram upācaret |
viṃśatir vyāpado yoner jāyante duṣṭa-bhojanāt

viṣama-sthāṅga-śayana-bhṛśa-maithuna-sevanaiḥ |
duṣṭārtavād apadravair bīja-doṣeṇa daivataḥ

33.28cv duṣṭārtavād upadravair
yonau kruddho 'nilaḥ kuryād ruk-todāyāma-supta-tāḥ |
pipīlikā-sṛptim iva stambhaṃ karkaśa-tāṃ svanam

33.29cv pipīlikā-gatim iva
phenilāruṇa-kṛṣṇālpa-tanu-rūkṣārtava-srutim |
sraṃsaṃ vaṅkṣaṇa-pārśvādau vyathāṃ gulmaṃ krameṇa ca

33.30cv ūru-vaṅkṣaṇa-pārśvādau 33.30cv bhṛśaṃ vaṅkṣaṇa-pārśvādau
tāṃs tāṃś ca svān gadān vyāpad vātikī nāma sā smṛtā |
saivāti-caraṇā śopha-saṃyuktāti-vyavāyataḥ

33.31av tāṃs tāṃś ca sva-gadān vyāpad 33.31av tāṃs tān svāṃs svān gadān
vyāpad
maithunād ati-bālāyāḥ pṛṣṭha-jaṅghoru-vaṅkṣaṇam |
rujan saṃdūṣayed yoniṃ vāyuḥ prāk-caraṇeti sā

vegodāvartanād yoniṃ prapīḍayati mārutaḥ |
sā phenilaṃ rajaḥ kṛcchrād udāvṛttaṃ vimuñcati

33.33av vegenāvartanād yoniṃ 33.33dv udāvartaṃ vimuñcati 33.33dv
udāvartya vimuñcati
iyaṃ vyāpad udāvṛttā jāta-ghnī tu yadānilaḥ |
jātaṃ jātaṃ sutaṃ hanti raukṣyād duṣṭārtavodbhavam

33.34av iyaṃ vyāpad udāvartā
aty-āśitāyā viṣamaṃ sthitāyāḥ su-rate marut |
annenotpīḍito yoneḥ sthitaḥ srotasi vakrayet

sāsthi-māṃsaṃ mukhaṃ tīvra-rujam antar-mukhīti sā |
vātalāhāra-sevinyāṃ jananyāṃ kupito 'nilaḥ

33.36bv -rujaṃ vakra-mukhīti sā
striyo yonim aṇu-dvārāṃ kuryāt sūcī-mukhīti sā |
vega-rodhād ṛtau vāyur duṣṭo viṇ-mūtra-saṃgraham

karoti yoneḥ śoṣaṃ ca śuṣkākhyā sāti-vedanā |
ṣaḍ-ahāt sapta-rātrād vā śukraṃ garbhāśayān marut

vamet sa-ruṅ nī-rujo vā yasyāḥ sā vāminī matā |
yonau vātopataptāyāṃ strī-garbhe bīja-doṣataḥ

33.39av vamet sa-ruṅ nī-rujo vā hy 33.39bv yasyāṃ sā vāminī matā 33.39bv
asyāṃ sā vāminī matā
nṛ-dveṣiṇy a-stanī ca syāt ṣaṇḍha-saṃjñān-upakramā |
duṣṭo viṣṭabhya yony-āsyaṃ garbha-koṣṭhaṃ ca mārutaḥ

kurute vivṛtāṃ srastāṃ vātikīm iva duḥkhitām |
utsanna-māṃsāṃ tām āhur mahā-yoniṃ mahā-rujām

yathā-svair dūṣaṇair duṣṭaṃ pittaṃ yonim upāśritam |
karoti dāha-pākoṣā-pūti-gandhi-jvarānvitām

33.42dv -pūti-gandha-jvarānvitām 33.42dv -pūti-gandhāṃ jvarānvitām
bhṛśoṣṇa-bhūri-kuṇapa-nīla-pītāsitārtavām |
sā vyāpat paittikī rakta-yony-ākhyāsṛg-ati-sruteḥ

kapho 'bhiṣyandibhiḥ kruddhaḥ kuryād yonim a-vedanām |
śītalāṃ kaṇḍulāṃ pāṇḍu-picchilāṃ tad-vidha-srutim

sā vyāpac chlaiṣmikī vāta-pittābhyāṃ kṣīyate rajaḥ |
sa-dāha-kārśya-vaivarṇyaṃ yasyāḥ sā lohita-kṣayā

33.45dv yasyāṃ sā lohita-kṣayā
pittalāyā nṛ-saṃvāse kṣavathūdgāra-dhāraṇāt |
pitta-yuktena marutā yonir bhavati dūṣitā

śūnā sparśā-sahā sārtir nīla-pītāsra-vāhinī |
vasti-kukṣi-guru-tvātīsārā-rocaka-kāriṇī

śroṇi-vaṅkṣaṇa-ruk-toda-jvara-kṛt sā pariplutā |
vāta-śleṣmāmaya-vyāptā śveta-picchila-vāhinī

upaplutā smṛtā yonir viplutākhyā tv a-dhāvanāt |
saṃjāta-jantuḥ kaṇḍūlā kaṇḍvā cāti-rati-priyā

a-kāla-vāhanād vāyuḥ śleṣma-rakta-vimūrchitaḥ |
karṇikāṃ janayed yonau rajo-mārga-nirodhinīm

sā karṇinī tribhir doṣair yoni-garbhāśayāśritaiḥ |
yathā-svopadrava-karair vyāpat sā sāṃnipātikī

iti yoni-gadā nārī yaiḥ śukraṃ na pratīcchati |
tato garbhaṃ na gṛhṇāti rogāṃś cāpnoti dāruṇān